UtshovChapter 157
157.1
जनमेजय उवाच
पाण्डोः पुत्रा महात्मानः सर्वे दिव्यपराक्रमाः
कियन्तं कालमवसन्पर्वते गन्धमादने
Janamejaya uvacha
Pandoh putra mahatmanah sarve divyaparakramah
Kiyantam kalamavasanparvate gandhamadane
157.2
कानि चाभ्यवहार्याणि तत्र तेषां महात्मनाम्
वसतां लोकवीराणामासंस्तद्ब्रूहि सत्तम
Kani chabhyavaharyani tatra tesham mahatmanam
Vasatam lokaviranamasanstadbruhi sattama
157.3
विस्तरेण च मे शंस भीमसेनपराक्रमम्
यद्यच्चक्रे महाबाहुस्तस्मिन्हैमवते गिरौ
न खल्वासीत्पुनर्युद्धं तस्य यक्षैर्द्विजोत्तम
Vistarena cha me shansa bhimasenaparakramam
Yadyachchakre mahabahustasminhaimavate girau
Na khalvasitpunaryuddham tasya yakshairdvijottama
157.4
कच्चित्समागमस्तेषामासीद्वैश्रवणेन च
तत्र ह्यायाति धनद आर्ष्टिषेणो यथाब्रवीत्
Kachchitsamagamasteshamasidvaishravanena cha
Tatra hyayati dhanada arshtisheno yathabravit
157.5
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं विस्तरेण तपोधन
न हि मे शृण्वतस्तृप्तिरस्ति तेषां विचेष्टितम्
Etadichchhamyaham shrotum vistarena tapodhana
Na hi me shrinvatastriptirasti tesham vicheshtitam
157.6
वैशंपायन उवाच
एतदात्महितं श्रुत्वा तस्याप्रतिमतेजसः
शासनं सततं चक्रुस्तथैव भरतर्षभाः
Vaishampayana uvacha
Etadatmahitam shrutva tasyapratimatejasah
Shasanam satatam chakrustathaiva bharatarshabhah
157.7
भुञ्जाना मुनिभोज्यानि रसवन्ति फलानि च
शुद्धबाणहतानां च मृगाणां पिशितान्यपि
Bhunjana munibhojyani rasavanti phalani cha
Shuddhabanahatanam cha mriganam pishitanyapi
157.8
मेध्यानि हिमवत्पृष्ठे मधूनि विविधानि च
एवं ते न्यवसंस्तत्र पाण्डवा भरतर्षभाः
Medhyani himavatprishthe madhuni vividhani cha
Evam te nyavasanstatra pandava bharatarshabhah
157.9
तथा निवसतां तेषां पञ्चमं वर्षमभ्यगात्
शृण्वतां लोमशोक्तानि वाक्यानि विविधानि च
Tatha nivasatam tesham panchamam varshamabhyagat
Shrinvatam lomashoktani vakyani vividhani cha
157.10
कृत्यकाल उपस्थास्य इति चोक्त्वा घटोत्कचः
राक्षसैः सहितः सर्वैः पूर्वमेव गतः प्रभो
Krityakala upasthasya iti choktva ghatotkachah
Rakshasaih sahitah sarvaih purvameva gatah prabho
157.11
आर्ष्टिषेणाश्रमे तेषां वसतां वै महात्मनाम्
अगच्छन्बहवो मासाः पश्यतां महदद्भुतम्
Arshtishenashrame tesham vasatam vai mahatmanam
Agachchhanbahavo masah pashyatam mahadadbhutam
157.12
तैस्तत्र रममाणैश्च विहरद्भिश्च पाण्डवैः
प्रीतिमन्तो महाभागा मुनयश्चारणास्तथा
Taistatra ramamanaishcha viharadbhishcha pandavaih
Pritimanto mahabhaga munayashcharanastatha
157.13
आजग्मुः पाण्डवान्द्रष्टुं सिद्धात्मानो यतव्रताः
तैस्तैः सह कथाश्चक्रुर्दिव्या भरतसत्तमाः
Ajagmuh pandavandrashtum siddhatmano yatavratah
Taistaih saha kathashchakrurdivya bharatasattamah
157.14
ततः कतिपयाहस्य महाह्रदनिवासिनम्
ऋद्धिमन्तं महानागं सुपर्णः सहसाहरत्
Tatah katipayahasya mahahradanivasinam
Riddhimantam mahanagam suparnah sahasaharat
157.15
प्राकम्पत महाशैलः प्रामृद्यन्त महाद्रुमाः
ददृशुः सर्वभूतानि पाण्डवाश्च तदद्भुतम्
Prakampata mahashailah pramridyanta mahadrumah
Dadrishuh sarvabhutani pandavashcha tadadbhutam
157.16
ततः शैलोत्तमस्याग्रात्पाण्डवान्प्रति मारुतः
अवहत्सर्वमाल्यानि गन्धवन्ति शुभानि च
Tatah shailottamasyagratpandavanprati marutah
Avahatsarvamalyani gandhavanti shubhani cha
157.17
तत्र पुष्पाणि दिव्यानि सुहृद्भिः सह पाण्डवाः
ददृशुः पञ्च वर्णानि द्रौपदी च यशस्विनी
Tatra pushpani divyani suhridbhih saha pandavah
Dadrishuh pancha varnani draupadi cha yashasvini
157.18
भीमसेनं ततः कृष्णा काले वचनमब्रवीत्
विविक्ते पर्वतोद्देशे सुखासीनं महाभुजम्
Bhimasenam tatah krishna kale vachanamabravit
Vivikte parvatoddeshe sukhasinam mahabhujam
157.19
सुपर्णानिलवेगेन श्वसनेन महाबलात्
पञ्चवर्णानि पात्यन्ते पुष्पाणि भरतर्षभ
प्रत्यक्षं सर्वभूतानां नदीमश्वरथां प्रति
Suparnanilavegena shvasanena mahabalat
Panchavarnani patyante pushpani bharatarshabha
Pratyaksham sarvabhutanam nadimashvaratham prati
157.20
खाण्डवे सत्यसंधेन भ्रात्रा तव नरेश्वर
गन्धर्वोरगरक्षांसि वासवश्च निवारितः
हता मायाविनश्चोग्रा धनुः प्राप्तं च गाण्डिवम्
Khandave satyasandhena bhratra tava nareshvara
Gandharvoragarakshansi vasavashcha nivaritah
Hata mayavinashchogra dhanuh praptam cha gandivam
157.21
तवापि सुमहत्तेजो महद्बाहुबलं च ते
अविषह्यमनाधृष्यं शतक्रतुबलोपमम्
Tavapi sumahattejo mahadbahubalam cha te
Avishahyamanadhrishyam shatakratubalopamam
157.22
त्वद्बाहुबलवेगेन त्रासिताः सर्वराक्षसाः
हित्वा शैलं प्रपद्यन्तां भीमसेन दिशो दश
Tvadbahubalavegena trasitah sarvarakshasah
Hitva shailam prapadyantam bhimasena disho dasha
157.23
ततः शैलोत्तमस्याग्रं चित्रमाल्यधरं शिवम्
व्यपेतभयसंमोहाः पश्यन्तु सुहृदस्तव
Tatah shailottamasyagram chitramalyadharam shivam
Vyapetabhayasammohah pashyantu suhridastava
157.24
एवं प्रणिहितं भीम चिरात्प्रभृति मे मनः
द्रष्टुमिच्छामि शैलाग्रं त्वद्बाहुबलमाश्रिता
Evam pranihitam bhima chiratprabhriti me manah
Drashtumichchhami shailagram tvadbahubalamashrita
157.25
ततः क्षिप्तमिवात्मानं द्रौपद्या स परंतपः
नामृष्यत महाबाहुः प्रहारमिव सद्गवः
Tatah kshiptamivatmanam draupadya sa parantapah
Namrishyata mahabahuh praharamiva sadgavah
157.26
सिंहर्षभगतिः श्रीमानुदारः कनकप्रभः
मनस्वी बलवान्दृप्तो मानी शूरश्च पाण्डवः
Sinharshabhagatih shrimanudarah kanakaprabhah
Manasvi balavandripto mani shurashcha pandavah
157.27
लोहिताक्षः पृथुव्यंसो मत्तवारणविक्रमः
सिंहदंष्ट्रो बृहत्स्कन्धः शालपोत इवोद्गतः
Lohitakshah prithuvyanso mattavaranavikramah
Sinhadanshtro brihatskandhah shalapota ivodgatah
157.28
महात्मा चारुसर्वाङ्गः कम्बुग्रीवो महाभुजः
रुक्मपृष्ठं धनुः खड्गं तूणांश्चापि परामृशत्
Mahatma charusarvangah kambugrivo mahabhujah
Rukmaprishtham dhanuh khadgam tunanshchapi paramrishat
157.29
केसरीव यथोत्सिक्तः प्रभिन्न इव वारणः
व्यपेतभयसंमोहः शैलमभ्यपतद्बली
Kesariva yathotsiktah prabhinna iva varanah
Vyapetabhayasammohah shailamabhyapatadbali
157.30
तं मृगेन्द्रमिवायान्तं प्रभिन्नमिव वारणम्
ददृशुः सर्वभूतानि बाणखड्गधनुर्धरम्
Tam mrigendramivayantam prabhinnamiva varanam
Dadrishuh sarvabhutani banakhadgadhanurdharam
157.31
द्रौपद्या वर्धयन्हर्षं गदामादाय पाण्डवः
व्यपेतभयसंमोहः शैलराजं समाविशत्
Draupadya vardhayanharsham gadamadaya pandavah
Vyapetabhayasammohah shailarajam samavishat
157.32
न ग्लानिर्न च कातर्यं न वैक्लव्यं न मत्सरः
कदाचिज्जुषते पार्थमात्मजं मातरिश्वनः
Na glanirna cha kataryam na vaiklavyam na matsarah
Kadachijjushate parthamatmajam matarishvanah
157.33
तदेकायनमासाद्य विषमं भीमदर्शनम्
बहुतालोच्छ्रयं शृङ्गमारुरोह महाबलः
Tadekayanamasadya vishamam bhimadarshanam
Bahutalochchhrayam shringamaruroha mahabalah
157.34
स किंनरमहानागमुनिगन्धर्वराक्षसान्
हर्षयन्पर्वतस्याग्रमाससाद महाबलः
Sa kinnaramahanagamunigandharvarakshasan
Harshayanparvatasyagramasasada mahabalah
157.35
तत्र वैश्रवणावासं ददर्श भरतर्षभः
काञ्चनैः स्फाटिकाकारैर्वेश्मभिः समलंकृतम्
Tatra vaishravanavasam dadarsha bharatarshabhah
Kanchanaih sphatikakarairveshmabhih samalankritam
157.36
मोदयन्सर्वभूतानि गन्धमादनसंभवः
सर्वगन्धवहस्तत्र मारुतः सुसुखो ववौ
Modayansarvabhutani gandhamadanasambhavah
Sarvagandhavahastatra marutah susukho vavau
157.37
चित्रा विविधवर्णाभाश्चित्रमञ्जरिधारिणः
अचिन्त्या विविधास्तत्र द्रुमाः परमशोभनाः
Chitra vividhavarnabhashchitramanjaridharinah
Achintya vividhastatra drumah paramashobhanah
157.38
रत्नजालपरिक्षिप्तं चित्रमाल्यधरं शिवम्
राक्षसाधिपतेः स्थानं ददर्श भरतर्षभः
Ratnajalaparikshiptam chitramalyadharam shivam
Rakshasadhipateh sthanam dadarsha bharatarshabhah
157.39
गदाखड्गधनुष्पाणिः समभित्यक्तजीवितः
भीमसेनो महाबाहुस्तस्थौ गिरिरिवाचलः
Gadakhadgadhanushpanih samabhityaktajivitah
Bhimaseno mahabahustasthau giririvachalah
157.40
ततः शङ्खमुपाध्मासीद्द्विषतां लोमहर्षणम्
ज्याघोषतलघोषं च कृत्वा भूतान्यमोहयत्
Tatah shankhamupadhmasiddvishatam lomaharshanam
Jyaghoshatalaghosham cha kritva bhutanyamohayat
157.41
ततः संहृष्टरोमाणः शब्दं तमभिदुद्रुवुः
यक्षराक्षसगन्धर्वाः पाण्डवस्य समीपतः
Tatah sanhrishtaromanah shabdam tamabhidudruvuh
Yaksharakshasagandharvah pandavasya samipatah
157.42
गदापरिघनिस्त्रिंशशक्तिशूलपरश्वधाः
प्रगृहीता व्यरोचन्त यक्षराक्षसबाहुभिः
Gadaparighanistrinshashaktishulaparashvadhah
Pragrihita vyarochanta yaksharakshasabahubhih
157.43
ततः प्रववृते युद्धं तेषां तस्य च भारत
तैः प्रयुक्तान्महाकायैः शक्तिशूलपरश्वधान्
भल्लैर्भीमः प्रचिच्छेद भीमवेगतरैस्ततः
Tatah pravavrite yuddham tesham tasya cha bharata
Taih prayuktanmahakayaih shaktishulaparashvadhan
Bhallairbhimah prachichchheda bhimavegataraistatah
157.44
अन्तरिक्षचराणां च भूमिष्ठानां च गर्जताम्
शरैर्विव्याध गात्राणि राक्षसानां महाबलः
Antarikshacharanam cha bhumishthanam cha garjatam
Sharairvivyadha gatrani rakshasanam mahabalah
157.45
सा लोहितमहावृष्टिरभ्यवर्षन्महाबलम्
कायेभ्यः प्रच्युता धारा राक्षसानां समन्ततः
Sa lohitamahavrishtirabhyavarshanmahabalam
Kayebhyah prachyuta dhara rakshasanam samantatah
157.46
भीमबाहुबलोत्सृष्टैर्बहुधा यक्षरक्षसाम्
विनिकृत्तान्यदृश्यन्त शरीराणि शिरांसि च
Bhimabahubalotsrishtairbahudha yaksharakshasam
Vinikrittanyadrishyanta sharirani shiransi cha
157.47
प्रच्छाद्यमानं रक्षोभिः पाण्डवं प्रियदर्शनम्
ददृशुः सर्वभूतानि सूर्यमभ्रगणैरिव
Prachchhadyamanam rakshobhih pandavam priyadarshanam
Dadrishuh sarvabhutani suryamabhraganairiva
157.48
स रश्मिभिरिवादित्यः शरैररिनिघातिभिः
सर्वानार्छन्महाबाहुर्बलवान्सत्यविक्रमः
Sa rashmibhirivadityah sharairarinighatibhih
Sarvanarchhanmahabahurbalavansatyavikramah
157.49
अभितर्जयमानाश्च रुवन्तश्च महारवान्
न मोहं भीमसेनस्य ददृशुः सर्वराक्षसाः
Abhitarjayamanashcha ruvantashcha maharavan
Na moham bhimasenasya dadrishuh sarvarakshasah
157.50
ते शरैः क्षतसर्वाङ्गा भीमसेनभयार्दिताः
भीममार्तस्वरं चक्रुर्विप्रकीर्णमहायुधाः
Te sharaih kshatasarvanga bhimasenabhayarditah
Bhimamartasvaram chakrurviprakirnamahayudhah
157.51
उत्सृज्य ते गदाशूलानसिशक्तिपरश्वधान्
दक्षिणां दिशमाजग्मुस्त्रासिता दृढधन्वना
Utsrijya te gadashulanasishaktiparashvadhan
Dakshinam dishamajagmustrasita dridhadhanvana
157.52
तत्र शूलगदापाणिर्व्यूढोरस्को महाभुजः
सखा वैश्रवणस्यासीन्मणिमान्नाम राक्षसः
Tatra shulagadapanirvyudhorasko mahabhujah
Sakha vaishravanasyasinmanimannama rakshasah
157.53
अदर्शयदधीकारं पौरुषं च महाबलः
स तान्दृष्ट्वा परावृत्तान्स्मयमान इवाब्रवीत्
Adarshayadadhikaram paurusham cha mahabalah
Sa tandrishtva paravrittansmayamana ivabravit
157.54
एकेन बहवः संख्ये मानुषेण पराजिताः
प्राप्य वैश्रवणावासं किं वक्ष्यथ धनेश्वरम्
Ekena bahavah sankhye manushena parajitah
Prapya vaishravanavasam kim vakshyatha dhaneshvaram
157.55
एवमाभाष्य तान्सर्वान्न्यवर्तत स राक्षसः
शक्तिशूलगदापाणिरभ्यधावच्च पाण्डवम्
Evamabhashya tansarvannyavartata sa rakshasah
Shaktishulagadapanirabhyadhavachcha pandavam
157.56
तमापतन्तं वेगेन प्रभिन्नमिव वारणम्
वत्सदन्तैस्त्रिभिः पार्श्वे भीमसेनः समर्पयत्
Tamapatantam vegena prabhinnamiva varanam
Vatsadantaistribhih parshve bhimasenah samarpayat
157.57
मणिमानपि संक्रुद्धः प्रगृह्य महतीं गदाम्
प्राहिणोद्भीमसेनाय परिक्षिप्य महाबलः
Manimanapi sankruddhah pragrihya mahatim gadam
Prahinodbhimasenaya parikshipya mahabalah
157.58
विद्युद्रूपां महाघोरामाकाशे महतीं गदाम्
शरैर्बहुभिरभ्यर्छद्भीमसेनः शिलाशितैः
Vidyudrupam mahaghoramakashe mahatim gadam
Sharairbahubhirabhyarchhadbhimasenah shilashitaih
157.59
प्रत्यहन्यन्त ते सर्वे गदामासाद्य सायकाः
न वेगं धारयामासुर्गदावेगस्य वेगिताः
Pratyahanyanta te sarve gadamasadya sayakah
Na vegam dharayamasurgadavegasya vegitah
157.60
गदायुद्धसमाचारं बुध्यमानः स वीर्यवान्
व्यंसयामास तं तस्य प्रहारं भीमविक्रमः
Gadayuddhasamacharam budhyamanah sa viryavan
Vyansayamasa tam tasya praharam bhimavikramah
157.61
ततः शक्तिं महाघोरां रुक्मदण्डामयस्मयीम्
तस्मिन्नेवान्तरे धीमान्प्रजहाराथ राक्षसः
Tatah shaktim mahaghoram rukmadandamayasmayim
Tasminnevantare dhimanprajaharatha rakshasah
157.62
सा भुजं भीमनिर्ह्रादा भित्त्वा भीमस्य दक्षिणम्
साग्निज्वाला महारौद्रा पपात सहसा भुवि
Sa bhujam bhimanirhrada bhittva bhimasya dakshinam
Sagnijvala maharaudra papata sahasa bhuvi
157.63
सोऽतिविद्धो महेष्वासः शक्त्यामितपराक्रमः
गदां जग्राह कौरव्यो गदायुद्धविशारदः
Sotividdho maheshvasah shaktyamitaparakramah
Gadam jagraha kauravyo gadayuddhavisharadah
157.64
तां प्रगृह्योन्नदन्भीमः सर्वशैक्यायसीं गदाम्
तरसा सोऽभिदुद्राव मणिमन्तं महाबलम्
Tam pragrihyonnadanbhimah sarvashaikyayasim gadam
Tarasa sobhidudrava manimantam mahabalam
157.65
दीप्यमानं महाशूलं प्रगृह्य मणिमानपि
प्राहिणोद्भीमसेनाय वेगेन महता नदन्
Dipyamanam mahashulam pragrihya manimanapi
Prahinodbhimasenaya vegena mahata nadan
157.66
भङ्क्त्वा शूलं गदाग्रेण गदायुद्धविशारदः
अभिदुद्राव तं तूर्णं गरुत्मानिव पन्नगम्
Bhanktva shulam gadagrena gadayuddhavisharadah
Abhidudrava tam turnam garutmaniva pannagam
157.67
सोऽन्तरिक्षमभिप्लुत्य विधूय सहसा गदाम्
प्रचिक्षेप महाबाहुर्विनद्य रणमूर्धनि
Sontarikshamabhiplutya vidhuya sahasa gadam
Prachikshepa mahabahurvinadya ranamurdhani
157.68
सेन्द्राशनिरिवेन्द्रेण विसृष्टा वातरंहसा
हत्वा रक्षः क्षितिं प्राप्य कृत्येव निपपात ह
Sendrashanirivendrena visrishta vataranhasa
Hatva rakshah kshitim prapya krityeva nipapata ha
157.69
तं राक्षसं भीमबलं भीमसेनेन पातितम्
ददृशुः सर्वभूतानि सिंहेनेव गवां पतिम्
Tam rakshasam bhimabalam bhimasenena patitam
Dadrishuh sarvabhutani sinheneva gavam patim
157.70
तं प्रेक्ष्य निहतं भूमौ हतशेषा निशाचराः
भीममार्तस्वरं कृत्वा जग्मुः प्राचीं दिशं प्रति
Tam prekshya nihatam bhumau hatashesha nishacharah
Bhimamartasvaram kritva jagmuh prachim disham prati