UtshovChapter 240
240.1
दानवा ऊचुः
भोः सुयोधन राजेन्द्र भरतानां कुलोद्वह
शूरैः परिवृतो नित्यं तथैव च महात्मभिः
Danava uchuh
Bhoh suyodhana rajendra bharatanam kulodvaha
Shuraih parivrito nityam tathaiva cha mahatmabhih
240.2
अकार्षीः साहसमिदं कस्मात्प्रायोपवेशनम्
आत्मत्यागी ह्यवाग्याति वाच्यतां चायशस्करीम्
Akarshih sahasamidam kasmatprayopaveshanam
Atmatyagi hyavagyati vachyatam chayashaskarim
240.3
न हि कार्यविरुद्धेषु बह्वपायेषु कर्मसु
मूलघातिषु सज्जन्ते बुद्धिमन्तो भवद्विधाः
Na hi karyaviruddheshu bahvapayeshu karmasu
Mulaghatishu sajjante buddhimanto bhavadvidhah
240.4
नियच्छैतां मतिं राजन्धर्मार्थसुखनाशिनीम्
यशःप्रतापधैर्यघ्नीं शत्रूणां हर्षवर्धनीम्
Niyachchhaitam matim rajandharmarthasukhanashinim
Yashahpratapadhairyaghnim shatrunam harshavardhanim
240.5
श्रूयतां च प्रभो तत्त्वं दिव्यतां चात्मनो नृप
निर्माणं च शरीरस्य ततो धैर्यमवाप्नुहि
Shruyatam cha prabho tattvam divyatam chatmano nripa
Nirmanam cha sharirasya tato dhairyamavapnuhi
240.6
पुरा त्वं तपसास्माभिर्लब्धो देवान्महेश्वरात्
पूर्वकायश्च सर्वस्ते निर्मितो वज्रसंचयैः
Pura tvam tapasasmabhirlabdho devanmaheshvarat
Purvakayashcha sarvaste nirmito vajrasanchayaih
240.7
अस्त्रैरभेद्यः शस्त्रैश्चाप्यधःकायश्च तेऽनघ
कृतः पुष्पमयो देव्या रूपतः स्त्रीमनोहरः
Astrairabhedyah shastraishchapyadhahkayashcha tenagha
Kritah pushpamayo devya rupatah strimanoharah
240.8
एवमीश्वरसंयुक्तस्तव देहो नृपोत्तम
देव्या च राजशार्दूल दिव्यस्त्वं हि न मानुषः
Evamishvarasanyuktastava deho nripottama
Devya cha rajashardula divyastvam hi na manushah
240.9
क्षत्रियाश्च महावीर्या भगदत्तपुरोगमाः
दिव्यास्त्रविदुषः शूराः क्षपयिष्यन्ति ते रिपून्
Kshatriyashcha mahavirya bhagadattapurogamah
Divyastravidushah shurah kshapayishyanti te ripun
240.10
तदलं ते विषादेन भयं तव न विद्यते
साह्यार्थं च हि ते वीराः संभूता भुवि दानवाः
Tadalam te vishadena bhayam tava na vidyate
Sahyartham cha hi te virah sambhuta bhuvi danavah
240.11
भीष्मद्रोणकृपादींश्च प्रवेक्ष्यन्त्यपरेऽसुराः
यैराविष्टा घृणां त्यक्त्वा योत्स्यन्ते तव वैरिभिः
Bhishmadronakripadinshcha pravekshyantyaparesurah
Yairavishta ghrinam tyaktva yotsyante tava vairibhih
240.12
नैव पुत्रान्न च भ्रातॄन्न पितॄन्न च बान्धवान्
नैव शिष्यान्न च ज्ञातीन्न बालान्स्थविरान्न च
Naiva putranna cha bhratrinna pitrinna cha bandhavan
Naiva shishyanna cha gyatinna balansthaviranna cha
240.13
युधि संप्रहरिष्यन्तो मोक्ष्यन्ति कुरुसत्तम
निःस्नेहा दानवाविष्टाः समाक्रान्तेऽन्तरात्मनि
Yudhi sampraharishyanto mokshyanti kurusattama
Nihsneha danavavishtah samakrantentaratmani
240.14
प्रहरिष्यन्ति बन्धुभ्यः स्नेहमुत्सृज्य दूरतः
हृष्टाः पुरुषशार्दूलाः कलुषीकृतमानसाः
अविज्ञानविमूढाश्च दैवाच्च विधिनिर्मितात्
Praharishyanti bandhubhyah snehamutsrijya duratah
Hrishtah purushashardulah kalushikritamanasah
Avigyanavimudhashcha daivachcha vidhinirmitat
240.15
व्याभाषमाणाश्चान्योन्यं न मे जीवन्विमोक्ष्यसे
सर्वशस्त्रास्त्रमोक्षेण पौरुषे समवस्थिताः
श्लाघमानाः कुरुश्रेष्ठ करिष्यन्ति जनक्षयम्
Vyabhashamanashchanyonyam na me jivanvimokshyase
Sarvashastrastramokshena paurushe samavasthitah
Shlaghamanah kurushreshtha karishyanti janakshayam
240.16
तेऽपि शक्त्या महात्मानः प्रतियोत्स्यन्ति पाण्डवाः
वधं चैषां करिष्यन्ति दैवयुक्ता महाबलाः
Tepi shaktya mahatmanah pratiyotsyanti pandavah
Vadham chaisham karishyanti daivayukta mahabalah
240.17
दैत्यरक्षोगणाश्चापि संभूताः क्षत्रयोनिषु
योत्स्यन्ति युधि विक्रम्य शत्रुभिस्तव पार्थिव
गदाभिर्मुसलैः खड्गैः शस्त्रैरुच्चावचैस्तथा
Daityarakshoganashchapi sambhutah kshatrayonishu
Yotsyanti yudhi vikramya shatrubhistava parthiva
Gadabhirmusalaih khadgaih shastrairuchchavachaistatha
240.18
यच्च तेऽन्तर्गतं वीर भयमर्जुनसंभवम्
तत्रापि विहितोऽस्माभिर्वधोपायोऽर्जुनस्य वै
Yachcha tentargatam vira bhayamarjunasambhavam
Tatrapi vihitosmabhirvadhopayorjunasya vai
240.19
हतस्य नरकस्यात्मा कर्णमूर्तिमुपाश्रितः
तद्वैरं संस्मरन्वीर योत्स्यते केशवार्जुनौ
Hatasya narakasyatma karnamurtimupashritah
Tadvairam sansmaranvira yotsyate keshavarjunau
240.20
स ते विक्रमशौण्डीरो रणे पार्थं विजेष्यति
कर्णः प्रहरतां श्रेष्ठः सर्वांश्चारीन्महारथः
Sa te vikramashaundiro rane partham vijeshyati
Karnah praharatam shreshthah sarvanshcharinmaharathah
240.21
ज्ञात्वैतच्छद्मना वज्री रक्षार्थं सव्यसाचिनः
कुण्डले कवचं चैव कर्णस्यापहरिष्यति
Gyatvaitachchhadmana vajri rakshartham savyasachinah
Kundale kavacham chaiva karnasyapaharishyati
240.22
तस्मादस्माभिरप्यत्र दैत्याः शतसहस्रशः
नियुक्ता राक्षसाश्चैव ये ते संशप्तका इति
प्रख्यातास्तेऽर्जुनं वीरं निहनिष्यन्ति मा शुचः
Tasmadasmabhirapyatra daityah shatasahasrashah
Niyukta rakshasashchaiva ye te sanshaptaka iti
Prakhyatasterjunam viram nihanishyanti ma shuchah
240.23
असपत्ना त्वया हीयं भोक्तव्या वसुधा नृप
मा विषादं नयस्वास्मान्नैतत्त्वय्युपपद्यते
विनष्टे त्वयि चास्माकं पक्षो हीयेत कौरव
Asapatna tvaya hiyam bhoktavya vasudha nripa
Ma vishadam nayasvasmannaitattvayyupapadyate
Vinashte tvayi chasmakam paksho hiyeta kaurava
240.24
गच्छ वीर न ते बुद्धिरन्या कार्या कथंचन
त्वमस्माकं गतिर्नित्यं देवतानां च पाण्डवाः
Gachchha vira na te buddhiranya karya kathanchana
Tvamasmakam gatirnityam devatanam cha pandavah
240.25
वैशंपायन उवाच
एवमुक्त्वा परिष्वज्य दैत्यास्तं राजकुञ्जरम्
समाश्वास्य च दुर्धर्षं पुत्रवद्दानवर्षभाः
Vaishampayana uvacha
Evamuktva parishvajya daityastam rajakunjaram
Samashvasya cha durdharsham putravaddanavarshabhah
240.26
स्थिरां कृत्वा बुद्धिमस्य प्रियाण्युक्त्वा च भारत
गम्यतामित्यनुज्ञाय जयमाप्नुहि चेत्यथ
Sthiram kritva buddhimasya priyanyuktva cha bharata
Gamyatamityanugyaya jayamapnuhi chetyatha
240.27
तैर्विसृष्टं महाबाहुं कृत्या सैवानयत्पुनः
तमेव देशं यत्रासौ तदा प्रायमुपाविशत्
Tairvisrishtam mahabahum kritya saivanayatpunah
Tameva desham yatrasau tada prayamupavishat
240.28
प्रतिनिक्षिप्य तं वीरं कृत्या समभिपूज्य च
अनुज्ञाता च राज्ञा सा तत्रैवान्तरधीयत
Pratinikshipya tam viram kritya samabhipujya cha
Anugyata cha ragya sa tatraivantaradhiyata
240.29
गतायामथ तस्यां तु राजा दुर्योधनस्तदा
स्वप्नभूतमिदं सर्वमचिन्तयत भारत
विजेष्यामि रणे पाण्डूनिति तस्याभवन्मतिः
Gatayamatha tasyam tu raja duryodhanastada
Svapnabhutamidam sarvamachintayata bharata
Vijeshyami rane panduniti tasyabhavanmatih
240.30
कर्णं संशप्तकांश्चैव पार्थस्यामित्रघातिनः
अमन्यत वधे युक्तान्समर्थांश्च सुयोधनः
Karnam sanshaptakanshchaiva parthasyamitraghatinah
Amanyata vadhe yuktansamarthanshcha suyodhanah
240.31
एवमाशा दृढा तस्य धार्तराष्ट्रस्य दुर्मतेः
विनिर्जये पाण्डवानामभवद्भरतर्षभ
Evamasha dridha tasya dhartarashtrasya durmateh
Vinirjaye pandavanamabhavadbharatarshabha
240.32
कर्णोऽप्याविष्टचित्तात्मा नरकस्यान्तरात्मना
अर्जुनस्य वधे क्रूरामकरोत्स मतिं तदा
Karnopyavishtachittatma narakasyantaratmana
Arjunasya vadhe kruramakarotsa matim tada
240.33
संशप्तकाश्च ते वीरा राक्षसाविष्टचेतसः
रजस्तमोभ्यामाक्रान्ताः फल्गुनस्य वधैषिणः
Sanshaptakashcha te vira rakshasavishtachetasah
Rajastamobhyamakrantah phalgunasya vadhaishinah
240.34
भीष्मद्रोणकृपाद्याश्च दानवाक्रान्तचेतसः
न तथा पाण्डुपुत्राणां स्नेहवन्तो विशां पते
न चाचचक्षे कस्मैचिदेतद्राजा सुयोधनः
Bhishmadronakripadyashcha danavakrantachetasah
Na tatha panduputranam snehavanto visham pate
Na chachachakshe kasmaichidetadraja suyodhanah
240.35
दुर्योधनं निशान्ते च कर्णो वैकर्तनोऽब्रवीत्
स्मयन्निवाञ्जलिं कृत्वा पार्थिवं हेतुमद्वचः
Duryodhanam nishante cha karno vaikartanobravit
Smayannivanjalim kritva parthivam hetumadvachah
240.36
न मृतो जयते शत्रूञ्जीवन्भद्राणि पश्यति
मृतस्य भद्राणि कुतः कौरवेय कुतो जयः
न कालोऽद्य विषादस्य भयस्य मरणस्य वा
Na mrito jayate shatrunjivanbhadrani pashyati
Mritasya bhadrani kutah kauraveya kuto jayah
Na kalodya vishadasya bhayasya maranasya va
240.37
परिष्वज्याब्रवीच्चैनं भुजाभ्यां स महाभुजः
उत्तिष्ठ राजन्किं शेषे कस्माच्छोचसि शत्रुहन्
शत्रून्प्रताप्य वीर्येण स कथं मर्तुमिच्छसि
Parishvajyabravichchainam bhujabhyam sa mahabhujah
Uttishtha rajankim sheshe kasmachchhochasi shatruhan
Shatrunpratapya viryena sa katham martumichchhasi
240.38
अथ वा ते भयं जातं दृष्ट्वार्जुनपराक्रमम्
सत्यं ते प्रतिजानामि वधिष्यामि रणेऽर्जुनम्
Atha va te bhayam jatam drishtvarjunaparakramam
Satyam te pratijanami vadhishyami ranerjunam
240.39
गते त्रयोदशे वर्षे सत्येनायुधमालभे
आनयिष्याम्यहं पार्थान्वशं तव जनाधिप
Gate trayodashe varshe satyenayudhamalabhe
Anayishyamyaham parthanvasham tava janadhipa
240.40
एवमुक्तस्तु कर्णेन दैत्यानां वचनात्तथा
प्रणिपातेन चान्येषामुदतिष्ठत्सुयोधनः
दैत्यानां तद्वचः श्रुत्वा हृदि कृत्वा स्थिरां मतिम्
Evamuktastu karnena daityanam vachanattatha
Pranipatena chanyeshamudatishthatsuyodhanah
Daityanam tadvachah shrutva hridi kritva sthiram matim
240.41
ततो मनुजशार्दूलो योजयामास वाहिनीम्
रथनागाश्वकलिलां पदातिजनसंकुलाम्
Tato manujashardulo yojayamasa vahinim
Rathanagashvakalilam padatijanasankulam
240.42
गङ्गौघप्रतिमा राजन्प्रयाता सा महाचमूः
श्वेतच्छत्रैः पताकाभिश्चामरैश्च सुपाण्डुरैः
Gangaughapratima rajanprayata sa mahachamuh
Shvetachchhatraih patakabhishchamaraishcha supanduraih
240.43
रथैर्नागैः पदातैश्च शुशुभेऽतीव संकुला
व्यपेताभ्रघने काले द्यौरिवाव्यक्तशारदी
Rathairnagaih padataishcha shushubhetiva sankula
Vyapetabhraghane kale dyaurivavyaktasharadi
240.44
जयाशीर्भिर्द्विजेन्द्रैस्तु स्तूयमानोऽधिराजवत्
गृह्णन्नञ्जलिमालाश्च धार्तराष्ट्रो जनाधिपः
Jayashirbhirdvijendraistu stuyamanodhirajavat
Grihnannanjalimalashcha dhartarashtro janadhipah
240.45
सुयोधनो ययावग्रे श्रिया परमया ज्वलन्
कर्णेन सार्धं राजेन्द्र सौबलेन च देविना
Suyodhano yayavagre shriya paramaya jvalan
Karnena sardham rajendra saubalena cha devina
240.46
दुःशासनादयश्चास्य भ्रातरः सर्व एव ते
भूरिश्रवाः सोमदत्तो महाराजश्च बाह्लिकः
Duhshasanadayashchasya bhratarah sarva eva te
Bhurishravah somadatto maharajashcha bahlikah
240.47
रथैर्नानाविधाकारैर्हयैर्गजवरैस्तथा
प्रयान्तं नृपसिंहं तमनुजग्मुः कुरूद्वहाः
कालेनाल्पेन राजंस्ते विविशुः स्वपुरं तदा
Rathairnanavidhakarairhayairgajavaraistatha
Prayantam nripasinham tamanujagmuh kurudvahah
Kalenalpena rajanste vivishuh svapuram tada