UtshovChapter 239
239.1
वैशंपायन उवाच
प्रायोपविष्टं राजानं दुर्योधनममर्षणम्
उवाच सान्त्वयन्राजञ्शकुनिः सौबलस्तदा
Vaishampayana uvacha
Prayopavishtam rajanam duryodhanamamarshanam
Uvacha santvayanrajanshakunih saubalastada
239.2
सम्यगुक्तं हि कर्णेन तच्छ्रुतं कौरव त्वया
मयाहृतां श्रियं स्फीतां मोहात्समपहाय किम्
त्वमबुद्ध्या नृपवर प्राणानुत्स्रष्टुमिच्छसि
Samyaguktam hi karnena tachchhrutam kaurava tvaya
Mayahritam shriyam sphitam mohatsamapahaya kim
Tvamabuddhya nripavara prananutsrashtumichchhasi
239.3
अद्य चाप्यवगच्छामि न वृद्धाः सेवितास्त्वया
यः समुत्पतितं हर्षं दैन्यं वा न नियच्छति
स नश्यति श्रियं प्राप्य पात्रमाममिवाम्भसि
Adya chapyavagachchhami na vriddhah sevitastvaya
Yah samutpatitam harsham dainyam va na niyachchhati
Sa nashyati shriyam prapya patramamamivambhasi
239.4
अतिभीरुमतिक्लीबं दीर्घसूत्रं प्रमादिनम्
व्यसनाद्विषयाक्रान्तं न भजन्ति नृपं श्रियः
Atibhirumatiklibam dirghasutram pramadinam
Vyasanadvishayakrantam na bhajanti nripam shriyah
239.5
सत्कृतस्य हि ते शोको विपरीते कथं भवेत्
मा कृतं शोभनं पार्थैः शोकमालम्ब्य नाशय
Satkritasya hi te shoko viparite katham bhavet
Ma kritam shobhanam parthaih shokamalambya nashaya
239.6
यत्र हर्षस्त्वया कार्यः सत्कर्तव्याश्च पाण्डवाः
तत्र शोचसि राजेन्द्र विपरीतमिदं तव
Yatra harshastvaya karyah satkartavyashcha pandavah
Tatra shochasi rajendra viparitamidam tava
239.7
प्रसीद मा त्यजात्मानं तुष्टश्च सुकृतं स्मर
प्रयच्छ राज्यं पार्थानां यशो धर्ममवाप्नुहि
Prasida ma tyajatmanam tushtashcha sukritam smara
Prayachchha rajyam parthanam yasho dharmamavapnuhi
239.8
क्रियामेतां समाज्ञाय कृतघ्नो न भविष्यसि
सौभ्रात्रं पाण्डवैः कृत्वा समवस्थाप्य चैव तान्
पित्र्यं राज्यं प्रयच्छैषां ततः सुखमवाप्नुहि
Kriyametam samagyaya kritaghno na bhavishyasi
Saubhratram pandavaih kritva samavasthapya chaiva tan
Pitryam rajyam prayachchhaisham tatah sukhamavapnuhi
239.9
शकुनेस्तु वचः श्रुत्वा दुःशासनमवेक्ष्य च
पादयोः पतितं वीरं विक्लवं भ्रातृसौहृदात्
Shakunestu vachah shrutva duhshasanamavekshya cha
Padayoh patitam viram viklavam bhratrisauhridat
239.10
बाहुभ्यां साधुजाताभ्यां दुःशासनमरिंदमम्
उत्थाप्य संपरिष्वज्य प्रीत्याजिघ्रत मूर्धनि
Bahubhyam sadhujatabhyam duhshasanamarindamam
Utthapya samparishvajya prityajighrata murdhani
239.11
कर्णसौबलयोश्चापि संस्मृत्य वचनान्यसौ
निर्वेदं परमं गत्वा राजा दुर्योधनस्तदा
व्रीडयाभिपरीतात्मा नैराश्यमगमत्परम्
Karnasaubalayoshchapi sansmritya vachananyasau
Nirvedam paramam gatva raja duryodhanastada
Vridayabhiparitatma nairashyamagamatparam
239.12
सुहृदां चैव तच्छ्रुत्वा समन्युरिदमब्रवीत्
न धर्मधनसौख्येन नैश्वर्येण न चाज्ञया
नैव भोगैश्च मे कार्यं मा विहन्यत गच्छत
Suhridam chaiva tachchhrutva samanyuridamabravit
Na dharmadhanasaukhyena naishvaryena na chagyaya
Naiva bhogaishcha me karyam ma vihanyata gachchhata
239.13
निश्चितेयं मम मतिः स्थिता प्रायोपवेशने
गच्छध्वं नगरं सर्वे पूज्याश्च गुरवो मम
Nishchiteyam mama matih sthita prayopaveshane
Gachchhadhvam nagaram sarve pujyashcha guravo mama
239.14
त एवमुक्ताः प्रत्यूचू राजानमरिमर्दनम्
या गतिस्तव राजेन्द्र सास्माकमपि भारत
कथं वा संप्रवेक्ष्यामस्त्वद्विहीनाः पुरं वयम्
Ta evamuktah pratyuchu rajanamarimardanam
Ya gatistava rajendra sasmakamapi bharata
Katham va sampravekshyamastvadvihinah puram vayam
239.15
स सुहृद्भिरमात्यैश्च भ्रातृभिः स्वजनेन च
बहुप्रकारमप्युक्तो निश्चयान्न व्यचाल्यत
Sa suhridbhiramatyaishcha bhratribhih svajanena cha
Bahuprakaramapyukto nishchayanna vyachalyata
239.16
दर्भप्रस्तरमास्तीर्य निश्चयाद्धृतराष्ट्रजः
संस्पृश्यापः शुचिर्भूत्वा भूतलं समुपाश्रितः
Darbhaprastaramastirya nishchayaddhritarashtrajah
Sansprishyapah shuchirbhutva bhutalam samupashritah
239.17
कुशचीराम्बरधरः परं नियममास्थितः
वाग्यतो राजशार्दूलः स स्वर्गगतिकाङ्क्षया
मनसोपचितिं कृत्वा निरस्य च बहिष्क्रियाः
Kushachirambaradharah param niyamamasthitah
Vagyato rajashardulah sa svargagatikankshaya
Manasopachitim kritva nirasya cha bahishkriyah
239.18
अथ तं निश्चयं तस्य बुद्ध्वा दैतेयदानवाः
पातालवासिनो रौद्राः पूर्वं देवैर्विनिर्जिताः
Atha tam nishchayam tasya buddhva daiteyadanavah
Patalavasino raudrah purvam devairvinirjitah
239.19
ते स्वपक्षक्षयं तं तु ज्ञात्वा दुर्योधनस्य वै
आह्वानाय तदा चक्रुः कर्म वैतानसंभवम्
Te svapakshakshayam tam tu gyatva duryodhanasya vai
Ahvanaya tada chakruh karma vaitanasambhavam
239.20
बृहस्पत्युशनोक्तैश्च मन्त्रैर्मन्त्रविशारदाः
अथर्ववेदप्रोक्तैश्च याश्चोपनिषदि क्रियाः
मन्त्रजप्यसमायुक्तास्तास्तदा समवर्तयन्
Brihaspatyushanoktaishcha mantrairmantravisharadah
Atharvavedaproktaishcha yashchopanishadi kriyah
Mantrajapyasamayuktastastada samavartayan
239.21
जुह्वत्यग्नौ हविः क्षीरं मन्त्रवत्सुसमाहिताः
ब्राह्मणा वेदवेदाङ्गपारगाः सुदृढव्रताः
Juhvatyagnau havih kshiram mantravatsusamahitah
Brahmana vedavedangaparagah sudridhavratah
239.22
कर्मसिद्धौ तदा तत्र जृम्भमाणा महाद्भुता
कृत्या समुत्थिता राजन्किं करोमीति चाब्रवीत्
Karmasiddhau tada tatra jrimbhamana mahadbhuta
Kritya samutthita rajankim karomiti chabravit
239.23
आहुर्दैत्याश्च तां तत्र सुप्रीतेनान्तरात्मना
प्रायोपविष्टं राजानं धार्तराष्ट्रमिहानय
Ahurdaityashcha tam tatra supritenantaratmana
Prayopavishtam rajanam dhartarashtramihanaya
239.24
तथेति च प्रतिश्रुत्य सा कृत्या प्रययौ तदा
निमेषादगमच्चापि यत्र राजा सुयोधनः
Tatheti cha pratishrutya sa kritya prayayau tada
Nimeshadagamachchapi yatra raja suyodhanah
239.25
समादाय च राजानं प्रविवेश रसातलम्
दानवानां मुहूर्ताच्च तमानीतं न्यवेदयत्
Samadaya cha rajanam pravivesha rasatalam
Danavanam muhurtachcha tamanitam nyavedayat
239.26
तमानीतं नृपं दृष्ट्वा रात्रौ संहत्य दानवाः
प्रहृष्टमनसः सर्वे किंचिदुत्फुल्ललोचनाः
साभिमानमिदं वाक्यं दुर्योधनमथाब्रुवन्
Tamanitam nripam drishtva ratrau sanhatya danavah
Prahrishtamanasah sarve kinchidutphullalochanah
Sabhimanamidam vakyam duryodhanamathabruvan