UtshovChapter 135
135.1
लोमश उवाच
एषा मधुविला राजन्समङ्गा संप्रकाशते
एतत्कर्दमिलं नाम भरतस्याभिषेचनम्
Lomasha uvacha
Esha madhuvila rajansamanga samprakashate
Etatkardamilam nama bharatasyabhishechanam
135.2
अलक्ष्म्या किल संयुक्तो वृत्रं हत्वा शचीपतिः
आप्लुतः सर्वपापेभ्यः समङ्गायां व्यमुच्यत
Alakshmya kila sanyukto vritram hatva shachipatih
Aplutah sarvapapebhyah samangayam vyamuchyata
135.3
एतद्विनशनं कुक्षौ मैनाकस्य नरर्षभ
अदितिर्यत्र पुत्रार्थं तदन्नमपचत्पुरा
Etadvinashanam kukshau mainakasya nararshabha
Aditiryatra putrartham tadannamapachatpura
135.4
एनं पर्वतराजानमारुह्य पुरुषर्षभ
अयशस्यामसंशब्द्यामलक्ष्मीं व्यपनोत्स्यथ
Enam parvatarajanamaruhya purusharshabha
Ayashasyamasanshabdyamalakshmim vyapanotsyatha
135.5
एते कनखला राजनृषीणां दयिता नगाः
एषा प्रकाशते गङ्गा युधिष्ठिर महानदी
Ete kanakhala rajanrishinam dayita nagah
Esha prakashate ganga yudhishthira mahanadi
135.6
सनत्कुमारो भगवानत्र सिद्धिमगात्पराम्
आजमीढावगाह्यैनां सर्वपापैः प्रमोक्ष्यसे
Sanatkumaro bhagavanatra siddhimagatparam
Ajamidhavagahyainam sarvapapaih pramokshyase
135.7
अपां ह्रदं च पुण्याख्यं भृगुतुङ्गं च पर्वतम्
तूष्णीं गङ्गां च कौन्तेय सामात्यः समुपस्पृश
Apam hradam cha punyakhyam bhrigutungam cha parvatam
Tushnim gangam cha kaunteya samatyah samupasprisha
135.8
आश्रमः स्थूलशिरसो रमणीयः प्रकाशते
अत्र मानं च कौन्तेय क्रोधं चैव विवर्जय
Ashramah sthulashiraso ramaniyah prakashate
Atra manam cha kaunteya krodham chaiva vivarjaya
135.9
एष रैभ्याश्रमः श्रीमान्पाण्डवेय प्रकाशते
भारद्वाजो यत्र कविर्यवक्रीतो व्यनश्यत
Esha raibhyashramah shrimanpandaveya prakashate
Bharadvajo yatra kaviryavakrito vyanashyata
135.10
युधिष्ठिर उवाच
कथंयुक्तोऽभवदृषिर्भरद्वाजः प्रतापवान्
किमर्थं च यवक्रीत ऋषिपुत्रो व्यनश्यत
Yudhishthira uvacha
Kathanyuktobhavadrishirbharadvajah pratapavan
Kimartham cha yavakrita rishiputro vyanashyata
135.11
एतत्सर्वं यथावृत्तं श्रोतुमिच्छामि लोमश
कर्मभिर्देवकल्पानां कीर्त्यमानैर्भृशं रमे
Etatsarvam yathavrittam shrotumichchhami lomasha
Karmabhirdevakalpanam kirtyamanairbhrisham rame
135.12
लोमश उवाच
भरद्वाजश्च रैभ्यश्च सखायौ संबभूवतुः
तावूषतुरिहात्यन्तं प्रीयमाणौ वनान्तरे
Lomasha uvacha
Bharadvajashcha raibhyashcha sakhayau sambabhuvatuh
Tavushaturihatyantam priyamanau vanantare
135.13
रैभ्यस्य तु सुतावास्तामर्वावसुपरावसू
आसीद्यवक्रीः पुत्रस्तु भरद्वाजस्य भारत
Raibhyasya tu sutavastamarvavasuparavasu
Asidyavakrih putrastu bharadvajasya bharata
135.14
रैभ्यो विद्वान्सहापत्यस्तपस्वी चेतरोऽभवत्
तयोश्चाप्यतुला प्रीतिर्बाल्यात्प्रभृति भारत
Raibhyo vidvansahapatyastapasvi chetarobhavat
Tayoshchapyatula pritirbalyatprabhriti bharata
135.15
यवक्रीः पितरं दृष्ट्वा तपस्विनमसत्कृतम्
दृष्ट्वा च सत्कृतं विप्रै रैभ्यं पुत्रैः सहानघ
Yavakrih pitaram drishtva tapasvinamasatkritam
Drishtva cha satkritam viprai raibhyam putraih sahanagha
135.16
पर्यतप्यत तेजस्वी मन्युनाभिपरिप्लुतः
तपस्तेपे ततो घोरं वेदज्ञानाय पाण्डव
Paryatapyata tejasvi manyunabhipariplutah
Tapastepe tato ghoram vedagyanaya pandava
135.17
सुसमिद्धे महत्यग्नौ शरीरमुपतापयन्
जनयामास संतापमिन्द्रस्य सुमहातपाः
Susamiddhe mahatyagnau shariramupatapayan
Janayamasa santapamindrasya sumahatapah
135.18
तत इन्द्रो यवक्रीतमुपगम्य युधिष्ठिर
अब्रवीत्कस्य हेतोस्त्वमास्थितस्तप उत्तमम्
Tata indro yavakritamupagamya yudhishthira
Abravitkasya hetostvamasthitastapa uttamam
135.19
यवक्रीरुवाच
द्विजानामनधीता वै वेदाः सुरगणार्चित
प्रतिभान्त्विति तप्येऽहमिदं परमकं तपः
Yavakriruvacha
Dvijanamanadhita vai vedah suraganarchita
Pratibhantviti tapyehamidam paramakam tapah
135.20
स्वाध्यायार्थे समारम्भो ममायं पाकशासन
तपसा ज्ञातुमिच्छामि सर्वज्ञानानि कौशिक
Svadhyayarthe samarambho mamayam pakashasana
Tapasa gyatumichchhami sarvagyanani kaushika
135.21
कालेन महता वेदाः शक्या गुरुमुखाद्विभो
प्राप्तुं तस्मादयं यत्नः परमो मे समास्थितः
Kalena mahata vedah shakya gurumukhadvibho
Praptum tasmadayam yatnah paramo me samasthitah
135.22
इन्द्र उवाच
अमार्ग एष विप्रर्षे येन त्वं यातुमिच्छसि
किं विघातेन ते विप्र गच्छाधीहि गुरोर्मुखात्
Indra uvacha
Amarga esha viprarshe yena tvam yatumichchhasi
Kim vighatena te vipra gachchhadhihi gurormukhat
135.23
लोमश उवाच
एवमुक्त्वा गतः शक्रो यवक्रीरपि भारत
भूय एवाकरोद्यत्नं तपस्यमितविक्रम
Lomasha uvacha
Evamuktva gatah shakro yavakrirapi bharata
Bhuya evakarodyatnam tapasyamitavikrama
135.24
घोरेण तपसा राजंस्तप्यमानो महातपाः
संतापयामास भृशं देवेन्द्रमिति नः श्रुतम्
Ghorena tapasa rajanstapyamano mahatapah
Santapayamasa bhrisham devendramiti nah shrutam
135.25
तं तथा तप्यमानं तु तपस्तीव्रं महामुनिम्
उपेत्य बलभिद्देवो वारयामास वै पुनः
Tam tatha tapyamanam tu tapastivram mahamunim
Upetya balabhiddevo varayamasa vai punah
135.26
अशक्योऽर्थः समारब्धो नैतद्बुद्धिकृतं तव
प्रतिभास्यन्ति वै वेदास्तव चैव पितुश्च ते
Ashakyorthah samarabdho naitadbuddhikritam tava
Pratibhasyanti vai vedastava chaiva pitushcha te
135.27
यवक्रीरुवाच
न चैतदेवं क्रियते देवराज ममेप्सितम्
महता नियमेनाहं तप्स्ये घोरतरं तपः
Yavakriruvacha
Na chaitadevam kriyate devaraja mamepsitam
Mahata niyamenaham tapsye ghorataram tapah
135.28
समिद्धेऽग्नावुपकृत्याङ्गमङ्गं; होष्यामि वा मघवंस्तन्निबोध
यद्येतदेवं न करोषि कामं; ममेप्सितं देवराजेह सर्वम्
Samiddhegnavupakrityangamangam; hoshyami va maghavanstannibodha
Yadyetadevam na karoshi kamam; mamepsitam devarajeha sarvam
135.29
लोमश उवाच
निश्चयं तमभिज्ञाय मुनेस्तस्य महात्मनः
प्रतिवारणहेत्वर्थं बुद्ध्या संचिन्त्य बुद्धिमान्
Lomasha uvacha
Nishchayam tamabhigyaya munestasya mahatmanah
Prativaranahetvartham buddhya sanchintya buddhiman
135.30
तत इन्द्रोऽकरोद्रूपं ब्राह्मणस्य तपस्विनः
अनेकशतवर्षस्य दुर्बलस्य सयक्ष्मणः
Tata indrokarodrupam brahmanasya tapasvinah
Anekashatavarshasya durbalasya sayakshmanah
135.31
यवक्रीतस्य यत्तीर्थमुचितं शौचकर्मणि
भागीरथ्यां तत्र सेतुं वालुकाभिश्चकार सः
Yavakritasya yattirthamuchitam shauchakarmani
Bhagirathyam tatra setum valukabhishchakara sah
135.32
यदास्य वदतो वाक्यं न स चक्रे द्विजोत्तमः
वालुकाभिस्ततः शक्रो गङ्गां समभिपूरयन्
Yadasya vadato vakyam na sa chakre dvijottamah
Valukabhistatah shakro gangam samabhipurayan
135.33
वालुकामुष्टिमनिशं भागीरथ्यां व्यसर्जयत्
सेतुमभ्यारभच्छक्रो यवक्रीतं निदर्शयन्
Valukamushtimanisham bhagirathyam vyasarjayat
Setumabhyarabhachchhakro yavakritam nidarshayan
135.34
तं ददर्श यवक्रीस्तु यत्नवन्तं निबन्धने
प्रहसंश्चाब्रवीद्वाक्यमिदं स मुनिपुंगवः
Tam dadarsha yavakristu yatnavantam nibandhane
Prahasanshchabravidvakyamidam sa munipungavah
135.35
किमिदं वर्तते ब्रह्मन्किं च ते ह चिकीर्षितम्
अतीव हि महान्यत्नः क्रियतेऽयं निरर्थकः
Kimidam vartate brahmankim cha te ha chikirshitam
Ativa hi mahanyatnah kriyateyam nirarthakah
135.36
इन्द्र उवाच
बन्धिष्ये सेतुना गङ्गां सुखः पन्था भविष्यति
क्लिश्यते हि जनस्तात तरमाणः पुनः पुनः
Indra uvacha
Bandhishye setuna gangam sukhah pantha bhavishyati
Klishyate hi janastata taramanah punah punah
135.37
यवक्रीरुवाच
नायं शक्यस्त्वया बद्धुं महानोघः कथंचन
अशक्याद्विनिवर्तस्व शक्यमर्थं समारभ
Yavakriruvacha
Nayam shakyastvaya baddhum mahanoghah kathanchana
Ashakyadvinivartasva shakyamartham samarabha
135.38
इन्द्र उवाच
यथैव भवता चेदं तपो वेदार्थमुद्यतम्
अशक्यं तद्वदस्माभिरयं भारः समुद्यतः
Indra uvacha
Yathaiva bhavata chedam tapo vedarthamudyatam
Ashakyam tadvadasmabhirayam bharah samudyatah
135.39
यवक्रीरुवाच
यथा तव निरर्थोऽयमारम्भस्त्रिदशेश्वर
तथा यदि ममापीदं मन्यसे पाकशासन
Yavakriruvacha
Yatha tava nirarthoyamarambhastridasheshvara
Tatha yadi mamapidam manyase pakashasana
135.40
क्रियतां यद्भवेच्छक्यं मया सुरगणेश्वर
वरांश्च मे प्रयच्छान्यान्यैरन्यान्भवितास्म्यति
Kriyatam yadbhavechchhakyam maya suraganeshvara
Varanshcha me prayachchhanyanyairanyanbhavitasmyati
135.41
लोमश उवाच
तस्मै प्रादाद्वरानिन्द्र उक्तवान्यान्महातपाः
प्रतिभास्यन्ति ते वेदाः पित्रा सह यथेप्सिताः
Lomasha uvacha
Tasmai pradadvaranindra uktavanyanmahatapah
Pratibhasyanti te vedah pitra saha yathepsitah
135.42
यच्चान्यत्काङ्क्षसे कामं यवक्रीर्गम्यतामिति
स लब्धकामः पितरमुपेत्याथ ततोऽब्रवीत्
Yachchanyatkankshase kamam yavakrirgamyatamiti
Sa labdhakamah pitaramupetyatha tatobravit