UtshovChapter 274
274.1
मार्कण्डेय उवाच
ततः क्रुद्धो दशग्रीवः प्रिये पुत्रे निपातिते
निर्ययौ रथमास्थाय हेमरत्नविभूषितम्
Markandeya uvacha
Tatah kruddho dashagrivah priye putre nipatite
Niryayau rathamasthaya hemaratnavibhushitam
274.2
संवृतो राक्षसैर्घोरैर्विविधायुधपाणिभिः
अभिदुद्राव रामं स पोथयन्हरियूथपान्
Sanvrito rakshasairghorairvividhayudhapanibhih
Abhidudrava ramam sa pothayanhariyuthapan
274.3
तमाद्रवन्तं संक्रुद्धं मैन्दनीलनलाङ्गदाः
हनूमाञ्जाम्बवांश्चैव ससैन्याः पर्यवारयन्
Tamadravantam sankruddham maindanilanalangadah
Hanumanjambavanshchaiva sasainyah paryavarayan
274.4
ते दशग्रीवसैन्यं तदृक्षवानरयूथपाः
द्रुमैर्विध्वंसयां चक्रुर्दशग्रीवस्य पश्यतः
Te dashagrivasainyam tadrikshavanarayuthapah
Drumairvidhvansayam chakrurdashagrivasya pashyatah
274.5
ततः स्वसैन्यमालोक्य वध्यमानमरातिभिः
मायावी व्यदधान्मायां रावणो राक्षसेश्वरः
Tatah svasainyamalokya vadhyamanamaratibhih
Mayavi vyadadhanmayam ravano rakshaseshvarah
274.6
तस्य देहाद्विनिष्क्रान्ताः शतशोऽथ सहस्रशः
राक्षसाः प्रत्यदृश्यन्त शरशक्त्यृष्टिपाणयः
Tasya dehadvinishkrantah shatashotha sahasrashah
Rakshasah pratyadrishyanta sharashaktyrishtipanayah
274.7
तान्रामो जघ्निवान्सर्वान्दिव्येनास्त्रेण राक्षसान्
अथ भूयोऽपि मायां स व्यदधाद्राक्षसाधिपः
Tanramo jaghnivansarvandivyenastrena rakshasan
Atha bhuyopi mayam sa vyadadhadrakshasadhipah
274.8
कृत्वा रामस्य रूपाणि लक्ष्मणस्य च भारत
अभिदुद्राव रामं च लक्ष्मणं च दशाननः
Kritva ramasya rupani lakshmanasya cha bharata
Abhidudrava ramam cha lakshmanam cha dashananah
274.9
ततस्ते राममर्छन्तो लक्ष्मणं च क्षपाचराः
अभिपेतुस्तदा राजन्प्रगृहीतोच्चकार्मुकाः
Tataste ramamarchhanto lakshmanam cha kshapacharah
Abhipetustada rajanpragrihitochchakarmukah
274.10
तां दृष्ट्वा राक्षसेन्द्रस्य मायामिक्ष्वाकुनन्दनः
उवाच रामं सौमित्रिरसंभ्रान्तो बृहद्वचः
Tam drishtva rakshasendrasya mayamikshvakunandanah
Uvacha ramam saumitrirasambhranto brihadvachah
274.11
जहीमान्राक्षसान्पापानात्मनः प्रतिरूपकान्
जघान रामस्तांश्चान्यानात्मनः प्रतिरूपकान्
Jahimanrakshasanpapanatmanah pratirupakan
Jaghana ramastanshchanyanatmanah pratirupakan
274.12
ततो हर्यश्वयुक्तेन रथेनादित्यवर्चसा
उपतस्थे रणे रामं मातलिः शक्रसारथिः
Tato haryashvayuktena rathenadityavarchasa
Upatasthe rane ramam matalih shakrasarathih
274.13
मातलिरुवाच
अयं हर्यश्वयुग्जैत्रो मघोनः स्यन्दनोत्तमः
अनेन शक्रः काकुत्स्थ समरे दैत्यदानवान्
शतशः पुरुषव्याघ्र रथोदारेण जघ्निवान्
Mataliruvacha
Ayam haryashvayugjaitro maghonah syandanottamah
Anena shakrah kakutstha samare daityadanavan
Shatashah purushavyaghra rathodarena jaghnivan
274.14
तदनेन नरव्याघ्र मया यत्तेन संयुगे
स्यन्दनेन जहि क्षिप्रं रावणं मा चिरं कृथाः
Tadanena naravyaghra maya yattena sanyuge
Syandanena jahi kshipram ravanam ma chiram krithah
274.15
इत्युक्तो राघवस्तथ्यं वचोऽशङ्कत मातलेः
मायेयं राक्षसस्येति तमुवाच विभीषणः
Ityukto raghavastathyam vachoshankata mataleh
Mayeyam rakshasasyeti tamuvacha vibhishanah
274.16
नेयं माया नरव्याघ्र रावणस्य दुरात्मनः
तदातिष्ठ रथं शीघ्रमिममैन्द्रं महाद्युते
Neyam maya naravyaghra ravanasya duratmanah
Tadatishtha ratham shighramimamaindram mahadyute
274.17
ततः प्रहृष्टः काकुत्स्थस्तथेत्युक्त्वा विभीषणम्
रथेनाभिपपाताशु दशग्रीवं रुषान्वितः
Tatah prahrishtah kakutsthastathetyuktva vibhishanam
Rathenabhipapatashu dashagrivam rushanvitah
274.18
हाहाकृतानि भूतानि रावणे समभिद्रुते
सिंहनादाः सपटहा दिवि दिव्याश्च नानदन्
Hahakritani bhutani ravane samabhidrute
Sinhanadah sapataha divi divyashcha nanadan
274.19
स रामाय महाघोरं विससर्ज निशाचरः
शूलमिन्द्राशनिप्रख्यं ब्रह्मदण्डमिवोद्यतम्
Sa ramaya mahaghoram visasarja nishacharah
Shulamindrashaniprakhyam brahmadandamivodyatam
274.20
तच्छूलमन्तरा रामश्चिच्छेद निशितैः शरैः
तद्दृष्ट्वा दुष्करं कर्म रावणं भयमाविशत्
Tachchhulamantara ramashchichchheda nishitaih sharaih
Taddrishtva dushkaram karma ravanam bhayamavishat
274.21
ततः क्रुद्धः ससर्जाशु दशग्रीवः शिताञ्शरान्
सहस्रायुतशो रामे शस्त्राणि विविधानि च
Tatah kruddhah sasarjashu dashagrivah shitansharan
Sahasrayutasho rame shastrani vividhani cha
274.22
ततो भुशुण्डीः शूलांश्च मुसलानि परश्वधान्
शक्तीश्च विविधाकाराः शतघ्नीश्च शितक्षुराः
Tato bhushundih shulanshcha musalani parashvadhan
Shaktishcha vividhakarah shataghnishcha shitakshurah
274.23
तां मायां विकृतां दृष्ट्वा दशग्रीवस्य रक्षसः
भयात्प्रदुद्रुवुः सर्वे वानराः सर्वतोदिशम्
Tam mayam vikritam drishtva dashagrivasya rakshasah
Bhayatpradudruvuh sarve vanarah sarvatodisham
274.24
ततः सुपत्रं सुमुखं हेमपुङ्खं शरोत्तमम्
तूणादादाय काकुत्स्थो ब्रह्मास्त्रेण युयोज ह
Tatah supatram sumukham hemapunkham sharottamam
Tunadadaya kakutstho brahmastrena yuyoja ha
274.25
तं बाणवर्यं रामेण ब्रह्मास्त्रेणाभिमन्त्रितम्
जहृषुर्देवगन्धर्वा दृष्ट्वा शक्रपुरोगमाः
Tam banavaryam ramena brahmastrenabhimantritam
Jahrishurdevagandharva drishtva shakrapurogamah
274.26
अल्पावशेषमायुश्च ततोऽमन्यन्त रक्षसः
ब्रह्मास्त्रोदीरणाच्छत्रोर्देवगन्धर्वकिंनराः
Alpavasheshamayushcha tatomanyanta rakshasah
Brahmastrodiranachchhatrordevagandharvakinnarah
274.27
ततः ससर्ज तं रामः शरमप्रतिमौजसम्
रावणान्तकरं घोरं ब्रह्मदण्डमिवोद्यतम्
Tatah sasarja tam ramah sharamapratimaujasam
Ravanantakaram ghoram brahmadandamivodyatam
274.28
स तेन राक्षसश्रेष्ठः सरथः साश्वसारथिः
प्रजज्वाल महाज्वालेनाग्निनाभिपरिष्कृतः
Sa tena rakshasashreshthah sarathah sashvasarathih
Prajajvala mahajvalenagninabhiparishkritah
274.29
ततः प्रहृष्टास्त्रिदशाः सगन्धर्वाः सचारणाः
निहतं रावणं दृष्ट्वा रामेणाक्लिष्टकर्मणा
Tatah prahrishtastridashah sagandharvah sacharanah
Nihatam ravanam drishtva ramenaklishtakarmana
274.30
तत्यजुस्तं महाभागं पञ्च भूतानि रावणम्
भ्रंशितः सर्वलोकेषु स हि ब्रह्मास्त्रतेजसा
Tatyajustam mahabhagam pancha bhutani ravanam
Bhranshitah sarvalokeshu sa hi brahmastratejasa
274.31
शरीरधातवो ह्यस्य मांसं रुधिरमेव च
नेशुर्ब्रह्मास्त्रनिर्दग्धा न च भस्माप्यदृश्यत
Shariradhatavo hyasya mansam rudhirameva cha
Neshurbrahmastranirdagdha na cha bhasmapyadrishyata