UtshovChapter 159
159.1
वैश्रवण उवाच
युधिष्ठिर धृतिर्दाक्ष्यं देशकालौ पराक्रमः
लोकतन्त्रविधानानामेष पञ्चविधो विधिः
Vaishravana uvacha
Yudhishthira dhritirdakshyam deshakalau parakramah
Lokatantravidhananamesha panchavidho vidhih
159.2
धृतिमन्तश्च दक्षाश्च स्वे स्वे कर्मणि भारत
पराक्रमविधानज्ञा नराः कृतयुगेऽभवन्
Dhritimantashcha dakshashcha sve sve karmani bharata
Parakramavidhanagya narah kritayugebhavan
159.3
धृतिमान्देशकालज्ञः सर्वधर्मविधानवित्
क्षत्रियः क्षत्रियश्रेष्ठ पृथिवीमनुशास्ति वै
Dhritimandeshakalagyah sarvadharmavidhanavit
Kshatriyah kshatriyashreshtha prithivimanushasti vai
159.4
य एवं वर्तते पार्थ पुरुषः सर्वकर्मसु
स लोके लभते वीर यशः प्रेत्य च सद्गतिम्
Ya evam vartate partha purushah sarvakarmasu
Sa loke labhate vira yashah pretya cha sadgatim
159.5
देशकालान्तरप्रेप्सुः कृत्वा शक्रः पराक्रमम्
संप्राप्तस्त्रिदिवे राज्यं वृत्रहा वसुभिः सह
Deshakalantaraprepsuh kritva shakrah parakramam
Sampraptastridive rajyam vritraha vasubhih saha
159.6
पापात्मा पापबुद्धिर्यः पापमेवानुवर्तते
कर्मणामविभागज्ञः प्रेत्य चेह च नश्यति
Papatma papabuddhiryah papamevanuvartate
Karmanamavibhagagyah pretya cheha cha nashyati
159.7
अकालज्ञः सुदुर्मेधाः कार्याणामविशेषवित्
वृथाचारसमारम्भः प्रेत्य चेह च नश्यति
Akalagyah sudurmedhah karyanamavisheshavit
Vrithacharasamarambhah pretya cheha cha nashyati
159.8
साहसे वर्तमानानां निकृतीनां दुरात्मनाम्
सर्वसामर्थ्यलिप्सूनां पापो भवति निश्चयः
Sahase vartamananam nikritinam duratmanam
Sarvasamarthyalipsunam papo bhavati nishchayah
159.9
अधर्मज्ञोऽवलिप्तश्च बालबुद्धिरमर्षणः
निर्भयो भीमसेनोऽयं तं शाधि पुरुषर्षभ
Adharmagyovaliptashcha balabuddhiramarshanah
Nirbhayo bhimasenoyam tam shadhi purusharshabha
159.10
आर्ष्टिषेणस्य राजर्षेः प्राप्य भूयस्त्वमाश्रमम्
तामिस्रं प्रथमं पक्षं वीतशोकभयो वस
Arshtishenasya rajarsheh prapya bhuyastvamashramam
Tamisram prathamam paksham vitashokabhayo vasa
159.11
अलकाः सह गन्धर्वैर्यक्षैश्च सह राक्षसैः
मन्नियुक्ता मनुष्येन्द्र सर्वे च गिरिवासिनः
रक्षन्तु त्वा महाबाहो सहितं द्विजसत्तमैः
Alakah saha gandharvairyakshaishcha saha rakshasaih
Manniyukta manushyendra sarve cha girivasinah
Rakshantu tva mahabaho sahitam dvijasattamaih
159.12
साहसेषु च संतिष्ठन्निह शैले वृकोदरः
वार्यतां साध्वयं राजंस्त्वया धर्मभृतां वर
Sahaseshu cha santishthanniha shaile vrikodarah
Varyatam sadhvayam rajanstvaya dharmabhritam vara
159.13
इतः परं च राजेन्द्र द्रक्ष्यन्ति वनगोचराः
उपस्थास्यन्ति च सदा रक्षिष्यन्ति च सर्वशः
Itah param cha rajendra drakshyanti vanagocharah
Upasthasyanti cha sada rakshishyanti cha sarvashah
159.14
तथैव चान्नपानानि स्वादूनि च बहूनि च
उपस्थास्यन्ति वो गृह्य मत्प्रेष्याः पुरुषर्षभ
Tathaiva channapanani svaduni cha bahuni cha
Upasthasyanti vo grihya matpreshyah purusharshabha
159.15
यथा जिष्णुर्महेन्द्रस्य यथा वायोर्वृकोदरः
धर्मस्य त्वं यथा तात योगोत्पन्नो निजः सुतः
Yatha jishnurmahendrasya yatha vayorvrikodarah
Dharmasya tvam yatha tata yogotpanno nijah sutah
159.16
आत्मजावात्मसंपन्नौ यमौ चोभौ यथाश्विनोः
रक्ष्यास्तद्वन्ममापीह यूयं सर्वे युधिष्ठिर
Atmajavatmasampannau yamau chobhau yathashvinoh
Rakshyastadvanmamapiha yuyam sarve yudhishthira
159.17
अर्थतत्त्वविभागज्ञः सर्वधर्मविशेषवित्
भीमसेनादवरजः फल्गुनः कुशली दिवि
Arthatattvavibhagagyah sarvadharmavisheshavit
Bhimasenadavarajah phalgunah kushali divi
159.18
याः काश्चन मता लोकेष्वग्र्याः परमसंपदः
जन्मप्रभृति ताः सर्वाः स्थितास्तात धनंजये
Yah kashchana mata lokeshvagryah paramasampadah
Janmaprabhriti tah sarvah sthitastata dhananjaye
159.19
दमो दानं बलं बुद्धिर्ह्रीर्धृतिस्तेज उत्तमम्
एतान्यपि महासत्त्वे स्थितान्यमिततेजसि
Damo danam balam buddhirhrirdhritisteja uttamam
Etanyapi mahasattve sthitanyamitatejasi
159.20
न मोहात्कुरुते जिष्णुः कर्म पाण्डव गर्हितम्
न पार्थस्य मृषोक्तानि कथयन्ति नरा नृषु
Na mohatkurute jishnuh karma pandava garhitam
Na parthasya mrishoktani kathayanti nara nrishu
159.21
स देवपितृगन्धर्वैः कुरूणां कीर्तिवर्धनः
मानितः कुरुतेऽस्त्राणि शक्रसद्मनि भारत
Sa devapitrigandharvaih kurunam kirtivardhanah
Manitah kurutestrani shakrasadmani bharata
159.22
योऽसौ सर्वान्महीपालान्धर्मेण वशमानयत्
स शंतनुर्महातेजाः पितुस्तव पितामहः
प्रीयते पार्थ पार्थेन दिवि गाण्डीवधन्वना
Yosau sarvanmahipalandharmena vashamanayat
Sa shantanurmahatejah pitustava pitamahah
Priyate partha parthena divi gandivadhanvana
159.23
सम्यक्चासौ महावीर्यः कुलधुर्य इव स्थितः
पितॄन्देवांस्तथा विप्रान्पूजयित्वा महायशाः
सप्त मुख्यान्महामेधानाहरद्यमुनां प्रति
Samyakchasau mahaviryah kuladhurya iva sthitah
Pitrindevanstatha vipranpujayitva mahayashah
Sapta mukhyanmahamedhanaharadyamunam prati
159.24
अधिराजः स राजंस्त्वां शंतनुः प्रपितामहः
स्वर्गजिच्छक्रलोकस्थः कुशलं परिपृच्छति
Adhirajah sa rajanstvam shantanuh prapitamahah
Svargajichchhakralokasthah kushalam pariprichchhati
159.25
वैशंपायन उवाच
ततः शक्तिं गदां खड्गं धनुश्च भरतर्षभ
प्राध्वं कृत्वा नमश्चक्रे कुबेराय वृकोदरः
Vaishampayana uvacha
Tatah shaktim gadam khadgam dhanushcha bharatarshabha
Pradhvam kritva namashchakre kuberaya vrikodarah
159.26
ततोऽब्रवीद्धनाध्यक्षः शरण्यः शरणागतम्
मानहा भव शत्रूणां सुहृदां नन्दिवर्धनः
Tatobraviddhanadhyakshah sharanyah sharanagatam
Manaha bhava shatrunam suhridam nandivardhanah
159.27
स्वेषु वेश्मसु रम्येषु वसतामित्रतापनाः
कामानुपहरिष्यन्ति यक्षा वो भरतर्षभाः
Sveshu veshmasu ramyeshu vasatamitratapanah
Kamanupaharishyanti yaksha vo bharatarshabhah
159.28
शीघ्रमेव गुडाकेशः कृतास्त्रः पुरुषर्षभः
साक्षान्मघवता सृष्टः संप्राप्स्यति धनंजयः
Shighrameva gudakeshah kritastrah purusharshabhah
Sakshanmaghavata srishtah samprapsyati dhananjayah
159.29
एवमुत्तमकर्माणमनुशिष्य युधिष्ठिरम्
अस्तं गिरिवरश्रेष्ठं प्रययौ गुह्यकाधिपः
Evamuttamakarmanamanushishya yudhishthiram
Astam girivarashreshtham prayayau guhyakadhipah
159.30
तं परिस्तोमसंकीर्णैर्नानारत्नविभूषितैः
यानैरनुययुर्यक्षा राक्षसाश्च सहस्रशः
Tam paristomasankirnairnanaratnavibhushitaih
Yanairanuyayuryaksha rakshasashcha sahasrashah
159.31
पक्षिणामिव निर्घोषः कुबेरसदनं प्रति
बभूव परमाश्वानामैरावतपथे यताम्
Pakshinamiva nirghoshah kuberasadanam prati
Babhuva paramashvanamairavatapathe yatam
159.32
ते जग्मुस्तूर्णमाकाशं धनाधिपतिवाजिनः
प्रकर्षन्त इवाभ्राणि पिबन्त इव मारुतम्
Te jagmusturnamakasham dhanadhipativajinah
Prakarshanta ivabhrani pibanta iva marutam
159.33
ततस्तानि शरीराणि गतसत्त्वानि रक्षसाम्
अपाकृष्यन्त शैलाग्राद्धनाधिपतिशासनात्
Tatastani sharirani gatasattvani rakshasam
Apakrishyanta shailagraddhanadhipatishasanat
159.34
तेषां हि शापकालोऽसौ कृतोऽगस्त्येन धीमता
समरे निहतास्तस्मात्सर्वे मणिमता सह
Tesham hi shapakalosau kritogastyena dhimata
Samare nihatastasmatsarve manimata saha
159.35
पाण्डवास्तु महात्मानस्तेषु वेश्मसु तां क्षपाम्
सुखमूषुर्गतोद्वेगाः पूजिताः सर्वराक्षसैः
Pandavastu mahatmanasteshu veshmasu tam kshapam
Sukhamushurgatodvegah pujitah sarvarakshasaih