UtshovChapter 145
145.1
युधिष्ठिर उवाच
धर्मज्ञो बलवाञ्शूरः सद्यो राक्षसपुंगवः
भक्तोऽस्मानौरसः पुत्रो भीम गृह्णातु मातरम्
Yudhishthira uvacha
Dharmagyo balavanshurah sadyo rakshasapungavah
Bhaktosmanaurasah putro bhima grihnatu mataram
145.2
तव भीम बलेनाहमतिभीमपराक्रम
अक्षतः सह पाञ्चाल्या गच्छेयं गन्धमादनम्
Tava bhima balenahamatibhimaparakrama
Akshatah saha panchalya gachchheyam gandhamadanam
145.3
वैशंपायन उवाच
भ्रातुर्वचनमाज्ञाय भीमसेनो घटोत्कचम्
आदिदेश नरव्याघ्रस्तनयं शत्रुकर्शनम्
Vaishampayana uvacha
Bhraturvachanamagyaya bhimaseno ghatotkacham
Adidesha naravyaghrastanayam shatrukarshanam
145.4
हैडिम्बेय परिश्रान्ता तव मातापराजिता
त्वं च कामगमस्तात बलवान्वह तां खग
Haidimbeya parishranta tava mataparajita
Tvam cha kamagamastata balavanvaha tam khaga
145.5
स्कन्धमारोप्य भद्रं ते मध्येऽस्माकं विहायसा
गच्छ नीचिकया गत्या यथा चैनां न पीडयेः
Skandhamaropya bhadram te madhyesmakam vihayasa
Gachchha nichikaya gatya yatha chainam na pidayeh
145.6
घटोत्कच उवाच
धर्मराजं च धौम्यं च राजपुत्रीं यमौ तथा
एकोऽप्यहमलं वोढुं किमुताद्य सहायवान्
Ghatotkacha uvacha
Dharmarajam cha dhaumyam cha rajaputrim yamau tatha
Ekopyahamalam vodhum kimutadya sahayavan
145.7
वैशंपायन उवाच
एवमुक्त्वा ततः कृष्णामुवाह स घटोत्कचः
पाण्डूनां मध्यगो वीरः पाण्डवानपि चापरे
Vaishampayana uvacha
Evamuktva tatah krishnamuvaha sa ghatotkachah
Pandunam madhyago virah pandavanapi chapare
145.8
लोमशः सिद्धमार्गेण जगामानुपमद्युतिः
स्वेनैवात्मप्रभावेन द्वितीय इव भास्करः
Lomashah siddhamargena jagamanupamadyutih
Svenaivatmaprabhavena dvitiya iva bhaskarah
145.9
ब्राह्मणांश्चापि तान्सर्वान्समुपादाय राक्षसाः
नियोगाद्राक्षसेन्द्रस्य जग्मुर्भीमपराक्रमाः
Brahmananshchapi tansarvansamupadaya rakshasah
Niyogadrakshasendrasya jagmurbhimaparakramah
145.10
एवं सुरमणीयानि वनान्युपवनानि च
आलोकयन्तस्ते जग्मुर्विशालां बदरीं प्रति
Evam suramaniyani vananyupavanani cha
Alokayantaste jagmurvishalam badarim prati
145.11
ते त्वाशुगतिभिर्वीरा राक्षसैस्तैर्महाबलैः
उह्यमाना ययुः शीघ्रं महदध्वानमल्पवत्
Te tvashugatibhirvira rakshasaistairmahabalaih
Uhyamana yayuh shighram mahadadhvanamalpavat
145.12
देशान्म्लेच्छगणाकीर्णान्नानारत्नाकरायुतान्
ददृशुर्गिरिपादांश्च नानाधातुसमाचितान्
Deshanmlechchhaganakirnannanaratnakarayutan
Dadrishurgiripadanshcha nanadhatusamachitan
145.13
विद्याधरगणाकीर्णान्युतान्वानरकिंनरैः
तथा किंपुरुषैश्चैव गन्धर्वैश्च समन्ततः
Vidyadharaganakirnanyutanvanarakinnaraih
Tatha kimpurushaishchaiva gandharvaishcha samantatah
145.14
नदीजालसमाकीर्णान्नानापक्षिरुताकुलान्
नानाविधैर्मृगैर्जुष्टान्वानरैश्चोपशोभितान्
Nadijalasamakirnannanapakshirutakulan
Nanavidhairmrigairjushtanvanaraishchopashobhitan
145.15
ते व्यतीत्य बहून्देशानुत्तरांश्च कुरूनपि
ददृशुर्विविधाश्चर्यं कैलासं पर्वतोत्तमम्
Te vyatitya bahundeshanuttaranshcha kurunapi
Dadrishurvividhashcharyam kailasam parvatottamam
145.16
तस्याभ्याशे तु ददृशुर्नरनारायणाश्रमम्
उपेतं पादपैर्दिव्यैः सदापुष्पफलोपगैः
Tasyabhyashe tu dadrishurnaranarayanashramam
Upetam padapairdivyaih sadapushpaphalopagaih
145.17
ददृशुस्तां च बदरीं वृत्तस्कन्धां मनोरमाम्
स्निग्धामविरलच्छायां श्रिया परमया युताम्
Dadrishustam cha badarim vrittaskandham manoramam
Snigdhamaviralachchhayam shriya paramaya yutam
145.18
पत्रैः स्निग्धैरविरलैरुपेतां मृदुभिः शुभाम्
विशालशाखां विस्तीर्णामतिद्युतिसमन्विताम्
Patraih snigdhairaviralairupetam mridubhih shubham
Vishalashakham vistirnamatidyutisamanvitam
145.19
फलैरुपचितैर्दिव्यैराचितां स्वादुभिर्भृशम्
मधुस्रवैः सदा दिव्यां महर्षिगणसेविताम्
मदप्रमुदितैर्नित्यं नानाद्विजगणैर्युताम्
Phalairupachitairdivyairachitam svadubhirbhrisham
Madhusravaih sada divyam maharshiganasevitam
Madapramuditairnityam nanadvijaganairyutam
145.20
अदंशमशके देशे बहुमूलफलोदके
नीलशाद्वलसंछन्ने देवगन्धर्वसेविते
Adanshamashake deshe bahumulaphalodake
Nilashadvalasanchhanne devagandharvasevite
145.21
सुसमीकृतभूभागे स्वभावविहिते शुभे
जातां हिममृदुस्पर्शे देशेऽपहतकण्टके
Susamikritabhubhage svabhavavihite shubhe
Jatam himamridusparshe deshepahatakantake
145.22
तामुपेत्य महात्मानः सह तैर्ब्राह्मणर्षभैः
अवतेरुस्ततः सर्वे राक्षसस्कन्धतः शनैः
Tamupetya mahatmanah saha tairbrahmanarshabhaih
Avaterustatah sarve rakshasaskandhatah shanaih
145.23
ततस्तमाश्रमं पुण्यं नरनारायणाश्रितम्
ददृशुः पाण्डवा राजन्सहिता द्विजपुंगवैः
Tatastamashramam punyam naranarayanashritam
Dadrishuh pandava rajansahita dvijapungavaih
145.24
तमसा रहितं पुण्यमनामृष्टं रवेः करैः
क्षुत्तृट्शीतोष्णदोषैश्च वर्जितं शोकनाशनम्
Tamasa rahitam punyamanamrishtam raveh karaih
Kshuttritshitoshnadoshaishcha varjitam shokanashanam
145.25
महर्षिगणसंबाधं ब्राह्म्या लक्ष्म्या समन्वितम्
दुष्प्रवेशं महाराज नरैर्धर्मबहिष्कृतैः
Maharshiganasambadham brahmya lakshmya samanvitam
Dushpravesham maharaja narairdharmabahishkritaih
145.26
बलिहोमार्चितं दिव्यं सुसंमृष्टानुलेपनम्
दिव्यपुष्पोपहारैश्च सर्वतोऽभिविराजितम्
Balihomarchitam divyam susammrishtanulepanam
Divyapushpopaharaishcha sarvatobhivirajitam
145.27
विशालैरग्निशरणैः स्रुग्भाण्डैराचितं शुभैः
महद्भिस्तोयकलशैः कठिनैश्चोपशोभितम्
शरण्यं सर्वभूतानां ब्रह्मघोषनिनादितम्
Vishalairagnisharanaih srugbhandairachitam shubhaih
Mahadbhistoyakalashaih kathinaishchopashobhitam
Sharanyam sarvabhutanam brahmaghoshaninaditam
145.28
दिव्यमाश्रयणीयं तमाश्रमं श्रमनाशनम्
श्रिया युतमनिर्देश्यं देवचर्योपशोभितम्
Divyamashrayaniyam tamashramam shramanashanam
Shriya yutamanirdeshyam devacharyopashobhitam
145.29
फलमूलाशनैर्दान्तैश्चीरकृष्णाजिनाम्बरैः
सूर्यवैश्वानरसमैस्तपसा भावितात्मभिः
Phalamulashanairdantaishchirakrishnajinambaraih
Suryavaishvanarasamaistapasa bhavitatmabhih
145.30
महर्षिभिर्मोक्षपरैर्यतिभिर्नियतेन्द्रियैः
ब्रह्मभूतैर्महाभागैरुपेतं ब्रह्मवादिभिः
Maharshibhirmokshaparairyatibhirniyatendriyaih
Brahmabhutairmahabhagairupetam brahmavadibhih
145.31
सोऽभ्यगच्छन्महातेजास्तानृषीन्नियतः शुचिः
भ्रातृभिः सहितो धीमान्धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः
Sobhyagachchhanmahatejastanrishinniyatah shuchih
Bhratribhih sahito dhimandharmaputro yudhishthirah
145.32
दिव्यज्ञानोपपन्नास्ते दृष्ट्वा प्राप्तं युधिष्ठिरम्
अभ्यगच्छन्त सुप्रीताः सर्व एव महर्षयः
आशीर्वादान्प्रयुञ्जानाः स्वाध्यायनिरता भृशम्
Divyagyanopapannaste drishtva praptam yudhishthiram
Abhyagachchhanta supritah sarva eva maharshayah
Ashirvadanprayunjanah svadhyayanirata bhrisham
145.33
प्रीतास्ते तस्य सत्कारं विधिना पावकोपमाः
उपाजह्रुश्च सलिलं पुष्पमूलफलं शुचि
Pritaste tasya satkaram vidhina pavakopamah
Upajahrushcha salilam pushpamulaphalam shuchi
145.34
स तैः प्रीत्याथ सत्कारमुपनीतं महर्षिभिः
प्रयतः प्रतिगृह्याथ धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः
Sa taih prityatha satkaramupanitam maharshibhih
Prayatah pratigrihyatha dharmaputro yudhishthirah
145.35
तं शक्रसदनप्रख्यं दिव्यगन्धं मनोरमम्
प्रीतः स्वर्गोपमं पुण्यं पाण्डवः सह कृष्णया
Tam shakrasadanaprakhyam divyagandham manoramam
Pritah svargopamam punyam pandavah saha krishnaya
145.36
विवेश शोभया युक्तं भ्रातृभिश्च सहानघ
ब्राह्मणैर्वेदवेदाङ्गपारगैश्च सहाच्युतः
Vivesha shobhaya yuktam bhratribhishcha sahanagha
Brahmanairvedavedangaparagaishcha sahachyutah
145.37
तत्रापश्यत्स धर्मात्मा देवदेवर्षिपूजितम्
नरनारायणस्थानं भागीरथ्योपशोभितम्
Tatrapashyatsa dharmatma devadevarshipujitam
Naranarayanasthanam bhagirathyopashobhitam
145.38
मधुस्रवफलां दिव्यां महर्षिगणसेविताम्
तामुपेत्य महात्मानस्तेऽवसन्ब्राह्मणैः सह
Madhusravaphalam divyam maharshiganasevitam
Tamupetya mahatmanastevasanbrahmanaih saha
145.39
आलोकयन्तो मैनाकं नानाद्विजगणायुतम्
हिरण्यशिखरं चैव तच्च बिन्दुसरः शिवम्
Alokayanto mainakam nanadvijaganayutam
Hiranyashikharam chaiva tachcha bindusarah shivam
145.40
भागीरथीं सुतीर्थां च शीतामलजलां शिवाम्
मणिप्रवालप्रस्तारां पादपैरुपशोभिताम्
Bhagirathim sutirtham cha shitamalajalam shivam
Manipravalaprastaram padapairupashobhitam
145.41
दिव्यपुष्पसमाकीर्णां मनसः प्रीतिवर्धनीम्
वीक्षमाणा महात्मानो विजह्रुस्तत्र पाण्डवाः
Divyapushpasamakirnam manasah pritivardhanim
Vikshamana mahatmano vijahrustatra pandavah
145.42
तत्र देवान्पितॄंश्चैव तर्पयन्तः पुनः पुनः
ब्राह्मणैः सहिता वीरा न्यवसन्पुरुषर्षभाः
Tatra devanpitrinshchaiva tarpayantah punah punah
Brahmanaih sahita vira nyavasanpurusharshabhah
145.43
कृष्णायास्तत्र पश्यन्तः क्रीडितान्यमरप्रभाः
विचित्राणि नरव्याघ्रा रेमिरे तत्र पाण्डवाः
Krishnayastatra pashyantah kriditanyamaraprabhah
Vichitrani naravyaghra remire tatra pandavah