UtshovChapter 218
218.1
मार्कण्डेय उवाच
उपविष्टं ततः स्कन्दं हिरण्यकवचस्रजम्
हिरण्यचूडमुकुटं हिरण्याक्षं महाप्रभम्
Markandeya uvacha
Upavishtam tatah skandam hiranyakavachasrajam
Hiranyachudamukutam hiranyaksham mahaprabham
218.2
लोहिताम्बरसंवीतं तीक्ष्णदंष्ट्रं मनोरमम्
सर्वलक्षणसंपन्नं त्रैलोक्यस्यापि सुप्रियम्
Lohitambarasanvitam tikshnadanshtram manoramam
Sarvalakshanasampannam trailokyasyapi supriyam
218.3
ततस्तं वरदं शूरं युवानं मृष्टकुण्डलम्
अभजत्पद्मरूपा श्रीः स्वयमेव शरीरिणी
Tatastam varadam shuram yuvanam mrishtakundalam
Abhajatpadmarupa shrih svayameva sharirini
218.4
श्रिया जुष्टः पृथुयशाः स कुमारवरस्तदा
निषण्णो दृश्यते भूतैः पौर्णमास्यां यथा शशी
Shriya jushtah prithuyashah sa kumaravarastada
Nishanno drishyate bhutaih paurnamasyam yatha shashi
218.5
अपूजयन्महात्मानो ब्राह्मणास्तं महाबलम्
इदमाहुस्तदा चैव स्कन्दं तत्र महर्षयः
Apujayanmahatmano brahmanastam mahabalam
Idamahustada chaiva skandam tatra maharshayah
218.6
हिरण्यवर्ण भद्रं ते लोकानां शंकरो भव
त्वया षड्रात्रजातेन सर्वे लोका वशीकृताः
Hiranyavarna bhadram te lokanam shankaro bhava
Tvaya shadratrajatena sarve loka vashikritah
218.7
अभयं च पुनर्दत्तं त्वयैवैषां सुरोत्तम
तस्मादिन्द्रो भवानस्तु त्रैलोक्यस्याभयंकरः
Abhayam cha punardattam tvayaivaisham surottama
Tasmadindro bhavanastu trailokyasyabhayankarah
218.8
स्कन्द उवाच
किमिन्द्रः सर्वलोकानां करोतीह तपोधनाः
कथं देवगणांश्चैव पाति नित्यं सुरेश्वरः
Skanda uvacha
Kimindrah sarvalokanam karotiha tapodhanah
Katham devagananshchaiva pati nityam sureshvarah
218.9
ऋषय ऊचुः
इन्द्रो दिशति भूतानां बलं तेजः प्रजाः सुखम्
तुष्टः प्रयच्छति तथा सर्वान्दायान्सुरेश्वरः
Rishaya uchuh
Indro dishati bhutanam balam tejah prajah sukham
Tushtah prayachchhati tatha sarvandayansureshvarah
218.10
दुर्वृत्तानां संहरति वृत्तस्थानां प्रयच्छति
अनुशास्ति च भूतानि कार्येषु बलसूदनः
Durvrittanam sanharati vrittasthanam prayachchhati
Anushasti cha bhutani karyeshu balasudanah
218.11
असूर्ये च भवेत्सूर्यस्तथाचन्द्रे च चन्द्रमाः
भवत्यग्निश्च वायुश्च पृथिव्यापश्च कारणैः
Asurye cha bhavetsuryastathachandre cha chandramah
Bhavatyagnishcha vayushcha prithivyapashcha karanaih
218.12
एतदिन्द्रेण कर्तव्यमिन्द्रे हि विपुलं बलम्
त्वं च वीर बलश्रेष्ठस्तस्मादिन्द्रो भवस्व नः
Etadindrena kartavyamindre hi vipulam balam
Tvam cha vira balashreshthastasmadindro bhavasva nah
218.13
शक्र उवाच
भवस्वेन्द्रो महाबाहो सर्वेषां नः सुखावहः
अभिषिच्यस्व चैवाद्य प्राप्तरूपोऽसि सत्तम
Shakra uvacha
Bhavasvendro mahabaho sarvesham nah sukhavahah
Abhishichyasva chaivadya praptaruposi sattama
218.14
स्कन्द उवाच
शाधि त्वमेव त्रैलोक्यमव्यग्रो विजये रतः
अहं ते किंकरः शक्र न ममेन्द्रत्वमीप्सितम्
Skanda uvacha
Shadhi tvameva trailokyamavyagro vijaye ratah
Aham te kinkarah shakra na mamendratvamipsitam
218.15
शक्र उवाच
बलं तवाद्भुतं वीर त्वं देवानामरीञ्जहि
अवज्ञास्यन्ति मां लोका वीर्येण तव विस्मिताः
Shakra uvacha
Balam tavadbhutam vira tvam devanamarinjahi
Avagyasyanti mam loka viryena tava vismitah
218.16
इन्द्रत्वेऽपि स्थितं वीर बलहीनं पराजितम्
आवयोश्च मिथो भेदे प्रयतिष्यन्त्यतन्द्रिताः
Indratvepi sthitam vira balahinam parajitam
Avayoshcha mitho bhede prayatishyantyatandritah
218.17
भेदिते च त्वयि विभो लोको द्वैधमुपेष्यति
द्विधाभूतेषु लोकेषु निश्चितेष्वावयोस्तथा
विग्रहः संप्रवर्तेत भूतभेदान्महाबल
Bhedite cha tvayi vibho loko dvaidhamupeshyati
Dvidhabhuteshu lokeshu nishchiteshvavayostatha
Vigrahah sampravarteta bhutabhedanmahabala
218.18
तत्र त्वं मां रणे तात यथाश्रद्धं विजेष्यसि
तस्मादिन्द्रो भवानद्य भविता मा विचारय
Tatra tvam mam rane tata yathashraddham vijeshyasi
Tasmadindro bhavanadya bhavita ma vicharaya
218.19
स्कन्द उवाच
त्वमेव राजा भद्रं ते त्रैलोक्यस्य ममैव च
करोमि किं च ते शक्र शासनं तद्ब्रवीहि मे
Skanda uvacha
Tvameva raja bhadram te trailokyasya mamaiva cha
Karomi kim cha te shakra shasanam tadbravihi me
218.20
शक्र उवाच
यदि सत्यमिदं वाक्यं निश्चयाद्भाषितं त्वया
यदि वा शासनं स्कन्द कर्तुमिच्छसि मे शृणु
Shakra uvacha
Yadi satyamidam vakyam nishchayadbhashitam tvaya
Yadi va shasanam skanda kartumichchhasi me shrinu
218.21
अभिषिच्यस्व देवानां सेनापत्ये महाबल
अहमिन्द्रो भविष्यामि तव वाक्यान्महाबल
Abhishichyasva devanam senapatye mahabala
Ahamindro bhavishyami tava vakyanmahabala
218.22
स्कन्द उवाच
दानवानां विनाशाय देवानामर्थसिद्धये
गोब्राह्मणस्य त्राणार्थं सेनापत्येऽभिषिञ्च माम्
Skanda uvacha
Danavanam vinashaya devanamarthasiddhaye
Gobrahmanasya tranartham senapatyebhishincha mam
218.23
मार्कण्डेय उवाच
सोऽभिषिक्तो मघवता सर्वैर्देवगणैः सह
अतीव शुशुभे तत्र पूज्यमानो महर्षिभिः
Markandeya uvacha
Sobhishikto maghavata sarvairdevaganaih saha
Ativa shushubhe tatra pujyamano maharshibhih
218.24
तस्य तत्काञ्चनं छत्रं ध्रियमाणं व्यरोचत
यथैव सुसमिद्धस्य पावकस्यात्ममण्डलम्
Tasya tatkanchanam chhatram dhriyamanam vyarochata
Yathaiva susamiddhasya pavakasyatmamandalam
218.25
विश्वकर्मकृता चास्य दिव्या माला हिरण्मयी
आबद्धा त्रिपुरघ्नेन स्वयमेव यशस्विना
Vishvakarmakrita chasya divya mala hiranmayi
Abaddha tripuraghnena svayameva yashasvina
218.26
आगम्य मनुजव्याघ्र सह देव्या परंतप
अर्चयामास सुप्रीतो भगवान्गोवृषध्वजः
Agamya manujavyaghra saha devya parantapa
Archayamasa suprito bhagavangovrishadhvajah
218.27
रुद्रमग्निं द्विजाः प्राहू रुद्रसूनुस्ततस्तु सः
रुद्रेण शुक्रमुत्सृष्टं तच्छ्वेतः पर्वतोऽभवत्
पावकस्येन्द्रियं श्वेते कृत्तिकाभिः कृतं नगे
Rudramagnim dvijah prahu rudrasunustatastu sah
Rudrena shukramutsrishtam tachchhvetah parvatobhavat
Pavakasyendriyam shvete krittikabhih kritam nage
218.28
पूज्यमानं तु रुद्रेण दृष्ट्वा सर्वे दिवौकसः
रुद्रसूनुं ततः प्राहुर्गुहं गुणवतां वरम्
Pujyamanam tu rudrena drishtva sarve divaukasah
Rudrasunum tatah prahurguham gunavatam varam
218.29
अनुप्रविश्य रुद्रेण वह्निं जातो ह्ययं शिशुः
तत्र जातस्ततः स्कन्दो रुद्रसूनुस्ततोऽभवत्
Anupravishya rudrena vahnim jato hyayam shishuh
Tatra jatastatah skando rudrasunustatobhavat
218.30
रुद्रस्य वह्नेः स्वाहायाः षण्णां स्त्रीणां च तेजसा
जातः स्कन्दः सुरश्रेष्ठो रुद्रसूनुस्ततोऽभवत्
Rudrasya vahneh svahayah shannam strinam cha tejasa
Jatah skandah surashreshtho rudrasunustatobhavat
218.31
अरजे वाससी रक्ते वसानः पावकात्मजः
भाति दीप्तवपुः श्रीमान्रक्ताभ्राभ्यामिवांशुमान्
Araje vasasi rakte vasanah pavakatmajah
Bhati diptavapuh shrimanraktabhrabhyamivanshuman
218.32
कुक्कुटश्चाग्निना दत्तस्तस्य केतुरलंकृतः
रथे समुच्छ्रितो भाति कालाग्निरिव लोहितः
Kukkutashchagnina dattastasya keturalankritah
Rathe samuchchhrito bhati kalagniriva lohitah
218.33
विवेश कवचं चास्य शरीरं सहजं ततः
युध्यमानस्य देवस्य प्रादुर्भवति तत्सदा
Vivesha kavacham chasya shariram sahajam tatah
Yudhyamanasya devasya pradurbhavati tatsada
218.34
शक्तिर्वर्म बलं तेजः कान्तत्वं सत्यमक्षतिः
ब्रह्मण्यत्वमसंमोहो भक्तानां परिरक्षणम्
Shaktirvarma balam tejah kantatvam satyamakshatih
Brahmanyatvamasammoho bhaktanam parirakshanam
218.35
निकृन्तनं च शत्रूणां लोकानां चाभिरक्षणम्
स्कन्देन सह जातानि सर्वाण्येव जनाधिप
Nikrintanam cha shatrunam lokanam chabhirakshanam
Skandena saha jatani sarvanyeva janadhipa
218.36
एवं देवगणैः सर्वैः सोऽभिषिक्तः स्वलंकृतः
बभौ प्रतीतः सुमनाः परिपूर्णेन्दुदर्शनः
Evam devaganaih sarvaih sobhishiktah svalankritah
Babhau pratitah sumanah paripurnendudarshanah
218.37
इष्टैः स्वाध्यायघोषैश्च देवतूर्यरवैरपि
देवगन्धर्वगीतैश्च सर्वैरप्सरसां गणैः
Ishtaih svadhyayaghoshaishcha devaturyaravairapi
Devagandharvagitaishcha sarvairapsarasam ganaih
218.38
एतैश्चान्यैश्च विविधैर्हृष्टतुष्टैरलंकृतैः
क्रीडन्निव तदा देवैरभिषिक्तः स पावकिः
Etaishchanyaishcha vividhairhrishtatushtairalankritaih
Kridanniva tada devairabhishiktah sa pavakih
218.39
अभिषिक्तं महासेनमपश्यन्त दिवौकसः
विनिहत्य तमः सूर्यं यथेहाभ्युदितं तथा
Abhishiktam mahasenamapashyanta divaukasah
Vinihatya tamah suryam yathehabhyuditam tatha
218.40
अथैनमभ्ययुः सर्वा देवसेनाः सहस्रशः
अस्माकं त्वं पतिरिति ब्रुवाणाः सर्वतोदिशम्
Athainamabhyayuh sarva devasenah sahasrashah
Asmakam tvam patiriti bruvanah sarvatodisham
218.41
ताः समासाद्य भगवान्सर्वभूतगणैर्वृतः
अर्चितश्च स्तुतश्चैव सान्त्वयामास ता अपि
Tah samasadya bhagavansarvabhutaganairvritah
Architashcha stutashchaiva santvayamasa ta api
218.42
शतक्रतुश्चाभिषिच्य स्कन्दं सेनापतिं तदा
सस्मार तां देवसेनां या सा तेन विमोक्षिता
Shatakratushchabhishichya skandam senapatim tada
Sasmara tam devasenam ya sa tena vimokshita
218.43
अयं तस्याः पतिर्नूनं विहितो ब्रह्मणा स्वयम्
इति चिन्त्यानयामास देवसेनां स्वलंकृताम्
Ayam tasyah patirnunam vihito brahmana svayam
Iti chintyanayamasa devasenam svalankritam
218.44
स्कन्दं चोवाच बलभिदियं कन्या सुरोत्तम
अजाते त्वयि निर्दिष्टा तव पत्नी स्वयंभुवा
Skandam chovacha balabhidiyam kanya surottama
Ajate tvayi nirdishta tava patni svayambhuva
218.45
तस्मात्त्वमस्या विधिवत्पाणिं मन्त्रपुरस्कृतम्
गृहाण दक्षिणं देव्याः पाणिना पद्मवर्चसम्
Tasmattvamasya vidhivatpanim mantrapuraskritam
Grihana dakshinam devyah panina padmavarchasam
218.46
एवमुक्तः स जग्राह तस्याः पाणिं यथाविधि
बृहस्पतिर्मन्त्रविधिं जजाप च जुहाव च
Evamuktah sa jagraha tasyah panim yathavidhi
Brihaspatirmantravidhim jajapa cha juhava cha
218.47
एवं स्कन्दस्य महिषीं देवसेनां विदुर्बुधाः
षष्ठीं यां ब्राह्मणाः प्राहुर्लक्ष्मीमाशां सुखप्रदाम्
सिनीवालीं कुहूं चैव सद्वृत्तिमपराजिताम्
Evam skandasya mahishim devasenam vidurbudhah
Shashthim yam brahmanah prahurlakshmimasham sukhapradam
Sinivalim kuhum chaiva sadvrittimaparajitam
218.48
यदा स्कन्दः पतिर्लब्धः शाश्वतो देवसेनया
तदा तमाश्रयल्लक्ष्मीः स्वयं देवी शरीरिणी
Yada skandah patirlabdhah shashvato devasenaya
Tada tamashrayallakshmih svayam devi sharirini
218.49
श्रीजुष्टः पञ्चमीं स्कन्दस्तस्माच्छ्रीपञ्चमी स्मृता
षष्ठ्यां कृतार्थोऽभूद्यस्मात्तस्मात्षष्ठी महातिथिः
Shrijushtah panchamim skandastasmachchhripanchami smrita
Shashthyam kritarthobhudyasmattasmatshashthi mahatithih