UtshovChapter 268
268.1
मार्कण्डेय उवाच
प्रभूतान्नोदके तस्मिन्बहुमूलफले वने
सेनां निवेश्य काकुत्स्थो विधिवत्पर्यरक्षत
Markandeya uvacha
Prabhutannodake tasminbahumulaphale vane
Senam niveshya kakutstho vidhivatparyarakshata
268.2
रावणश्च विधिं चक्रे लङ्कायां शास्त्रनिर्मितम्
प्रकृत्यैव दुराधर्षा दृढप्राकारतोरणा
Ravanashcha vidhim chakre lankayam shastranirmitam
Prakrityaiva duradharsha dridhaprakaratorana
268.3
अगाधतोयाः परिखा मीननक्रसमाकुलाः
बभूवुः सप्त दुर्धर्षाः खादिरैः शङ्कुभिश्चिताः
Agadhatoyah parikha minanakrasamakulah
Babhuvuh sapta durdharshah khadiraih shankubhishchitah
268.4
कर्णाट्टयन्त्रदुर्धर्षा बभूवुः सहुडोपलाः
साशीविषघटायोधाः ससर्जरसपांसवः
Karnattayantradurdharsha babhuvuh sahudopalah
Sashivishaghatayodhah sasarjarasapansavah
268.5
मुसलालातनाराचतोमरासिपरश्वधैः
अन्विताश्च शतघ्नीभिः समधूच्छिष्टमुद्गराः
Musalalatanarachatomarasiparashvadhaih
Anvitashcha shataghnibhih samadhuchchhishtamudgarah
268.6
पुरद्वारेषु सर्वेषु गुल्माः स्थावरजङ्गमाः
बभूवुः पत्तिबहुलाः प्रभूतगजवाजिनः
Puradvareshu sarveshu gulmah sthavarajangamah
Babhuvuh pattibahulah prabhutagajavajinah
268.7
अङ्गदस्त्वथ लङ्काया द्वारदेशमुपागतः
विदितो राक्षसेन्द्रस्य प्रविवेश गतव्यथः
Angadastvatha lankaya dvaradeshamupagatah
Vidito rakshasendrasya pravivesha gatavyathah
268.8
मध्ये राक्षसकोटीनां बह्वीनां सुमहाबलः
शुशुभे मेघमालाभिरादित्य इव संवृतः
Madhye rakshasakotinam bahvinam sumahabalah
Shushubhe meghamalabhiraditya iva sanvritah
268.9
स समासाद्य पौलस्त्यममात्यैरभिसंवृतम्
रामसंदेशमामन्त्र्य वाग्मी वक्तुं प्रचक्रमे
Sa samasadya paulastyamamatyairabhisanvritam
Ramasandeshamamantrya vagmi vaktum prachakrame
268.10
आह त्वां राघवो राजन्कोसलेन्द्रो महायशाः
प्राप्तकालमिदं वाक्यं तदादत्स्व कुरुष्व च
Aha tvam raghavo rajankosalendro mahayashah
Praptakalamidam vakyam tadadatsva kurushva cha
268.11
अकृतात्मानमासाद्य राजानमनये रतम्
विनश्यन्त्यनयाविष्टा देशाश्च नगराणि च
Akritatmanamasadya rajanamanaye ratam
Vinashyantyanayavishta deshashcha nagarani cha
268.12
त्वयैकेनापराद्धं मे सीतामाहरता बलात्
वधायानपराद्धानामन्येषां तद्भविष्यति
Tvayaikenaparaddham me sitamaharata balat
Vadhayanaparaddhanamanyesham tadbhavishyati
268.13
ये त्वया बलदर्पाभ्यामाविष्टेन वनेचराः
ऋषयो हिंसिताः पूर्वं देवाश्चाप्यवमानिताः
Ye tvaya baladarpabhyamavishtena vanecharah
Rishayo hinsitah purvam devashchapyavamanitah
268.14
राजर्षयश्च निहता रुदन्त्यश्चाहृताः स्त्रियः
तदिदं समनुप्राप्तं फलं तस्यानयस्य ते
Rajarshayashcha nihata rudantyashchahritah striyah
Tadidam samanupraptam phalam tasyanayasya te
268.15
हन्तास्मि त्वां सहामात्यं युध्यस्व पुरुषो भव
पश्य मे धनुषो वीर्यं मानुषस्य निशाचर
Hantasmi tvam sahamatyam yudhyasva purusho bhava
Pashya me dhanusho viryam manushasya nishachara
268.16
मुच्यतां जानकी सीता न मे मोक्ष्यसि कर्हिचित्
अराक्षसमिमं लोकं कर्तास्मि निशितैः शरैः
Muchyatam janaki sita na me mokshyasi karhichit
Arakshasamimam lokam kartasmi nishitaih sharaih
268.17
इति तस्य ब्रुवाणस्य दूतस्य परुषं वचः
श्रुत्वा न ममृषे राजा रावणः क्रोधमूर्छितः
Iti tasya bruvanasya dutasya parusham vachah
Shrutva na mamrishe raja ravanah krodhamurchhitah
268.18
इङ्गितज्ञास्ततो भर्तुश्चत्वारो रजनीचराः
चतुर्ष्वङ्गेषु जगृहुः शार्दूलमिव पक्षिणः
Ingitagyastato bhartushchatvaro rajanicharah
Chaturshvangeshu jagrihuh shardulamiva pakshinah
268.19
तांस्तथाङ्गेषु संसक्तानङ्गदो रजनीचरान्
आदायैव खमुत्पत्य प्रासादतलमाविशत्
Tanstathangeshu sansaktanangado rajanicharan
Adayaiva khamutpatya prasadatalamavishat
268.20
वेगेनोत्पततस्तस्य पेतुस्ते रजनीचराः
भुवि संभिन्नहृदयाः प्रहारपरिपीडिताः
Vegenotpatatastasya petuste rajanicharah
Bhuvi sambhinnahridayah praharaparipiditah
268.21
स मुक्तो हर्म्यशिखरात्तस्मात्पुनरवापतत्
लङ्घयित्वा पुरीं लङ्कां स्वबलस्य समीपतः
Sa mukto harmyashikharattasmatpunaravapatat
Langhayitva purim lankam svabalasya samipatah
268.22
कोसलेन्द्रमथाभ्येत्य सर्वमावेद्य चाङ्गदः
विशश्राम स तेजस्वी राघवेणाभिनन्दितः
Kosalendramathabhyetya sarvamavedya changadah
Vishashrama sa tejasvi raghavenabhinanditah
268.23
ततः सर्वाभिसारेण हरीणां वातरंहसाम्
भेदयामास लङ्कायाः प्राकारं रघुनन्दनः
Tatah sarvabhisarena harinam vataranhasam
Bhedayamasa lankayah prakaram raghunandanah
268.24
विभीषणर्क्षाधिपती पुरस्कृत्याथ लक्ष्मणः
दक्षिणं नगरद्वारमवामृद्नाद्दुरासदम्
Vibhishanarkshadhipati puraskrityatha lakshmanah
Dakshinam nagaradvaramavamridnaddurasadam
268.25
करभारुणगात्राणां हरीणां युद्धशालिनाम्
कोटीशतसहस्रेण लङ्कामभ्यपतत्तदा
Karabharunagatranam harinam yuddhashalinam
Kotishatasahasrena lankamabhyapatattada
268.26
उत्पतद्भिः पतद्भिश्च निपतद्भिश्च वानरैः
नादृश्यत तदा सूर्यो रजसा नाशितप्रभः
Utpatadbhih patadbhishcha nipatadbhishcha vanaraih
Nadrishyata tada suryo rajasa nashitaprabhah
268.27
शालिप्रसूनसदृशैः शिरीषकुसुमप्रभैः
तरुणादित्यसदृशैः शरगौरैश्च वानरैः
Shaliprasunasadrishaih shirishakusumaprabhaih
Tarunadityasadrishaih sharagauraishcha vanaraih
268.28
प्राकारं ददृशुस्ते तु समन्तात्कपिलीकृतम्
राक्षसा विस्मिता राजन्सस्त्रीवृद्धाः समन्ततः
Prakaram dadrishuste tu samantatkapilikritam
Rakshasa vismita rajansastrivriddhah samantatah
268.29
बिभिदुस्ते मणिस्तम्भान्कर्णाट्टशिखराणि च
भग्नोन्मथितवेगानि यन्त्राणि च विचिक्षिपुः
Bibhiduste manistambhankarnattashikharani cha
Bhagnonmathitavegani yantrani cha vichikshipuh
268.30
परिगृह्य शतघ्नीश्च सचक्राः सहुडोपलाः
चिक्षिपुर्भुजवेगेन लङ्कामध्ये महाबलाः
Parigrihya shataghnishcha sachakrah sahudopalah
Chikshipurbhujavegena lankamadhye mahabalah
268.31
प्राकारस्थाश्च ये केचिन्निशाचरगणास्तदा
प्रदुद्रुवुस्ते शतशः कपिभिः समभिद्रुताः
Prakarasthashcha ye kechinnishacharaganastada
Pradudruvuste shatashah kapibhih samabhidrutah
268.32
ततस्तु राजवचनाद्राक्षसाः कामरूपिणः
निर्ययुर्विकृताकाराः सहस्रशतसंघशः
Tatastu rajavachanadrakshasah kamarupinah
Niryayurvikritakarah sahasrashatasanghashah
268.33
शस्त्रवर्षाणि वर्षन्तो द्रावयन्तो वनौकसः
प्राकारं शोधयन्तस्ते परं विक्रममास्थिताः
Shastravarshani varshanto dravayanto vanaukasah
Prakaram shodhayantaste param vikramamasthitah
268.34
स माषराशिसदृशैर्बभूव क्षणदाचरैः
कृतो निर्वानरो भूयः प्राकारो भीमदर्शनैः
Sa masharashisadrishairbabhuva kshanadacharaih
Krito nirvanaro bhuyah prakaro bhimadarshanaih
268.35
पेतुः शूलविभिन्नाङ्गा बहवो वानरर्षभाः
स्तम्भतोरणभग्नाश्च पेतुस्तत्र निशाचराः
Petuh shulavibhinnanga bahavo vanararshabhah
Stambhatoranabhagnashcha petustatra nishacharah
268.36
केशाकेश्यभवद्युद्धं रक्षसां वानरैः सह
नखैर्दन्तैश्च वीराणां खादतां वै परस्परम्
Keshakeshyabhavadyuddham rakshasam vanaraih saha
Nakhairdantaishcha viranam khadatam vai parasparam
268.37
निष्टनन्तो ह्युभयतस्तत्र वानरराक्षसाः
हता निपतिता भूमौ न मुञ्चन्ति परस्परम्
Nishtananto hyubhayatastatra vanararakshasah
Hata nipatita bhumau na munchanti parasparam
268.38
रामस्तु शरजालानि ववर्ष जलदो यथा
तानि लङ्कां समासाद्य जघ्नुस्तान्रजनीचरान्
Ramastu sharajalani vavarsha jalado yatha
Tani lankam samasadya jaghnustanrajanicharan
268.39
सौमित्रिरपि नाराचैर्दृढधन्वा जितक्लमः
आदिश्यादिश्य दुर्गस्थान्पातयामास राक्षसान्
Saumitrirapi narachairdridhadhanva jitaklamah
Adishyadishya durgasthanpatayamasa rakshasan
268.40
ततः प्रत्यवहारोऽभूत्सैन्यानां राघवाज्ञया
कृते विमर्दे लङ्कायां लब्धलक्षो जयोत्तरः
Tatah pratyavaharobhutsainyanam raghavagyaya
Krite vimarde lankayam labdhalaksho jayottarah