UtshovChapter 246
246.1
युधिष्ठिर उवाच
व्रीहिद्रोणः परित्यक्तः कथं तेन महात्मना
कस्मै दत्तश्च भगवन्विधिना केन चात्थ मे
Yudhishthira uvacha
Vrihidronah parityaktah katham tena mahatmana
Kasmai dattashcha bhagavanvidhina kena chattha me
246.2
प्रत्यक्षधर्मा भगवान्यस्य तुष्टो हि कर्मभिः
सफलं तस्य जन्माहं मन्ये सद्धर्मचारिणः
Pratyakshadharma bhagavanyasya tushto hi karmabhih
Saphalam tasya janmaham manye saddharmacharinah
246.3
व्यास उवाच
शिलोञ्छवृत्तिर्धर्मात्मा मुद्गलः संशितव्रतः
आसीद्राजन्कुरुक्षेत्रे सत्यवागनसूयकः
Vyasa uvacha
Shilonchhavrittirdharmatma mudgalah sanshitavratah
Asidrajankurukshetre satyavaganasuyakah
246.4
अतिथिव्रती क्रियावांश्च कापोतीं वृत्तिमास्थितः
सत्रमिष्टीकृतं नाम समुपास्ते महातपाः
Atithivrati kriyavanshcha kapotim vrittimasthitah
Satramishtikritam nama samupaste mahatapah
246.5
सपुत्रदारो हि मुनिः पक्षाहारो बभूव सः
कपोतवृत्त्या पक्षेण व्रीहिद्रोणमुपार्जयत्
Saputradaro hi munih pakshaharo babhuva sah
Kapotavrittya pakshena vrihidronamuparjayat
246.6
दर्शं च पौर्णमासं च कुर्वन्विगतमत्सरः
देवतातिथिशेषेण कुरुते देहयापनम्
Darsham cha paurnamasam cha kurvanvigatamatsarah
Devatatithisheshena kurute dehayapanam
246.7
तस्येन्द्रः सहितो देवैः साक्षात्त्रिभुवनेश्वरः
प्रत्यगृह्णान्महाराज भागं पर्वणि पर्वणि
Tasyendrah sahito devaih sakshattribhuvaneshvarah
Pratyagrihnanmaharaja bhagam parvani parvani
246.8
स पर्वकालं कृत्वा तु मुनिवृत्त्या समन्वितः
अतिथिभ्यो ददावन्नं प्रहृष्टेनान्तरात्मना
Sa parvakalam kritva tu munivrittya samanvitah
Atithibhyo dadavannam prahrishtenantaratmana
246.9
व्रीहिद्रोणस्य तदहो ददतोऽन्नं महात्मनः
शिष्टं मात्सर्यहीनस्य वर्धत्यतिथिदर्शनात्
Vrihidronasya tadaho dadatonnam mahatmanah
Shishtam matsaryahinasya vardhatyatithidarshanat
246.10
तच्छतान्यपि भुञ्जन्ति ब्राह्मणानां मनीषिणाम्
मुनेस्त्यागविशुद्ध्या तु तदन्नं वृद्धिमृच्छति
Tachchhatanyapi bhunjanti brahmananam manishinam
Munestyagavishuddhya tu tadannam vriddhimrichchhati
246.11
तं तु शुश्राव धर्मिष्ठं मुद्गलं संशितव्रतम्
दुर्वासा नृप दिग्वासास्तमथाभ्याजगाम ह
Tam tu shushrava dharmishtham mudgalam sanshitavratam
Durvasa nripa digvasastamathabhyajagama ha
246.12
बिभ्रच्चानियतं वेषमुन्मत्त इव पाण्डव
विकचः परुषा वाचो व्याहरन्विविधा मुनिः
Bibhrachchaniyatam veshamunmatta iva pandava
Vikachah parusha vacho vyaharanvividha munih
246.13
अभिगम्याथ तं विप्रमुवाच मुनिसत्तमः
अन्नार्थिनमनुप्राप्तं विद्धि मां मुनिसत्तम
Abhigamyatha tam vipramuvacha munisattamah
Annarthinamanupraptam viddhi mam munisattama
246.14
स्वागतं तेऽस्त्विति मुनिं मुद्गलः प्रत्यभाषत
पाद्यमाचमनीयं च प्रतिवेद्यान्नमुत्तमम्
Svagatam testviti munim mudgalah pratyabhashata
Padyamachamaniyam cha prativedyannamuttamam
246.15
प्रादात्स तपसोपात्तं क्षुधितायातिथिव्रती
उन्मत्ताय परां श्रद्धामास्थाय स धृतव्रतः
Pradatsa tapasopattam kshudhitayatithivrati
Unmattaya param shraddhamasthaya sa dhritavratah
246.16
ततस्तदन्नं रसवत्स एव क्षुधयान्वितः
बुभुजे कृत्स्नमुन्मत्तः प्रादात्तस्मै च मुद्गलः
Tatastadannam rasavatsa eva kshudhayanvitah
Bubhuje kritsnamunmattah pradattasmai cha mudgalah
246.17
भुक्त्वा चान्नं ततः सर्वमुच्छिष्टेनात्मनस्ततः
अथानुलिलिपेऽङ्गानि जगाम च यथागतम्
Bhuktva channam tatah sarvamuchchhishtenatmanastatah
Athanulilipengani jagama cha yathagatam
246.18
एवं द्वितीये संप्राप्ते पर्वकाले मनीषिणः
आगम्य बुभुजे सर्वमन्नमुञ्छोपजीविनः
Evam dvitiye samprapte parvakale manishinah
Agamya bubhuje sarvamannamunchhopajivinah
246.19
निराहारस्तु स मुनिरुञ्छमार्जयते पुनः
न चैनं विक्रियां नेतुमशकन्मुद्गलं क्षुधा
Niraharastu sa munirunchhamarjayate punah
Na chainam vikriyam netumashakanmudgalam kshudha
246.20
न क्रोधो न च मात्सर्यं नावमानो न संभ्रमः
सपुत्रदारमुञ्छन्तमाविवेश द्विजोत्तमम्
Na krodho na cha matsaryam navamano na sambhramah
Saputradaramunchhantamavivesha dvijottamam
246.21
तथा तमुञ्छधर्माणं दुर्वासा मुनिसत्तमम्
उपतस्थे यथाकालं षट्कृत्वः कृतनिश्चयः
Tatha tamunchhadharmanam durvasa munisattamam
Upatasthe yathakalam shatkritvah kritanishchayah
246.22
न चास्य मानसं किंचिद्विकारं ददृशे मुनिः
शुद्धसत्त्वस्य शुद्धं स ददृशे निर्मलं मनः
Na chasya manasam kinchidvikaram dadrishe munih
Shuddhasattvasya shuddham sa dadrishe nirmalam manah
246.23
तमुवाच ततः प्रीतः स मुनिर्मुद्गलं तदा
त्वत्समो नास्ति लोकेऽस्मिन्दाता मात्सर्यवर्जितः
Tamuvacha tatah pritah sa munirmudgalam tada
Tvatsamo nasti lokesmindata matsaryavarjitah
246.24
क्षुद्धर्मसंज्ञां प्रणुदत्यादत्ते धैर्यमेव च
विषयानुसारिणी जिह्वा कर्षत्येव रसान्प्रति
Kshuddharmasangyam pranudatyadatte dhairyameva cha
Vishayanusarini jihva karshatyeva rasanprati
246.25
आहारप्रभवाः प्राणा मनो दुर्निग्रहं चलम्
मनसश्चेन्द्रियाणां चाप्यैकाग्र्यं निश्चितं तपः
Aharaprabhavah prana mano durnigraham chalam
Manasashchendriyanam chapyaikagryam nishchitam tapah
246.26
श्रमेणोपार्जितं त्यक्तुं दुःखं शुद्धेन चेतसा
तत्सर्वं भवता साधो यथावदुपपादितम्
Shramenoparjitam tyaktum duhkham shuddhena chetasa
Tatsarvam bhavata sadho yathavadupapaditam
246.27
प्रीताः स्मोऽनुगृहीताश्च समेत्य भवता सह
इन्द्रियाभिजयो धैर्यं संविभागो दमः शमः
Pritah smonugrihitashcha sametya bhavata saha
Indriyabhijayo dhairyam sanvibhago damah shamah
246.28
दया सत्यं च धर्मश्च त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम्
जितास्ते कर्मभिर्लोकाः प्राप्तोऽसि परमां गतिम्
Daya satyam cha dharmashcha tvayi sarvam pratishthitam
Jitaste karmabhirlokah praptosi paramam gatim
246.29
अहो दानं विघुष्टं ते सुमहत्स्वर्गवासिभिः
सशरीरो भवान्गन्ता स्वर्गं सुचरितव्रत
Aho danam vighushtam te sumahatsvargavasibhih
Sashariro bhavanganta svargam sucharitavrata
246.30
इत्येवं वदतस्तस्य तदा दुर्वाससो मुनेः
देवदूतो विमानेन मुद्गलं प्रत्युपस्थितः
Ityevam vadatastasya tada durvasaso muneh
Devaduto vimanena mudgalam pratyupasthitah
246.31
हंससारसयुक्तेन किङ्किणीजालमालिना
कामगेन विचित्रेण दिव्यगन्धवता तथा
Hansasarasayuktena kinkinijalamalina
Kamagena vichitrena divyagandhavata tatha
246.32
उवाच चैनं विप्रर्षिं विमानं कर्मभिर्जितम्
समुपारोह संसिद्धिं प्राप्तोऽसि परमां मुने
Uvacha chainam viprarshim vimanam karmabhirjitam
Samuparoha sansiddhim praptosi paramam mune
246.33
तमेवंवादिनमृषिर्देवदूतमुवाच ह
इच्छामि भवता प्रोक्तान्गुणान्स्वर्गनिवासिनाम्
Tamevanvadinamrishirdevadutamuvacha ha
Ichchhami bhavata proktangunansvarganivasinam
246.34
के गुणास्तत्र वसतां किं तपः कश्च निश्चयः
स्वर्गे स्वर्गसुखं किं च दोषो वा देवदूतक
Ke gunastatra vasatam kim tapah kashcha nishchayah
Svarge svargasukham kim cha dosho va devadutaka
246.35
सतां सप्तपदं मित्रमाहुः सन्तः कुलोचिताः
मित्रतां च पुरस्कृत्य पृच्छामि त्वामहं विभो
Satam saptapadam mitramahuh santah kulochitah
Mitratam cha puraskritya prichchhami tvamaham vibho
246.36
यदत्र तथ्यं पथ्यं च तद्ब्रवीह्यविचारयन्
श्रुत्वा तथा करिष्यामि व्यवसायं गिरा तव
Yadatra tathyam pathyam cha tadbravihyavicharayan
Shrutva tatha karishyami vyavasayam gira tava