UtshovChapter 280
280.1
मार्कण्डेय उवाच
ततः काले बहुतिथे व्यतिक्रान्ते कदाचन
प्राप्तः स कालो मर्तव्यं यत्र सत्यवता नृप
Markandeya uvacha
Tatah kale bahutithe vyatikrante kadachana
Praptah sa kalo martavyam yatra satyavata nripa
280.2
गणयन्त्याश्च सावित्र्या दिवसे दिवसे गते
तद्वाक्यं नारदेनोक्तं वर्तते हृदि नित्यशः
Ganayantyashcha savitrya divase divase gate
Tadvakyam naradenoktam vartate hridi nityashah
280.3
चतुर्थेऽहनि मर्तव्यमिति संचिन्त्य भामिनी
व्रतं त्रिरात्रमुद्दिश्य दिवारात्रं स्थिताभवत्
Chaturthehani martavyamiti sanchintya bhamini
Vratam triratramuddishya divaratram sthitabhavat
280.4
तं श्रुत्वा नियमं दुःखं वध्वा दुःखान्वितो नृपः
उत्थाय वाक्यं सावित्रीमब्रवीत्परिसान्त्वयन्
Tam shrutva niyamam duhkham vadhva duhkhanvito nripah
Utthaya vakyam savitrimabravitparisantvayan
280.5
अतितीव्रोऽयमारम्भस्त्वयारब्धो नृपात्मजे
तिसृणां वसतीनां हि स्थानं परमदुष्करम्
Atitivroyamarambhastvayarabdho nripatmaje
Tisrinam vasatinam hi sthanam paramadushkaram
280.6
सावित्र्युवाच
न कार्यस्तात संतापः पारयिष्याम्यहं व्रतम्
व्यवसायकृतं हीदं व्यवसायश्च कारणम्
Savitryuvacha
Na karyastata santapah parayishyamyaham vratam
Vyavasayakritam hidam vyavasayashcha karanam
280.7
द्युमत्सेन उवाच
व्रतं भिन्धीति वक्तुं त्वां नास्मि शक्तः कथंचन
पारयस्वेति वचनं युक्तमस्मद्विधो वदेत्
Dyumatsena uvacha
Vratam bhindhiti vaktum tvam nasmi shaktah kathanchana
Parayasveti vachanam yuktamasmadvidho vadet
280.8
मार्कण्डेय उवाच
एवमुक्त्वा द्युमत्सेनो विरराम महामनाः
तिष्ठन्ती चापि सावित्री काष्ठभूतेव लक्ष्यते
Markandeya uvacha
Evamuktva dyumatseno virarama mahamanah
Tishthanti chapi savitri kashthabhuteva lakshyate
280.9
श्वोभूते भर्तृमरणे सावित्र्या भरतर्षभ
दुःखान्वितायास्तिष्ठन्त्याः सा रात्रिर्व्यत्यवर्तत
Shvobhute bhartrimarane savitrya bharatarshabha
Duhkhanvitayastishthantyah sa ratrirvyatyavartata
280.10
अद्य तद्दिवसं चेति हुत्वा दीप्तं हुताशनम्
युगमात्रोदिते सूर्ये कृत्वा पौर्वाह्णिकीः क्रियाः
Adya taddivasam cheti hutva diptam hutashanam
Yugamatrodite surye kritva paurvahnikih kriyah
280.11
ततः सर्वान्द्विजान्वृद्धाञ्श्वश्रूं श्वशुरमेव च
अभिवाद्यानुपूर्व्येण प्राञ्जलिर्नियता स्थिता
Tatah sarvandvijanvriddhanshvashrum shvashurameva cha
Abhivadyanupurvyena pranjalirniyata sthita
280.12
अवैधव्याशिषस्ते तु सावित्र्यर्थं हिताः शुभाः
ऊचुस्तपस्विनः सर्वे तपोवननिवासिनः
Avaidhavyashishaste tu savitryartham hitah shubhah
Uchustapasvinah sarve tapovananivasinah
280.13
एवमस्त्विति सावित्री ध्यानयोगपरायणा
मनसा ता गिरः सर्वाः प्रत्यगृह्णात्तपस्विनाम्
Evamastviti savitri dhyanayogaparayana
Manasa ta girah sarvah pratyagrihnattapasvinam
280.14
तं कालं च मुहूर्तं च प्रतीक्षन्ती नृपात्मजा
यथोक्तं नारदवचश्चिन्तयन्ती सुदुःखिता
Tam kalam cha muhurtam cha pratikshanti nripatmaja
Yathoktam naradavachashchintayanti suduhkhita
280.15
ततस्तु श्वश्रूश्वशुरावूचतुस्तां नृपात्मजाम्
एकान्तस्थामिदं वाक्यं प्रीत्या भरतसत्तम
Tatastu shvashrushvashuravuchatustam nripatmajam
Ekantasthamidam vakyam pritya bharatasattama
280.16
श्वशुरावूचतुः
व्रतो यथोपदिष्टोऽयं यथावत्पारितस्त्वया
आहारकालः संप्राप्तः क्रियतां यदनन्तरम्
Shvashuravuchatuh
Vrato yathopadishtoyam yathavatparitastvaya
Aharakalah sampraptah kriyatam yadanantaram
280.17
सावित्र्युवाच
अस्तं गते मयादित्ये भोक्तव्यं कृतकामया
एष मे हृदि संकल्पः समयश्च कृतो मया
Savitryuvacha
Astam gate mayaditye bhoktavyam kritakamaya
Esha me hridi sankalpah samayashcha krito maya
280.18
मार्कण्डेय उवाच
एवं संभाषमाणायाः सावित्र्या भोजनं प्रति
स्कन्धे परशुमादाय सत्यवान्प्रस्थितो वनम्
Markandeya uvacha
Evam sambhashamanayah savitrya bhojanam prati
Skandhe parashumadaya satyavanprasthito vanam
280.19
सावित्री त्वाह भर्तारं नैकस्त्वं गन्तुमर्हसि
सह त्वयागमिष्यामि न हि त्वां हातुमुत्सहे
Savitri tvaha bhartaram naikastvam gantumarhasi
Saha tvayagamishyami na hi tvam hatumutsahe
280.20
सत्यवानुवाच
वनं न गतपूर्वं ते दुःखः पन्थाश्च भामिनि
व्रतोपवासक्षामा च कथं पद्भ्यां गमिष्यसि
Satyavanuvacha
Vanam na gatapurvam te duhkhah panthashcha bhamini
Vratopavasakshama cha katham padbhyam gamishyasi
280.21
सावित्र्युवाच
उपवासान्न मे ग्लानिर्नास्ति चापि परिश्रमः
गमने च कृतोत्साहां प्रतिषेद्धुं न मार्हसि
Savitryuvacha
Upavasanna me glanirnasti chapi parishramah
Gamane cha kritotsaham pratisheddhum na marhasi
280.22
सत्यवानुवाच
यदि ते गमनोत्साहः करिष्यामि तव प्रियम्
मम त्वामन्त्रय गुरून्न मां दोषः स्पृशेदयम्
Satyavanuvacha
Yadi te gamanotsahah karishyami tava priyam
Mama tvamantraya gurunna mam doshah sprishedayam
280.23
मार्कण्डेय उवाच
साभिगम्याब्रवीच्छ्वश्रूं श्वशुरं च महाव्रता
अयं गच्छति मे भर्ता फलाहारो महावनम्
Markandeya uvacha
Sabhigamyabravichchhvashrum shvashuram cha mahavrata
Ayam gachchhati me bharta phalaharo mahavanam
280.24
इच्छेयमभ्यनुज्ञातुमार्यया श्वशुरेण च
अनेन सह निर्गन्तुं न हि मे विरहः क्षमः
Ichchheyamabhyanugyatumaryaya shvashurena cha
Anena saha nirgantum na hi me virahah kshamah
280.25
गुर्वग्निहोत्रार्थकृते प्रस्थितश्च सुतस्तव
न निवार्यो निवार्यः स्यादन्यथा प्रस्थितो वनम्
Gurvagnihotrarthakrite prasthitashcha sutastava
Na nivaryo nivaryah syadanyatha prasthito vanam
280.26
संवत्सरः किंचिदूनो न निष्क्रान्ताहमाश्रमात्
वनं कुसुमितं द्रष्टुं परं कौतूहलं हि मे
Sanvatsarah kinchiduno na nishkrantahamashramat
Vanam kusumitam drashtum param kautuhalam hi me
280.27
द्युमत्सेन उवाच
यतः प्रभृति सावित्री पित्रा दत्ता स्नुषा मम
नानयाभ्यर्थनायुक्तमुक्तपूर्वं स्मराम्यहम्
Dyumatsena uvacha
Yatah prabhriti savitri pitra datta snusha mama
Nanayabhyarthanayuktamuktapurvam smaramyaham
280.28
तदेषा लभतां कामं यथाभिलषितं वधूः
अप्रमादश्च कर्तव्यः पुत्रि सत्यवतः पथि
Tadesha labhatam kamam yathabhilashitam vadhuh
Apramadashcha kartavyah putri satyavatah pathi
280.29
मार्कण्डेय उवाच
उभाभ्यामभ्यनुज्ञाता सा जगाम यशस्विनी
सह भर्त्रा हसन्तीव हृदयेन विदूयता
Markandeya uvacha
Ubhabhyamabhyanugyata sa jagama yashasvini
Saha bhartra hasantiva hridayena viduyata
280.30
सा वनानि विचित्राणि रमणीयानि सर्वशः
मयूररवघुष्टानि ददर्श विपुलेक्षणा
Sa vanani vichitrani ramaniyani sarvashah
Mayuraravaghushtani dadarsha vipulekshana
280.31
नदीः पुण्यवहाश्चैव पुष्पितांश्च नगोत्तमान्
सत्यवानाह पश्येति सावित्रीं मधुराक्षरम्
Nadih punyavahashchaiva pushpitanshcha nagottaman
Satyavanaha pashyeti savitrim madhuraksharam
280.32
निरीक्षमाणा भर्तारं सर्वावस्थमनिन्दिता
मृतमेव हि तं मेने काले मुनिवचः स्मरन्
Nirikshamana bhartaram sarvavasthamanindita
Mritameva hi tam mene kale munivachah smaran
280.33
अनुवर्तती तु भर्तारं जगाम मृदुगामिनी
द्विधेव हृदयं कृत्वा तं च कालमवेक्षती
Anuvartati tu bhartaram jagama mridugamini
Dvidheva hridayam kritva tam cha kalamavekshati