UtshovChapter 177
177.1
वैशंपायन उवाच
युधिष्ठिरस्तमासाद्य सर्पभोगाभिवेष्टितम्
दयितं भ्रातरं वीरमिदं वचनमब्रवीत्
Vaishampayana uvacha
Yudhishthirastamasadya sarpabhogabhiveshtitam
Dayitam bhrataram viramidam vachanamabravit
177.2
कुन्तीमातः कथमिमामापदं त्वमवाप्तवान्
कश्चायं पर्वताभोगप्रतिमः पन्नगोत्तमः
Kuntimatah kathamimamapadam tvamavaptavan
Kashchayam parvatabhogapratimah pannagottamah
177.3
स धर्मराजमालक्ष्य भ्राता भ्रातरमग्रजम्
कथयामास तत्सर्वं ग्रहणादि विचेष्टितम्
Sa dharmarajamalakshya bhrata bhrataramagrajam
Kathayamasa tatsarvam grahanadi vicheshtitam
177.4
युधिष्ठिर उवाच
देवो वा यदि वा दैत्य उरगो वा भवान्यदि
सत्यं सर्प वचो ब्रूहि पृच्छति त्वां युधिष्ठिरः
Yudhishthira uvacha
Devo va yadi va daitya urago va bhavanyadi
Satyam sarpa vacho bruhi prichchhati tvam yudhishthirah
177.5
किमाहृत्य विदित्वा वा प्रीतिस्ते स्याद्भुजंगम
किमाहारं प्रयच्छामि कथं मुञ्चेद्भवानिमम्
Kimahritya viditva va pritiste syadbhujangama
Kimaharam prayachchhami katham munchedbhavanimam
177.6
सर्प उवाच
नहुषो नाम राजाहमासं पूर्वस्तवानघ
प्रथितः पञ्चमः सोमादायोः पुत्रो नराधिप
Sarpa uvacha
Nahusho nama rajahamasam purvastavanagha
Prathitah panchamah somadayoh putro naradhipa
177.7
क्रतुभिस्तपसा चैव स्वाध्यायेन दमेन च
त्रैलोक्यैश्वर्यमव्यग्रं प्राप्तो विक्रमणेन च
Kratubhistapasa chaiva svadhyayena damena cha
Trailokyaishvaryamavyagram prapto vikramanena cha
177.8
तदैश्वर्यं समासाद्य दर्पो मामगमत्तदा
सहस्रं हि द्विजातीनामुवाह शिबिकां मम
Tadaishvaryam samasadya darpo mamagamattada
Sahasram hi dvijatinamuvaha shibikam mama
177.9
ऐश्वर्यमदमत्तोऽहमवमन्य ततो द्विजान्
इमामगस्त्येन दशामानीतः पृथिवीपते
Aishvaryamadamattohamavamanya tato dvijan
Imamagastyena dashamanitah prithivipate
177.10
न तु मामजहात्प्रज्ञा यावदद्येति पाण्डव
तस्यैवानुग्रहाद्राजन्नगस्त्यस्य महात्मनः
Na tu mamajahatpragya yavadadyeti pandava
Tasyaivanugrahadrajannagastyasya mahatmanah
177.11
षष्ठे काले ममाहारः प्राप्तोऽयमनुजस्तव
नाहमेनं विमोक्ष्यामि न चान्यमभिकामये
Shashthe kale mamaharah praptoyamanujastava
Nahamenam vimokshyami na chanyamabhikamaye
177.12
प्रश्नानुच्चारितांस्तु त्वं व्याहरिष्यसि चेन्मम
अथ पश्चाद्विमोक्ष्यामि भ्रातरं ते वृकोदरम्
Prashnanuchcharitanstu tvam vyaharishyasi chenmama
Atha pashchadvimokshyami bhrataram te vrikodaram
177.13
युधिष्ठिर उवाच
ब्रूहि सर्प यथाकामं प्रतिवक्ष्यामि ते वचः
अपि चेच्छक्नुयां प्रीतिमाहर्तुं ते भुजंगम
Yudhishthira uvacha
Bruhi sarpa yathakamam prativakshyami te vachah
Api chechchhaknuyam pritimahartum te bhujangama
177.14
वेद्यं यद्ब्राह्मणेनेह तद्भवान्वेत्ति केवलम्
सर्पराज ततः श्रुत्वा प्रतिवक्ष्यामि ते वचः
Vedyam yadbrahmaneneha tadbhavanvetti kevalam
Sarparaja tatah shrutva prativakshyami te vachah
177.15
सर्प उवाच
ब्राह्मणः को भवेद्राजन्वेद्यं किं च युधिष्ठिर
ब्रवीह्यतिमतिं त्वां हि वाक्यैरनुमिमीमहे
Sarpa uvacha
Brahmanah ko bhavedrajanvedyam kim cha yudhishthira
Bravihyatimatim tvam hi vakyairanumimimahe
177.16
युधिष्ठिर उवाच
सत्यं दानं क्षमा शीलमानृशंस्यं दमो घृणा
दृश्यन्ते यत्र नागेन्द्र स ब्राह्मण इति स्मृतः
Yudhishthira uvacha
Satyam danam kshama shilamanrishansyam damo ghrina
Drishyante yatra nagendra sa brahmana iti smritah
177.17
वेद्यं सर्प परं ब्रह्म निर्दुःखमसुखं च यत्
यत्र गत्वा न शोचन्ति भवतः किं विवक्षितम्
Vedyam sarpa param brahma nirduhkhamasukham cha yat
Yatra gatva na shochanti bhavatah kim vivakshitam
177.18
सर्प उवाच
चातुर्वर्ण्यं प्रमाणं च सत्यं च ब्रह्म चैव ह
शूद्रेष्वपि च सत्यं च दानमक्रोध एव च
आनृशंस्यमहिंसा च घृणा चैव युधिष्ठिर
Sarpa uvacha
Chaturvarnyam pramanam cha satyam cha brahma chaiva ha
Shudreshvapi cha satyam cha danamakrodha eva cha
Anrishansyamahinsa cha ghrina chaiva yudhishthira
177.19
वेद्यं यच्चात्थ निर्दुःखमसुखं च नराधिप
ताभ्यां हीनं पदं चान्यन्न तदस्तीति लक्षये
Vedyam yachchattha nirduhkhamasukham cha naradhipa
Tabhyam hinam padam chanyanna tadastiti lakshaye
177.20
युधिष्ठिर उवाच
शूद्रे चैतद्भवेल्लक्ष्यं द्विजे तच्च न विद्यते
न वै शूद्रो भवेच्छूद्रो ब्राह्मणो न च ब्राह्मणः
Yudhishthira uvacha
Shudre chaitadbhavellakshyam dvije tachcha na vidyate
Na vai shudro bhavechchhudro brahmano na cha brahmanah
177.21
यत्रैतल्लक्ष्यते सर्प वृत्तं स ब्राह्मणः स्मृतः
यत्रैतन्न भवेत्सर्प तं शूद्रमिति निर्दिशेत्
Yatraitallakshyate sarpa vrittam sa brahmanah smritah
Yatraitanna bhavetsarpa tam shudramiti nirdishet
177.22
यत्पुनर्भवता प्रोक्तं न वेद्यं विद्यतेति ह
ताभ्यां हीनमतीत्यात्र पदं नास्तीति चेदपि
Yatpunarbhavata proktam na vedyam vidyateti ha
Tabhyam hinamatityatra padam nastiti chedapi
177.23
एवमेतन्मतं सर्प ताभ्यां हीनं न विद्यते
यथा शीतोष्णयोर्मध्ये भवेन्नोष्णं न शीतता
Evametanmatam sarpa tabhyam hinam na vidyate
Yatha shitoshnayormadhye bhavennoshnam na shitata
177.24
एवं वै सुखदुःखाभ्यां हीनमस्ति पदं क्वचित्
एषा मम मतिः सर्प यथा वा मन्यते भवान्
Evam vai sukhaduhkhabhyam hinamasti padam kvachit
Esha mama matih sarpa yatha va manyate bhavan
177.25
सर्प उवाच
यदि ते वृत्ततो राजन्ब्राह्मणः प्रसमीक्षितः
व्यर्था जातिस्तदायुष्मन्कृतिर्यावन्न दृश्यते
Sarpa uvacha
Yadi te vrittato rajanbrahmanah prasamikshitah
Vyartha jatistadayushmankritiryavanna drishyate
177.26
युधिष्ठिर उवाच
जातिरत्र महासर्प मनुष्यत्वे महामते
संकरात्सर्ववर्णानां दुष्परीक्ष्येति मे मतिः
Yudhishthira uvacha
Jatiratra mahasarpa manushyatve mahamate
Sankaratsarvavarnanam dushparikshyeti me matih
177.27
सर्वे सर्वास्वपत्यानि जनयन्ति यदा नराः
वाङ्मैथुनमथो जन्म मरणं च समं नृणाम्
Sarve sarvasvapatyani janayanti yada narah
Vanmaithunamatho janma maranam cha samam nrinam
177.28
इदमार्षं प्रमाणं च ये यजामह इत्यपि
तस्माच्छीलं प्रधानेष्टं विदुर्ये तत्त्वदर्शिनः
Idamarsham pramanam cha ye yajamaha ityapi
Tasmachchhilam pradhaneshtam vidurye tattvadarshinah
177.29
प्राङ्नाभिवर्धनात्पुंसो जातकर्म विधीयते
तत्रास्य माता सावित्री पिता त्वाचार्य उच्यते
Prannabhivardhanatpunso jatakarma vidhiyate
Tatrasya mata savitri pita tvacharya uchyate
177.30
वृत्त्या शूद्रसमो ह्येष यावद्वेदे न जायते
अस्मिन्नेवं मतिद्वैधे मनुः स्वायम्भुवोऽब्रवीत्
Vrittya shudrasamo hyesha yavadvede na jayate
Asminnevam matidvaidhe manuh svayambhuvobravit
177.31
कृतकृत्याः पुनर्वर्णा यदि वृत्तं न विद्यते
संकरस्तत्र नागेन्द्र बलवान्प्रसमीक्षितः
Kritakrityah punarvarna yadi vrittam na vidyate
Sankarastatra nagendra balavanprasamikshitah
177.32
यत्रेदानीं महासर्प संस्कृतं वृत्तमिष्यते
तं ब्राह्मणमहं पूर्वमुक्तवान्भुजगोत्तम
Yatredanim mahasarpa sanskritam vrittamishyate
Tam brahmanamaham purvamuktavanbhujagottama
177.33
सर्प उवाच
श्रुतं विदितवेद्यस्य तव वाक्यं युधिष्ठिर
भक्षयेयमहं कस्माद्भ्रातरं ते वृकोदरम्
Sarpa uvacha
Shrutam viditavedyasya tava vakyam yudhishthira
Bhakshayeyamaham kasmadbhrataram te vrikodaram