UtshovChapter 184
184.1
मार्कण्डेय उवाच
अत्रैव च सरस्वत्या गीतं परपुरंजय
पृष्टया मुनिना वीर शृणु तार्क्ष्येण धीमता
Markandeya uvacha
Atraiva cha sarasvatya gitam parapuranjaya
Prishtaya munina vira shrinu tarkshyena dhimata
184.2
तार्क्ष्य उवाच
किं नु श्रेयः पुरुषस्येह भद्रे; कथं कुर्वन्न च्यवते स्वधर्मात्
आचक्ष्व मे चारुसर्वाङ्गि सर्वं; त्वयानुशिष्टो न च्यवेयं स्वधर्मात्
Tarkshya uvacha
Kim nu shreyah purushasyeha bhadre; katham kurvanna chyavate svadharmat
Achakshva me charusarvangi sarvam; tvayanushishto na chyaveyam svadharmat
184.3
कथं चाग्निं जुहुयां पूजये वा; कस्मिन्काले केन धर्मो न नश्येत्
एतत्सर्वं सुभगे प्रब्रवीहि; यथा लोकान्विरजाः संचरेयम्
Katham chagnim juhuyam pujaye va; kasminkale kena dharmo na nashyet
Etatsarvam subhage prabravihi; yatha lokanvirajah sanchareyam
184.4
मार्कण्डेय उवाच
एवं पृष्टा प्रीतियुक्तेन तेन; शुश्रूषुमीक्ष्योत्तमबुद्धियुक्तम्
तार्क्ष्यं विप्रं धर्मयुक्तं हितं च; सरस्वती वाक्यमिदं बभाषे
Markandeya uvacha
Evam prishta pritiyuktena tena; shushrushumikshyottamabuddhiyuktam
Tarkshyam vipram dharmayuktam hitam cha; sarasvati vakyamidam babhashe
184.5
सरस्वत्युवाच
यो ब्रह्म जानाति यथाप्रदेशं; स्वाध्यायनित्यः शुचिरप्रमत्तः
स वै पुरो देवपुरस्य गन्ता; सहामरैः प्राप्नुयात्प्रीतियोगम्
Sarasvatyuvacha
Yo brahma janati yathapradesham; svadhyayanityah shuchirapramattah
Sa vai puro devapurasya ganta; sahamaraih prapnuyatpritiyogam
184.6
तत्र स्म रम्या विपुला विशोकाः; सुपुष्पिताः पुष्करिण्यः सुपुण्याः
अकर्दमा मीनवत्यः सुतीर्था; हिरण्मयैरावृताः पुण्डरीकैः
Tatra sma ramya vipula vishokah; supushpitah pushkarinyah supunyah
Akardama minavatyah sutirtha; hiranmayairavritah pundarikaih
184.7
तासां तीरेष्वासते पुण्यकर्मा; महीयमानः पृथगप्सरोभिः
सुपुण्यगन्धाभिरलंकृताभि;र्हिरण्यवर्णाभिरतीव हृष्टः
Tasam tireshvasate punyakarma; mahiyamanah prithagapsarobhih
Supunyagandhabhiralankritabhi;rhiranyavarnabhirativa hrishtah
184.8
परं लोकं गोप्रदास्त्वाप्नुवन्ति; दत्त्वानड्वाहं सूर्यलोकं व्रजन्ति
वासो दत्त्वा चन्द्रमसः स लोकं; दत्त्वा हिरण्यममृतत्वमेति
Param lokam gopradastvapnuvanti; dattvanadvaham suryalokam vrajanti
Vaso dattva chandramasah sa lokam; dattva hiranyamamritatvameti
184.9
धेनुं दत्त्वा सुव्रतां साधुदोहां; कल्याणवत्सामपलायिनीं च
यावन्ति रोमाणि भवन्ति तस्या;स्तावद्वर्षाण्यश्नुते स्वर्गलोकम्
Dhenum dattva suvratam sadhudoham; kalyanavatsamapalayinim cha
Yavanti romani bhavanti tasya;stavadvarshanyashnute svargalokam
184.10
अनड्वाहं सुव्रतं यो ददाति; हलस्य वोढारमनन्तवीर्यम्
धुरंधरं बलवन्तं युवानं; प्राप्नोति लोकान्दश धेनुदस्य
Anadvaham suvratam yo dadati; halasya vodharamanantaviryam
Dhurandharam balavantam yuvanam; prapnoti lokandasha dhenudasya
184.11
यः सप्त वर्षाणि जुहोति तार्क्ष्य; हव्यं त्वग्नौ सुव्रतः साधुशीलः
सप्तावरान्सप्त पूर्वान्पुनाति; पितामहानात्मनः कर्मभिः स्वैः
Yah sapta varshani juhoti tarkshya; havyam tvagnau suvratah sadhushilah
Saptavaransapta purvanpunati; pitamahanatmanah karmabhih svaih
184.12
तार्क्ष्य उवाच
किमग्निहोत्रस्य व्रतं पुराण;माचक्ष्व मे पृच्छतश्चारुरूपे
त्वयानुशिष्टोऽहमिहाद्य विद्यां; यदग्निहोत्रस्य व्रतं पुराणम्
Tarkshya uvacha
Kimagnihotrasya vratam purana;machakshva me prichchhatashcharurupe
Tvayanushishtohamihadya vidyam; yadagnihotrasya vratam puranam
184.13
सरस्वत्युवाच
न चाशुचिर्नाप्यनिर्णिक्तपाणि;र्नाब्रह्मविज्जुहुयान्नाविपश्चित्
बुभुक्षवः शुचिकामा हि देवा; नाश्रद्दधानाद्धि हविर्जुषन्ति
Sarasvatyuvacha
Na chashuchirnapyanirniktapani;rnabrahmavijjuhuyannavipashchit
Bubhukshavah shuchikama hi deva; nashraddadhanaddhi havirjushanti
184.14
नाश्रोत्रियं देवहव्ये नियुञ्ज्या;न्मोघं परा सिञ्चति तादृशो हि
अपूर्णमश्रोत्रियमाह तार्क्ष्य; न वै तादृग्जुहुयादग्निहोत्रम्
Nashrotriyam devahavye niyunjya;nmogham para sinchati tadrisho hi
Apurnamashrotriyamaha tarkshya; na vai tadrigjuhuyadagnihotram
184.15
कृशानुं ये जुह्वति श्रद्दधानाः; सत्यव्रता हुतशिष्टाशिनश्च
गवां लोकं प्राप्य ते पुण्यगन्धं; पश्यन्ति देवं परमं चापि सत्यम्
Krishanum ye juhvati shraddadhanah; satyavrata hutashishtashinashcha
Gavam lokam prapya te punyagandham; pashyanti devam paramam chapi satyam
184.16
तार्क्ष्य उवाच
क्षेत्रज्ञभूतां परलोकभावे; कर्मोदये बुद्धिमतिप्रविष्टाम्
प्रज्ञां च देवीं सुभगे विमृश्य; पृच्छामि त्वां का ह्यसि चारुरूपे
Tarkshya uvacha
Kshetragyabhutam paralokabhave; karmodaye buddhimatipravishtam
Pragyam cha devim subhage vimrishya; prichchhami tvam ka hyasi charurupe
184.17
सरस्वत्युवाच
अग्निहोत्रादहमभ्यागतास्मि; विप्रर्षभाणां संशयच्छेदनाय
त्वत्संयोगादहमेतदब्रुवं; भावे स्थिता तथ्यमर्थं यथावत्
Sarasvatyuvacha
Agnihotradahamabhyagatasmi; viprarshabhanam sanshayachchhedanaya
Tvatsanyogadahametadabruvam; bhave sthita tathyamartham yathavat
184.18
तार्क्ष्य उवाच
न हि त्वया सदृशी काचिदस्ति; विभ्राजसे ह्यतिमात्रं यथा श्रीः
रूपं च ते दिव्यमत्यन्तकान्तं; प्रज्ञां च देवीं सुभगे बिभर्षि
Tarkshya uvacha
Na hi tvaya sadrishi kachidasti; vibhrajase hyatimatram yatha shrih
Rupam cha te divyamatyantakantam; pragyam cha devim subhage bibharshi
184.19
सरस्वत्युवाच
श्रेष्ठानि यानि द्विपदां वरिष्ठ; यज्ञेषु विद्वन्नुपपादयन्ति
तैरेवाहं संप्रवृद्धा भवामि; आप्यायिता रूपवती च विप्र
Sarasvatyuvacha
Shreshthani yani dvipadam varishtha; yagyeshu vidvannupapadayanti
Tairevaham sampravriddha bhavami; apyayita rupavati cha vipra
184.20
यच्चापि द्रव्यमुपयुज्यते ह; वानस्पत्यमायसं पार्थिवं वा
दिव्येन रूपेण च प्रज्ञया च; तेनैव सिद्धिरिति विद्धि विद्वन्
Yachchapi dravyamupayujyate ha; vanaspatyamayasam parthivam va
Divyena rupena cha pragyaya cha; tenaiva siddhiriti viddhi vidvan
184.21
तार्क्ष्य उवाच
इदं श्रेयः परमं मन्यमाना; व्यायच्छन्ते मुनयः संप्रतीताः
आचक्ष्व मे तं परमं विशोकं; मोक्षं परं यं प्रविशन्ति धीराः
Tarkshya uvacha
Idam shreyah paramam manyamana; vyayachchhante munayah sampratitah
Achakshva me tam paramam vishokam; moksham param yam pravishanti dhirah
184.22
सरस्वत्युवाच
तं वै परं वेदविदः प्रपन्नाः; परं परेभ्यः प्रथितं पुराणम्
स्वाध्यायदानव्रतपुण्ययोगै;स्तपोधना वीतशोका विमुक्ताः
Sarasvatyuvacha
Tam vai param vedavidah prapannah; param parebhyah prathitam puranam
Svadhyayadanavratapunyayogai;stapodhana vitashoka vimuktah
184.23
तस्याथ मध्ये वेतसः पुण्यगन्धः; सहस्रशाखो विमलो विभाति
तस्य मूलात्सरितः प्रस्रवन्ति; मधूदकप्रस्रवणा रमण्यः
Tasyatha madhye vetasah punyagandhah; sahasrashakho vimalo vibhati
Tasya mulatsaritah prasravanti; madhudakaprasravana ramanyah
184.24
शाखां शाखां महानद्यः संयान्ति सिकतासमाः
धानापूपा मांसशाकाः सदा पायसकर्दमाः
Shakham shakham mahanadyah sanyanti sikatasamah
Dhanapupa mansashakah sada payasakardamah
184.25
यस्मिन्नग्निमुखा देवाः सेन्द्राः सह मरुद्गणैः
ईजिरे क्रतुभिः श्रेष्ठैस्तत्पदं परमं मुने
Yasminnagnimukha devah sendrah saha marudganaih
Ijire kratubhih shreshthaistatpadam paramam mune