UtshovChapter 241
241.1
जनमेजय उवाच
वसमानेषु पार्थेषु वने तस्मिन्महात्मसु
धार्तराष्ट्रा महेष्वासाः किमकुर्वन्त सत्तम
Janamejaya uvacha
Vasamaneshu partheshu vane tasminmahatmasu
Dhartarashtra maheshvasah kimakurvanta sattama
241.2
कर्णो वैकर्तनश्चापि शकुनिश्च महाबलः
भीष्मद्रोणकृपाश्चैव तन्मे शंसितुमर्हसि
Karno vaikartanashchapi shakunishcha mahabalah
Bhishmadronakripashchaiva tanme shansitumarhasi
241.3
वैशंपायन उवाच
एवं गतेषु पार्थेषु विसृष्टे च सुयोधने
आगते हास्तिनपुरं मोक्षिते पाण्डुनन्दनैः
भीष्मोऽब्रवीन्महाराज धार्तराष्ट्रमिदं वचः
Vaishampayana uvacha
Evam gateshu partheshu visrishte cha suyodhane
Agate hastinapuram mokshite pandunandanaih
Bhishmobravinmaharaja dhartarashtramidam vachah
241.4
उक्तं तात मया पूर्वं गच्छतस्ते तपोवनम्
गमनं मे न रुचितं तव तन्न कृतं च ते
Uktam tata maya purvam gachchhataste tapovanam
Gamanam me na ruchitam tava tanna kritam cha te
241.5
ततः प्राप्तं त्वया वीर ग्रहणं शत्रुभिर्बलात्
मोक्षितश्चासि धर्मज्ञैः पाण्डवैर्न च लज्जसे
Tatah praptam tvaya vira grahanam shatrubhirbalat
Mokshitashchasi dharmagyaih pandavairna cha lajjase
241.6
प्रत्यक्षं तव गान्धारे ससैन्यस्य विशां पते
सूतपुत्रोऽपयाद्भीतो गन्धर्वाणां तदा रणात्
क्रोशतस्तव राजेन्द्र ससैन्यस्य नृपात्मज
Pratyaksham tava gandhare sasainyasya visham pate
Sutaputropayadbhito gandharvanam tada ranat
Kroshatastava rajendra sasainyasya nripatmaja
241.7
दृष्टस्ते विक्रमश्चैव पाण्डवानां महात्मनाम्
कर्णस्य च महाबाहो सूतपुत्रस्य दुर्मतेः
Drishtaste vikramashchaiva pandavanam mahatmanam
Karnasya cha mahabaho sutaputrasya durmateh
241.8
न चापि पादभाक्कर्णः पाण्डवानां नृपोत्तम
धनुर्वेदे च शौर्ये च धर्मे वा धर्मवत्सल
Na chapi padabhakkarnah pandavanam nripottama
Dhanurvede cha shaurye cha dharme va dharmavatsala
241.9
तस्य तेऽहं क्षमं मन्ये पाण्डवैस्तैर्महात्मभिः
संधिं संधिविदां श्रेष्ठ कुलस्यास्य विवृद्धये
Tasya teham kshamam manye pandavaistairmahatmabhih
Sandhim sandhividam shreshtha kulasyasya vivriddhaye
241.10
एवमुक्तस्तु भीष्मेण धार्तराष्ट्रो जनेश्वरः
प्रहस्य सहसा राजन्विप्रतस्थे ससौबलः
Evamuktastu bhishmena dhartarashtro janeshvarah
Prahasya sahasa rajanvipratasthe sasaubalah
241.11
तं तु प्रस्थितमाज्ञाय कर्णदुःशासनादयः
अनुजग्मुर्महेष्वासा धार्तराष्ट्रं महाबलम्
Tam tu prasthitamagyaya karnaduhshasanadayah
Anujagmurmaheshvasa dhartarashtram mahabalam
241.12
तांस्तु संप्रस्थितान्दृष्ट्वा भीष्मः कुरुपितामहः
लज्जया व्रीडितो राजञ्जगाम स्वं निवेशनम्
Tanstu samprasthitandrishtva bhishmah kurupitamahah
Lajjaya vridito rajanjagama svam niveshanam
241.13
गते भीष्मे महाराज धार्तराष्ट्रो जनाधिपः
पुनरागम्य तं देशममन्त्रयत मन्त्रिभिः
Gate bhishme maharaja dhartarashtro janadhipah
Punaragamya tam deshamamantrayata mantribhih
241.14
किमस्माकं भवेच्छ्रेयः किं कार्यमवशिष्यते
कथं नु सुकृतं च स्यान्मन्त्रयामास भारत
Kimasmakam bhavechchhreyah kim karyamavashishyate
Katham nu sukritam cha syanmantrayamasa bharata
241.15
कर्ण उवाच
दुर्योधन निबोधेदं यत्त्वा वक्ष्यामि कौरव
श्रुत्वा च तत्तथा सर्वं कर्तुमर्हस्यरिंदम
Karna uvacha
Duryodhana nibodhedam yattva vakshyami kaurava
Shrutva cha tattatha sarvam kartumarhasyarindama
241.16
तवाद्य पृथिवी वीर निःसपत्ना नृपोत्तम
तां पालय यथा शक्रो हतशत्रुर्महामनाः
Tavadya prithivi vira nihsapatna nripottama
Tam palaya yatha shakro hatashatrurmahamanah
241.17
वैशंपायन उवाच
एवमुक्तस्तु कर्णेन कर्णं राजाब्रवीत्पुनः
न किंचिद्दुर्लभं तस्य यस्य त्वं पुरुषर्षभ
Vaishampayana uvacha
Evamuktastu karnena karnam rajabravitpunah
Na kinchiddurlabham tasya yasya tvam purusharshabha
241.18
सहायश्चानुरक्तश्च मदर्थं च समुद्यतः
अभिप्रायस्तु मे कश्चित्तं वै शृणु यथातथम्
Sahayashchanuraktashcha madartham cha samudyatah
Abhiprayastu me kashchittam vai shrinu yathatatham
241.19
राजसूयं पाण्डवस्य दृष्ट्वा क्रतुवरं तदा
मम स्पृहा समुत्पन्ना तां संपादय सूतज
Rajasuyam pandavasya drishtva kratuvaram tada
Mama spriha samutpanna tam sampadaya sutaja
241.20
एवमुक्तस्ततः कर्णो राजानमिदमब्रवीत्
तवाद्य पृथिवीपाला वश्याः सर्वे नृपोत्तम
Evamuktastatah karno rajanamidamabravit
Tavadya prithivipala vashyah sarve nripottama
241.21
आहूयन्तां द्विजवराः संभाराश्च यथाविधि
संभ्रियन्तां कुरुश्रेष्ठ यज्ञोपकरणानि च
Ahuyantam dvijavarah sambharashcha yathavidhi
Sambhriyantam kurushreshtha yagyopakaranani cha
241.22
ऋत्विजश्च समाहूता यथोक्तं वेदपारगाः
क्रियां कुर्वन्तु ते राजन्यथाशास्त्रमरिंदम
Ritvijashcha samahuta yathoktam vedaparagah
Kriyam kurvantu te rajanyathashastramarindama
241.23
बह्वन्नपानसंयुक्तः सुसमृद्धगुणान्वितः
प्रवर्ततां महायज्ञस्तवापि भरतर्षभ
Bahvannapanasanyuktah susamriddhagunanvitah
Pravartatam mahayagyastavapi bharatarshabha
241.24
एवमुक्तस्तु कर्णेन धार्तराष्ट्रो विशां पते
पुरोहितं समानाय्य इदं वचनमब्रवीत्
Evamuktastu karnena dhartarashtro visham pate
Purohitam samanayya idam vachanamabravit
241.25
राजसूयं क्रतुश्रेष्ठं समाप्तवरदक्षिणम्
आहर त्वं मम कृते यथान्यायं यथाक्रमम्
Rajasuyam kratushreshtham samaptavaradakshinam
Ahara tvam mama krite yathanyayam yathakramam
241.26
स एवमुक्तो नृपतिमुवाच द्विजपुंगवः
न स शक्यः क्रतुश्रेष्ठो जीवमाने युधिष्ठिरे
आहर्तुं कौरवश्रेष्ठ कुले तव नृपोत्तम
Sa evamukto nripatimuvacha dvijapungavah
Na sa shakyah kratushreshtho jivamane yudhishthire
Ahartum kauravashreshtha kule tava nripottama
241.27
दीर्घायुर्जीवति च वै धृतराष्ट्रः पिता तव
अतश्चापि विरुद्धस्ते क्रतुरेष नृपोत्तम
Dirghayurjivati cha vai dhritarashtrah pita tava
Atashchapi viruddhaste kraturesha nripottama
241.28
अस्ति त्वन्यन्महत्सत्रं राजसूयसमं प्रभो
तेन त्वं यज राजेन्द्र शृणु चेदं वचो मम
Asti tvanyanmahatsatram rajasuyasamam prabho
Tena tvam yaja rajendra shrinu chedam vacho mama
241.29
य इमे पृथिवीपालाः करदास्तव पार्थिव
ते करान्संप्रयच्छन्तु सुवर्णं च कृताकृतम्
Ya ime prithivipalah karadastava parthiva
Te karansamprayachchhantu suvarnam cha kritakritam
241.30
तेन ते क्रियतामद्य लाङ्गलं नृपसत्तम
यज्ञवाटस्य ते भूमिः कृष्यतां तेन भारत
Tena te kriyatamadya langalam nripasattama
Yagyavatasya te bhumih krishyatam tena bharata
241.31
तत्र यज्ञो नृपश्रेष्ठ प्रभूतान्नः सुसंस्कृतः
प्रवर्ततां यथान्यायं सर्वतो ह्यनिवारितः
Tatra yagyo nripashreshtha prabhutannah susanskritah
Pravartatam yathanyayam sarvato hyanivaritah
241.32
एष ते वैष्णवो नाम यज्ञः सत्पुरुषोचितः
एतेन नेष्टवान्कश्चिदृते विष्णुं पुरातनम्
Esha te vaishnavo nama yagyah satpurushochitah
Etena neshtavankashchidrite vishnum puratanam
241.33
राजसूयं क्रतुश्रेष्ठं स्पर्धत्येष महाक्रतुः
अस्माकं रोचते चैव श्रेयश्च तव भारत
अविघ्नश्च भवेदेष सफला स्यात्स्पृहा तव
Rajasuyam kratushreshtham spardhatyesha mahakratuh
Asmakam rochate chaiva shreyashcha tava bharata
Avighnashcha bhavedesha saphala syatspriha tava
241.34
एवमुक्तस्तु तैर्विप्रैर्धार्तराष्ट्रो महीपतिः
कर्णं च सौबलं चैव भ्रातॄंश्चैवेदमब्रवीत्
Evamuktastu tairviprairdhartarashtro mahipatih
Karnam cha saubalam chaiva bhratrinshchaivedamabravit
241.35
रोचते मे वचः कृत्स्नं ब्राह्मणानां न संशयः
रोचते यदि युष्माकं तन्मा प्रब्रूत माचिरम्
Rochate me vachah kritsnam brahmananam na sanshayah
Rochate yadi yushmakam tanma prabruta machiram
241.36
एवमुक्तास्तु ते सर्वे तथेत्यूचुर्नराधिपम्
संदिदेश ततो राजा व्यापारस्थान्यथाक्रमम्
Evamuktastu te sarve tathetyuchurnaradhipam
Sandidesha tato raja vyaparasthanyathakramam
241.37
हलस्य करणे चापि व्यादिष्टाः सर्वशिल्पिनः
यथोक्तं च नृपश्रेष्ठ कृतं सर्वं यथाक्रमम्
Halasya karane chapi vyadishtah sarvashilpinah
Yathoktam cha nripashreshtha kritam sarvam yathakramam