UtshovChapter 169
169.1
अर्जुन उवाच
अदृश्यमानास्ते दैत्या योधयन्ति स्म मायया
अदृश्यानस्त्रवीर्येण तानप्यहमयोधयम्
Arjuna uvacha
Adrishyamanaste daitya yodhayanti sma mayaya
Adrishyanastraviryena tanapyahamayodhayam
169.2
गाण्डीवमुक्ता विशिखाः सम्यगस्त्रप्रचोदिताः
अच्छिन्दन्नुत्तमाङ्गानि यत्र यत्र स्म तेऽभवन्
Gandivamukta vishikhah samyagastraprachoditah
Achchhindannuttamangani yatra yatra sma tebhavan
169.3
ततो निवातकवचा वध्यमाना मया युधि
संहृत्य मायां सहसा प्राविशन्पुरमात्मनः
Tato nivatakavacha vadhyamana maya yudhi
Sanhritya mayam sahasa pravishanpuramatmanah
169.4
व्यपयातेषु दैत्येषु प्रादुर्भूते च दर्शने
अपश्यं दानवांस्तत्र हताञ्शतसहस्रशः
Vyapayateshu daityeshu pradurbhute cha darshane
Apashyam danavanstatra hatanshatasahasrashah
169.5
विनिष्पिष्टानि तत्रैषां शस्त्राण्याभरणानि च
कूटशः स्म प्रदृश्यन्ते गात्राणि कवचानि च
Vinishpishtani tatraisham shastranyabharanani cha
Kutashah sma pradrishyante gatrani kavachani cha
169.6
हयानां नान्तरं ह्यासीत्पदाद्विचलितुं पदम्
उत्पत्य सहसा तस्थुरन्तरिक्षगमास्ततः
Hayanam nantaram hyasitpadadvichalitum padam
Utpatya sahasa tasthurantarikshagamastatah
169.7
ततो निवातकवचा व्योम संछाद्य केवलम्
अदृश्या ह्यभ्यवर्तन्त विसृजन्तः शिलोच्चयान्
Tato nivatakavacha vyoma sanchhadya kevalam
Adrishya hyabhyavartanta visrijantah shilochchayan
169.8
अन्तर्भूमिगताश्चान्ये हयानां चरणान्यथ
न्यगृह्णन्दानवा घोरा रथचक्रे च भारत
Antarbhumigatashchanye hayanam charananyatha
Nyagrihnandanava ghora rathachakre cha bharata
169.9
विनिगृह्य हरीनश्वान्रथं च मम युध्यतः
सर्वतो मामचिन्वन्त सरथं धरणीधरैः
Vinigrihya harinashvanratham cha mama yudhyatah
Sarvato mamachinvanta saratham dharanidharaih
169.10
पर्वतैरुपचीयद्भिः पतमानैस्तथापरैः
स देशो यत्र वर्ताम गुहेव समपद्यत
Parvatairupachiyadbhih patamanaistathaparaih
Sa desho yatra vartama guheva samapadyata
169.11
पर्वतैश्छाद्यमानोऽहं निगृहीतैश्च वाजिभिः
अगच्छं परमामार्तिं मातलिस्तदलक्षयत्
Parvataishchhadyamanoham nigrihitaishcha vajibhih
Agachchham paramamartim matalistadalakshayat
169.12
लक्षयित्वा तु मां भीतमिदं वचनमब्रवीत्
अर्जुनार्जुन मा भैस्त्वं वज्रमस्त्रमुदीरय
Lakshayitva tu mam bhitamidam vachanamabravit
Arjunarjuna ma bhaistvam vajramastramudiraya
169.13
ततोऽहं तस्य तद्वाक्यं श्रुत्वा वज्रमुदीरयम्
देवराजस्य दयितं वज्रमस्त्रं नराधिप
Tatoham tasya tadvakyam shrutva vajramudirayam
Devarajasya dayitam vajramastram naradhipa
169.14
अचलं स्थानमासाद्य गाण्डीवमनुमन्त्र्य च
अमुञ्चं वज्रसंस्पर्शानायसान्निशिताञ्शरान्
Achalam sthanamasadya gandivamanumantrya cha
Amuncham vajrasansparshanayasannishitansharan
169.15
ततो मायाश्च ताः सर्वा निवातकवचांश्च तान्
ते वज्रचोदिता बाणा वज्रभूताः समाविशन्
Tato mayashcha tah sarva nivatakavachanshcha tan
Te vajrachodita bana vajrabhutah samavishan
169.16
ते वज्रवेगाभिहता दानवाः पर्वतोपमाः
इतरेतरमाश्लिष्य न्यपतन्पृथिवीतले
Te vajravegabhihata danavah parvatopamah
Itaretaramashlishya nyapatanprithivitale
169.17
अन्तर्भूमौ तु येऽगृह्णन्दानवा रथवाजिनः
अनुप्रविश्य तान्बाणाः प्राहिण्वन्यमसादनम्
Antarbhumau tu yegrihnandanava rathavajinah
Anupravishya tanbanah prahinvanyamasadanam
169.18
हतैर्निवातकवचैर्निरस्तैः पर्वतोपमैः
समाच्छाद्यत देशः स विकीर्णैरिव पर्वतैः
Hatairnivatakavachairnirastaih parvatopamaih
Samachchhadyata deshah sa vikirnairiva parvataih
169.19
न हयानां क्षतिः काचिन्न रथस्य न मातलेः
मम चादृश्यत तदा तदद्भुतमिवाभवत्
Na hayanam kshatih kachinna rathasya na mataleh
Mama chadrishyata tada tadadbhutamivabhavat
169.20
ततो मां प्रहसन्राजन्मातलिः प्रत्यभाषत
नैतदर्जुन देवेषु त्वयि वीर्यं यदीक्ष्यते
Tato mam prahasanrajanmatalih pratyabhashata
Naitadarjuna deveshu tvayi viryam yadikshyate
169.21
हतेष्वसुरसंघेषु दारास्तेषां तु सर्वशः
प्राक्रोशन्नगरे तस्मिन्यथा शरदि लक्ष्मणाः
Hateshvasurasangheshu darastesham tu sarvashah
Prakroshannagare tasminyatha sharadi lakshmanah
169.22
ततो मातलिना सार्धमहं तत्पुरमभ्ययाम्
त्रासयन्रथघोषेण निवातकवचस्त्रियः
Tato matalina sardhamaham tatpuramabhyayam
Trasayanrathaghoshena nivatakavachastriyah
169.23
तान्दृष्ट्वा दशसाहस्रान्मयूरसदृशान्हयान्
रथं च रविसंकाशं प्राद्रवन्गणशः स्त्रियः
Tandrishtva dashasahasranmayurasadrishanhayan
Ratham cha ravisankasham pradravanganashah striyah
169.24
ताभिराभरणैः शब्दस्त्रासिताभिः समीरितः
शिलानामिव शैलेषु पतन्तीनामभूत्तदा
Tabhirabharanaih shabdastrasitabhih samiritah
Shilanamiva shaileshu patantinamabhuttada
169.25
वित्रस्ता दैत्यनार्यस्ताः स्वानि वेश्मान्यथाविशन्
बहुरत्नविचित्राणि शातकुम्भमयानि च
Vitrasta daityanaryastah svani veshmanyathavishan
Bahuratnavichitrani shatakumbhamayani cha
169.26
तदद्भुताकारमहं दृष्ट्वा नगरमुत्तमम्
विशिष्टं देवनगरादपृच्छं मातलिं ततः
Tadadbhutakaramaham drishtva nagaramuttamam
Vishishtam devanagaradaprichchham matalim tatah
169.27
इदमेवंविधं कस्माद्देवता नाविशन्त्युत
पुरंदरपुराद्धीदं विशिष्टमिति लक्षये
Idamevanvidham kasmaddevata navishantyuta
Purandarapuraddhidam vishishtamiti lakshaye
169.28
मातलिरुवाच
आसीदिदं पुरा पार्थ देवराजस्य नः पुरम्
ततो निवातकवचैरितः प्रच्याविताः सुराः
Mataliruvacha
Asididam pura partha devarajasya nah puram
Tato nivatakavachairitah prachyavitah surah
169.29
तपस्तप्त्वा महत्तीव्रं प्रसाद्य च पितामहम्
इदं वृतं निवासाय देवेभ्यश्चाभयं युधि
Tapastaptva mahattivram prasadya cha pitamaham
Idam vritam nivasaya devebhyashchabhayam yudhi
169.30
ततः शक्रेण भगवान्स्वयम्भूरभिचोदितः
विधत्तां भगवानत्रेत्यात्मनो हितकाम्यया
Tatah shakrena bhagavansvayambhurabhichoditah
Vidhattam bhagavanatretyatmano hitakamyaya
169.31
तत उक्तो भगवता दिष्टमत्रेति वासवः
भवितान्तस्त्वमेवैषां देहेनान्येन वृत्रहन्
Tata ukto bhagavata dishtamatreti vasavah
Bhavitantastvamevaisham dehenanyena vritrahan
169.32
तत एषां वधार्थाय शक्रोऽस्त्राणि ददौ तव
न हि शक्याः सुरैर्हन्तुं य एते निहतास्त्वया
Tata esham vadharthaya shakrostrani dadau tava
Na hi shakyah surairhantum ya ete nihatastvaya
169.33
कालस्य परिणामेन ततस्त्वमिह भारत
एषामन्तकरः प्राप्तस्तत्त्वया च कृतं तथा
Kalasya parinamena tatastvamiha bharata
Eshamantakarah praptastattvaya cha kritam tatha
169.34
दानवानां विनाशार्थं महास्त्राणां महद्बलम्
ग्राहितस्त्वं महेन्द्रेण पुरुषेन्द्र तदुत्तमम्
Danavanam vinashartham mahastranam mahadbalam
Grahitastvam mahendrena purushendra taduttamam
169.35
अर्जुन उवाच
ततः प्रविश्य नगरं दानवांश्च निहत्य तान्
पुनर्मातलिना सार्धमगच्छं देवसद्म तत्
Arjuna uvacha
Tatah pravishya nagaram danavanshcha nihatya tan
Punarmatalina sardhamagachchham devasadma tat