UtshovChapter 271
271.1
मार्कण्डेय उवाच
ततो विनिर्याय पुरात्कुम्भकर्णः सहानुगः
अपश्यत्कपिसैन्यं तज्जितकाश्यग्रतः स्थितम्
Markandeya uvacha
Tato viniryaya puratkumbhakarnah sahanugah
Apashyatkapisainyam tajjitakashyagratah sthitam
271.2
तमभ्येत्याशु हरयः परिवार्य समन्ततः
अभ्यघ्नंश्च महाकायैर्बहुभिर्जगतीरुहैः
करजैरतुदंश्चान्ये विहाय भयमुत्तमम्
Tamabhyetyashu harayah parivarya samantatah
Abhyaghnanshcha mahakayairbahubhirjagatiruhaih
Karajairatudanshchanye vihaya bhayamuttamam
271.3
बहुधा युध्यमानास्ते युद्धमार्गैः प्लवंगमाः
नानाप्रहरणैर्भीमं राक्षसेन्द्रमताडयन्
Bahudha yudhyamanaste yuddhamargaih plavangamah
Nanapraharanairbhimam rakshasendramatadayan
271.4
स ताड्यमानः प्रहसन्भक्षयामास वानरान्
पनसं च गवाक्षं च वज्रबाहुं च वानरम्
Sa tadyamanah prahasanbhakshayamasa vanaran
Panasam cha gavaksham cha vajrabahum cha vanaram
271.5
तद्दृष्ट्वा व्यथनं कर्म कुम्भकर्णस्य रक्षसः
उदक्रोशन्परित्रस्तास्तारप्रभृतयस्तदा
Taddrishtva vyathanam karma kumbhakarnasya rakshasah
Udakroshanparitrastastaraprabhritayastada
271.6
तं तारमुच्चैः क्रोशन्तमन्यांश्च हरियूथपान्
अभिदुद्राव सुग्रीवः कुम्भकर्णमपेतभीः
Tam taramuchchaih kroshantamanyanshcha hariyuthapan
Abhidudrava sugrivah kumbhakarnamapetabhih
271.7
ततोऽभिपत्य वेगेन कुम्भकर्णं महामनाः
शालेन जघ्निवान्मूर्ध्नि बलेन कपिकुञ्जरः
Tatobhipatya vegena kumbhakarnam mahamanah
Shalena jaghnivanmurdhni balena kapikunjarah
271.8
स महात्मा महावेगः कुम्भकर्णस्य मूर्धनि
बिभेद शालं सुग्रीवो न चैवाव्यथयत्कपिः
Sa mahatma mahavegah kumbhakarnasya murdhani
Bibheda shalam sugrivo na chaivavyathayatkapih
271.9
ततो विनद्य प्रहसञ्शालस्पर्शविबोधितः
दोर्भ्यामादाय सुग्रीवं कुम्भकर्णोऽहरद्बलात्
Tato vinadya prahasanshalasparshavibodhitah
Dorbhyamadaya sugrivam kumbhakarnoharadbalat
271.10
ह्रियमाणं तु सुग्रीवं कुम्भकर्णेन रक्षसा
अवेक्ष्याभ्यद्रवद्वीरः सौमित्रिर्मित्रनन्दनः
Hriyamanam tu sugrivam kumbhakarnena rakshasa
Avekshyabhyadravadvirah saumitrirmitranandanah
271.11
सोऽभिपत्य महावेगं रुक्मपुङ्खं महाशरम्
प्राहिणोत्कुम्भकर्णाय लक्ष्मणः परवीरहा
Sobhipatya mahavegam rukmapunkham mahasharam
Prahinotkumbhakarnaya lakshmanah paraviraha
271.12
स तस्य देहावरणं भित्त्वा देहं च सायकः
जगाम दारयन्भूमिं रुधिरेण समुक्षितः
Sa tasya dehavaranam bhittva deham cha sayakah
Jagama darayanbhumim rudhirena samukshitah
271.13
तथा स भिन्नहृदयः समुत्सृज्य कपीश्वरम्
कुम्भकर्णो महेष्वासः प्रगृहीतशिलायुधः
अभिदुद्राव सौमित्रिमुद्यम्य महतीं शिलाम्
Tatha sa bhinnahridayah samutsrijya kapishvaram
Kumbhakarno maheshvasah pragrihitashilayudhah
Abhidudrava saumitrimudyamya mahatim shilam
271.14
तस्याभिद्रवतस्तूर्णं क्षुराभ्यामुच्छ्रितौ करौ
चिच्छेद निशिताग्राभ्यां स बभूव चतुर्भुजः
Tasyabhidravatasturnam kshurabhyamuchchhritau karau
Chichchheda nishitagrabhyam sa babhuva chaturbhujah
271.15
तानप्यस्य भुजान्सर्वान्प्रगृहीतशिलायुधान्
क्षुरैश्चिच्छेद लघ्वस्त्रं सौमित्रिः प्रतिदर्शयन्
Tanapyasya bhujansarvanpragrihitashilayudhan
Kshuraishchichchheda laghvastram saumitrih pratidarshayan
271.16
स बभूवातिकायश्च बहुपादशिरोभुजः
तं ब्रह्मास्त्रेण सौमित्रिर्ददाहाद्रिचयोपमम्
Sa babhuvatikayashcha bahupadashirobhujah
Tam brahmastrena saumitrirdadahadrichayopamam
271.17
स पपात महावीर्यो दिव्यास्त्राभिहतो रणे
महाशनिविनिर्दग्धः पादपोऽङ्कुरवानिव
Sa papata mahaviryo divyastrabhihato rane
Mahashanivinirdagdhah padaponkuravaniva
271.18
तं दृष्ट्वा वृत्रसंकाशं कुम्भकर्णं तरस्विनम्
गतासुं पतितं भूमौ राक्षसाः प्राद्रवन्भयात्
Tam drishtva vritrasankasham kumbhakarnam tarasvinam
Gatasum patitam bhumau rakshasah pradravanbhayat
271.19
तथा तान्द्रवतो योधान्दृष्ट्वा तौ दूषणानुजौ
अवस्थाप्याथ सौमित्रिं संक्रुद्धावभ्यधावताम्
Tatha tandravato yodhandrishtva tau dushananujau
Avasthapyatha saumitrim sankruddhavabhyadhavatam
271.20
तावाद्रवन्तौ संक्रुद्धौ वज्रवेगप्रमाथिनौ
प्रतिजग्राह सौमित्रिर्विनद्योभौ पतत्रिभिः
Tavadravantau sankruddhau vajravegapramathinau
Pratijagraha saumitrirvinadyobhau patatribhih
271.21
ततः सुतुमुलं युद्धमभवल्लोमहर्षणम्
दूषणानुजयोः पार्थ लक्ष्मणस्य च धीमतः
Tatah sutumulam yuddhamabhavallomaharshanam
Dushananujayoh partha lakshmanasya cha dhimatah
271.22
महता शरवर्षेण राक्षसौ सोऽभ्यवर्षत
तौ चापि वीरौ संक्रुद्धावुभौ तौ समवर्षताम्
Mahata sharavarshena rakshasau sobhyavarshata
Tau chapi virau sankruddhavubhau tau samavarshatam
271.23
मुहूर्तमेवमभवद्वज्रवेगप्रमाथिनोः
सौमित्रेश्च महाबाहोः संप्रहारः सुदारुणः
Muhurtamevamabhavadvajravegapramathinoh
Saumitreshcha mahabahoh sampraharah sudarunah
271.24
अथाद्रिशृङ्गमादाय हनूमान्मारुतात्मजः
अभिद्रुत्याददे प्राणान्वज्रवेगस्य रक्षसः
Athadrishringamadaya hanumanmarutatmajah
Abhidrutyadade prananvajravegasya rakshasah
271.25
नीलश्च महता ग्राव्णा दूषणावरजं हरिः
प्रमाथिनमभिद्रुत्य प्रममाथ महाबलः
Nilashcha mahata gravna dushanavarajam harih
Pramathinamabhidrutya pramamatha mahabalah
271.26
ततः प्रावर्तत पुनः संग्रामः कटुकोदयः
रामरावणसैन्यानामन्योन्यमभिधावताम्
Tatah pravartata punah sangramah katukodayah
Ramaravanasainyanamanyonyamabhidhavatam
271.27
शतशो नैरृतान्वन्या जघ्नुर्वन्यांश्च नैरृताः
नैरृतास्तत्र वध्यन्ते प्रायशो न तु वानराः
Shatasho nairritanvanya jaghnurvanyanshcha nairritah
Nairritastatra vadhyante prayasho na tu vanarah