UtshovChapter 228
228.1
वैशंपायन उवाच
धृतराष्ट्रं ततः सर्वे ददृशुर्जनमेजय
पृष्ट्वा सुखमथो राज्ञः पृष्ट्वा राज्ञा च भारत
Vaishampayana uvacha
Dhritarashtram tatah sarve dadrishurjanamejaya
Prishtva sukhamatho ragyah prishtva ragya cha bharata
228.2
ततस्तैर्विहितः पूर्वं समङ्गो नाम बल्लवः
समीपस्थास्तदा गावो धृतराष्ट्रे न्यवेदयत्
Tatastairvihitah purvam samango nama ballavah
Samipasthastada gavo dhritarashtre nyavedayat
228.3
अनन्तरं च राधेयः शकुनिश्च विशां पते
आहतुः पार्थिवश्रेष्ठं धृतराष्ट्रं जनाधिपम्
Anantaram cha radheyah shakunishcha visham pate
Ahatuh parthivashreshtham dhritarashtram janadhipam
228.4
रमणीयेषु देशेषु घोषाः संप्रति कौरव
स्मारणासमयः प्राप्तो वत्सानामपि चाङ्कनम्
Ramaniyeshu desheshu ghoshah samprati kaurava
Smaranasamayah prapto vatsanamapi chankanam
228.5
मृगया चोचिता राजन्नस्मिन्काले सुतस्य ते
दुर्योधनस्य गमनं त्वमनुज्ञातुमर्हसि
Mrigaya chochita rajannasminkale sutasya te
Duryodhanasya gamanam tvamanugyatumarhasi
228.6
धृतराष्ट्र उवाच
मृगया शोभना तात गवां च समवेक्षणम्
विश्रम्भस्तु न गन्तव्यो बल्लवानामिति स्मरे
Dhritarashtra uvacha
Mrigaya shobhana tata gavam cha samavekshanam
Vishrambhastu na gantavyo ballavanamiti smare
228.7
ते तु तत्र नरव्याघ्राः समीप इति नः श्रुतम्
अतो नाभ्यनुजानामि गमनं तत्र वः स्वयम्
Te tu tatra naravyaghrah samipa iti nah shrutam
Ato nabhyanujanami gamanam tatra vah svayam
228.8
छद्मना निर्जितास्ते हि कर्शिताश्च महावने
तपोनित्याश्च राधेय समर्थाश्च महारथाः
Chhadmana nirjitaste hi karshitashcha mahavane
Taponityashcha radheya samarthashcha maharathah
228.9
धर्मराजो न संक्रुध्येद्भीमसेनस्त्वमर्षणः
यज्ञसेनस्य दुहिता तेज एव तु केवलम्
Dharmarajo na sankrudhyedbhimasenastvamarshanah
Yagyasenasya duhita teja eva tu kevalam
228.10
यूयं चाप्यपराध्येयुर्दर्पमोहसमन्विताः
ततो विनिर्दहेयुस्ते तपसा हि समन्विताः
Yuyam chapyaparadhyeyurdarpamohasamanvitah
Tato vinirdaheyuste tapasa hi samanvitah
228.11
अथ वा सायुधा वीरा मन्युनाभिपरिप्लुताः
सहिता बद्धनिस्त्रिंशा दहेयुः शस्त्रतेजसा
Atha va sayudha vira manyunabhipariplutah
Sahita baddhanistrinsha daheyuh shastratejasa
228.12
अथ यूयं बहुत्वात्तानारभध्वं कथंचन
अनार्यं परमं तत्स्यादशक्यं तच्च मे मतम्
Atha yuyam bahutvattanarabhadhvam kathanchana
Anaryam paramam tatsyadashakyam tachcha me matam
228.13
उषितो हि महाबाहुरिन्द्रलोके धनंजयः
दिव्यान्यस्त्राण्यवाप्याथ ततः प्रत्यागतो वनम्
Ushito hi mahabahurindraloke dhananjayah
Divyanyastranyavapyatha tatah pratyagato vanam
228.14
अकृतास्त्रेण पृथिवी जिता बीभत्सुना पुरा
किं पुनः स कृतास्त्रोऽद्य न हन्याद्वो महारथः
Akritastrena prithivi jita bibhatsuna pura
Kim punah sa kritastrodya na hanyadvo maharathah
228.15
अथ वा मद्वचः श्रुत्वा तत्र यत्ता भविष्यथ
उद्विग्नवासो विश्रम्भाद्दुःखं तत्र भविष्यति
Atha va madvachah shrutva tatra yatta bhavishyatha
Udvignavaso vishrambhadduhkham tatra bhavishyati
228.16
अथ वा सैनिकाः केचिदपकुर्युर्युधिष्ठिरे
तदबुद्धिकृतं कर्म दोषमुत्पादयेच्च वः
Atha va sainikah kechidapakuryuryudhishthire
Tadabuddhikritam karma doshamutpadayechcha vah
228.17
तस्माद्गच्छन्तु पुरुषाः स्मारणायाप्तकारिणः
न स्वयं तत्र गमनं रोचये तव भारत
Tasmadgachchhantu purushah smaranayaptakarinah
Na svayam tatra gamanam rochaye tava bharata
228.18
शकुनिरुवाच
धर्मज्ञः पाण्डवो ज्येष्ठः प्रतिज्ञातं च संसदि
तेन द्वादश वर्षाणि वस्तव्यानीति भारत
Shakuniruvacha
Dharmagyah pandavo jyeshthah pratigyatam cha sansadi
Tena dvadasha varshani vastavyaniti bharata
228.19
अनुवृत्ताश्च ते सर्वे पाण्डवा धर्मचारिणः
युधिष्ठिरश्च कौन्तेयो न नः कोपं करिष्यति
Anuvrittashcha te sarve pandava dharmacharinah
Yudhishthirashcha kaunteyo na nah kopam karishyati
228.20
मृगयां चैव नो गन्तुमिच्छा संवर्धते भृशम्
स्मारणं च चिकीर्षामो न तु पाण्डवदर्शनम्
Mrigayam chaiva no gantumichchha sanvardhate bhrisham
Smaranam cha chikirshamo na tu pandavadarshanam
228.21
न चानार्यसमाचारः कश्चित्तत्र भविष्यति
न च तत्र गमिष्यामो यत्र तेषां प्रतिश्रयः
Na chanaryasamacharah kashchittatra bhavishyati
Na cha tatra gamishyamo yatra tesham pratishrayah
228.22
वैशंपायन उवाच
एवमुक्तः शकुनिना धृतराष्ट्रो जनेश्वरः
दुर्योधनं सहामात्यमनुजज्ञे न कामतः
Vaishampayana uvacha
Evamuktah shakunina dhritarashtro janeshvarah
Duryodhanam sahamatyamanujagye na kamatah
228.23
अनुज्ञातस्तु गान्धारिः कर्णेन सहितस्तदा
निर्ययौ भरतश्रेष्ठो बलेन महता वृतः
Anugyatastu gandharih karnena sahitastada
Niryayau bharatashreshtho balena mahata vritah
228.24
दुःशासनेन च तथा सौबलेन च देविना
संवृतो भ्रातृभिश्चान्यैः स्त्रीभिश्चापि सहस्रशः
Duhshasanena cha tatha saubalena cha devina
Sanvrito bhratribhishchanyaih stribhishchapi sahasrashah
228.25
तं निर्यान्तं महाबाहुं द्रष्टुं द्वैतवनं सरः
पौराश्चानुययुः सर्वे सहदारा वनं च तत्
Tam niryantam mahabahum drashtum dvaitavanam sarah
Paurashchanuyayuh sarve sahadara vanam cha tat
228.26
अष्टौ रथसहस्राणि त्रीणि नागायुतानि च
पत्तयो बहुसाहस्रा हयाश्च नवतिः शताः
Ashtau rathasahasrani trini nagayutani cha
Pattayo bahusahasra hayashcha navatih shatah
228.27
शकटापणवेश्याश्च वणिजो बन्दिनस्तथा
नराश्च मृगयाशीलाः शतशोऽथ सहस्रशः
Shakatapanaveshyashcha vanijo bandinastatha
Narashcha mrigayashilah shatashotha sahasrashah
228.28
ततः प्रयाणे नृपतेः सुमहानभवत्स्वनः
प्रावृषीव महावायोरुद्धतस्य विशां पते
Tatah prayane nripateh sumahanabhavatsvanah
Pravrishiva mahavayoruddhatasya visham pate
228.29
गव्यूतिमात्रे न्यवसद्राजा दुर्योधनस्तदा
प्रयातो वाहनैः सर्वैस्ततो द्वैतवनं सरः
Gavyutimatre nyavasadraja duryodhanastada
Prayato vahanaih sarvaistato dvaitavanam sarah