UtshovChapter 196
196.1
वैशंपायन उवाच
ततो युधिष्ठिरो राजा मार्कण्डेयं महाद्युतिम्
पप्रच्छ भरतश्रेष्ठो धर्मप्रश्नं सुदुर्वचम्
Vaishampayana uvacha
Tato yudhishthiro raja markandeyam mahadyutim
Paprachchha bharatashreshtho dharmaprashnam sudurvacham
196.2
श्रोतुमिच्छामि भगवन्स्त्रीणां माहात्म्यमुत्तमम्
कथ्यमानं त्वया विप्र सूक्ष्मं धर्मं च तत्त्वतः
Shrotumichchhami bhagavanstrinam mahatmyamuttamam
Kathyamanam tvaya vipra sukshmam dharmam cha tattvatah
196.3
प्रत्यक्षेण हि विप्रर्षे देवा दृश्यन्ति सत्तम
सूर्याचन्द्रमसौ वायुः पृथिवी वह्निरेव च
Pratyakshena hi viprarshe deva drishyanti sattama
Suryachandramasau vayuh prithivi vahnireva cha
196.4
पिता माता च भगवन्गाव एव च सत्तम
यच्चान्यदेव विहितं तच्चापि भृगुनन्दन
Pita mata cha bhagavangava eva cha sattama
Yachchanyadeva vihitam tachchapi bhrigunandana
196.5
मन्येऽहं गुरुवत्सर्वमेकपत्न्यस्तथा स्त्रियः
पतिव्रतानां शुश्रूषा दुष्करा प्रतिभाति मे
Manyeham guruvatsarvamekapatnyastatha striyah
Pativratanam shushrusha dushkara pratibhati me
196.6
पतिव्रतानां माहात्म्यं वक्तुमर्हसि नः प्रभो
निरुध्य चेन्द्रियग्रामं मनः संरुध्य चानघ
पतिं दैवतवच्चापि चिन्तयन्त्यः स्थिता हि याः
Pativratanam mahatmyam vaktumarhasi nah prabho
Nirudhya chendriyagramam manah sanrudhya chanagha
Patim daivatavachchapi chintayantyah sthita hi yah
196.7
भगवन्दुष्करं ह्येतत्प्रतिभाति मम प्रभो
मातापितृषु शुश्रूषा स्त्रीणां भर्तृषु च द्विज
Bhagavandushkaram hyetatpratibhati mama prabho
Matapitrishu shushrusha strinam bhartrishu cha dvija
196.8
स्त्रीणां धर्मात्सुघोराद्धि नान्यं पश्यामि दुष्करम्
साध्वाचाराः स्त्रियो ब्रह्मन्यत्कुर्वन्ति सदादृताः
दुष्करं बत कुर्वन्ति पितरो मातरश्च वै
Strinam dharmatsughoraddhi nanyam pashyami dushkaram
Sadhvacharah striyo brahmanyatkurvanti sadadritah
Dushkaram bata kurvanti pitaro matarashcha vai
196.9
एकपत्न्यश्च या नार्यो याश्च सत्यं वदन्त्युत
कुक्षिणा दश मासांश्च गर्भं संधारयन्ति याः
नार्यः कालेन संभूय किमद्भुततरं ततः
Ekapatnyashcha ya naryo yashcha satyam vadantyuta
Kukshina dasha masanshcha garbham sandharayanti yah
Naryah kalena sambhuya kimadbhutataram tatah
196.10
संशयं परमं प्राप्य वेदनामतुलामपि
प्रजायन्ते सुतान्नार्यो दुःखेन महता विभो
पुष्णन्ति चापि महता स्नेहेन द्विजसत्तम
Sanshayam paramam prapya vedanamatulamapi
Prajayante sutannaryo duhkhena mahata vibho
Pushnanti chapi mahata snehena dvijasattama
196.11
ये च क्रूरेषु सर्वेषु वर्तमाना जुगुप्सिताः
स्वकर्म कुर्वन्ति सदा दुष्करं तच्च मे मतम्
Ye cha krureshu sarveshu vartamana jugupsitah
Svakarma kurvanti sada dushkaram tachcha me matam
196.12
क्षत्रधर्मसमाचारं तथ्यं चाख्याहि मे द्विज
धर्मः सुदुर्लभो विप्र नृशंसेन दुरात्मना
Kshatradharmasamacharam tathyam chakhyahi me dvija
Dharmah sudurlabho vipra nrishansena duratmana
196.13
एतदिच्छामि भगवन्प्रश्नं प्रश्नविदां वर
श्रोतुं भृगुकुलश्रेष्ठ शुश्रूषे तव सुव्रत
Etadichchhami bhagavanprashnam prashnavidam vara
Shrotum bhrigukulashreshtha shushrushe tava suvrata
196.14
मार्कण्डेय उवाच
हन्त ते सर्वमाख्यास्ये प्रश्नमेतं सुदुर्वचम्
तत्त्वेन भरतश्रेष्ठ गदतस्तन्निबोध मे
Markandeya uvacha
Hanta te sarvamakhyasye prashnametam sudurvacham
Tattvena bharatashreshtha gadatastannibodha me
196.15
मातरं सदृशीं तात पितॄनन्ये च मन्यते
दुष्करं कुरुते माता विवर्धयति या प्रजाः
Mataram sadrishim tata pitrinanye cha manyate
Dushkaram kurute mata vivardhayati ya prajah
196.16
तपसा देवतेज्याभिर्वन्दनेन तितिक्षया
अभिचारैरुपायैश्च ईहन्ते पितरः सुतान्
Tapasa devatejyabhirvandanena titikshaya
Abhicharairupayaishcha ihante pitarah sutan
196.17
एवं कृच्छ्रेण महता पुत्रं प्राप्य सुदुर्लभम्
चिन्तयन्ति सदा वीर कीदृशोऽयं भविष्यति
Evam krichchhrena mahata putram prapya sudurlabham
Chintayanti sada vira kidrishoyam bhavishyati
196.18
आशंसते च पुत्रेषु पिता माता च भारत
यशः कीर्तिमथैश्वर्यं प्रजा धर्मं तथैव च
Ashansate cha putreshu pita mata cha bharata
Yashah kirtimathaishvaryam praja dharmam tathaiva cha
196.19
तयोराशां तु सफलां यः करोति स धर्मवित्
पिता माता च राजेन्द्र तुष्यतो यस्य नित्यदा
इह प्रेत्य च तस्याथ कीर्तिर्धर्मश्च शाश्वतः
Tayorasham tu saphalam yah karoti sa dharmavit
Pita mata cha rajendra tushyato yasya nityada
Iha pretya cha tasyatha kirtirdharmashcha shashvatah
196.20
नैव यज्ञः स्त्रियः कश्चिन्न श्राद्धं नोपवासकम्
या तु भर्तरि शुश्रूषा तया स्वर्गमुपाश्नुते
Naiva yagyah striyah kashchinna shraddham nopavasakam
Ya tu bhartari shushrusha taya svargamupashnute
196.21
एतत्प्रकरणं राजन्नधिकृत्य युधिष्ठिर
प्रतिव्रतानां नियतं धर्मं चावहितः शृणु
Etatprakaranam rajannadhikritya yudhishthira
Prativratanam niyatam dharmam chavahitah shrinu