UtshovChapter 134
134.1
अष्टावक्र उवाच
अत्रोग्रसेनसमितेषु राज;न्समागतेष्वप्रतिमेषु राजसु
न वै विवित्सान्तरमस्ति वादिनां; महाजले हंसनिनादिनामिव
Ashtavakra uvacha
Atrograsenasamiteshu raja;nsamagateshvapratimeshu rajasu
Na vai vivitsantaramasti vadinam; mahajale hansaninadinamiva
134.2
न मेऽद्य वक्ष्यस्यतिवादिमानि;न्ग्लहं प्रपन्नः सरितामिवागमः
हुताशनस्येव समिद्धतेजसः; स्थिरो भवस्वेह ममाद्य बन्दिन्
Na medya vakshyasyativadimani;nglaham prapannah saritamivagamah
Hutashanasyeva samiddhatejasah; sthiro bhavasveha mamadya bandin
134.3
बन्द्युवाच
व्याघ्रं शयानं प्रति मा प्रबोधय; आशीविषं सृक्किणी लेलिहानम्
पदाहतस्येव शिरोऽभिहत्य; नादष्टो वै मोक्ष्यसे तन्निबोध
Bandyuvacha
Vyaghram shayanam prati ma prabodhaya; ashivisham srikkini lelihanam
Padahatasyeva shirobhihatya; nadashto vai mokshyase tannibodha
134.4
यो वै दर्पात्संहननोपपन्नः; सुदुर्बलः पर्वतमाविहन्ति
तस्यैव पाणिः सनखो विशीर्यते; न चैव शैलस्य हि दृश्यते व्रणः
Yo vai darpatsanhananopapannah; sudurbalah parvatamavihanti
Tasyaiva panih sanakho vishiryate; na chaiva shailasya hi drishyate vranah
134.5
सर्वे राज्ञो मैथिलस्य मैनाकस्येव पर्वताः
निकृष्टभूता राजानो वत्सा अनदुहो यथा
Sarve ragyo maithilasya mainakasyeva parvatah
Nikrishtabhuta rajano vatsa anaduho yatha
134.6
लोमश उवाच
अष्टावक्रः समितौ गर्जमानो; जातक्रोधो बन्दिनमाह राजन्
उक्ते वाक्ये चोत्तरं मे ब्रवीहि; वाक्यस्य चाप्युत्तरं ते ब्रवीमि
Lomasha uvacha
Ashtavakrah samitau garjamano; jatakrodho bandinamaha rajan
Ukte vakye chottaram me bravihi; vakyasya chapyuttaram te bravimi
134.7
बन्द्युवाच
एक एवाग्निर्बहुधा समिध्यते; एकः सूर्यः सर्वमिदं प्रभासते
एको वीरो देवराजो निहन्ता; यमः पितॄणामीश्वरश्चैक एव
Bandyuvacha
Eka evagnirbahudha samidhyate; ekah suryah sarvamidam prabhasate
Eko viro devarajo nihanta; yamah pitrinamishvarashchaika eva
134.8
अष्टावक्र उवाच
द्वाविन्द्राग्नी चरतो वै सखायौ; द्वौ देवर्षी नारदः पर्वतश्च
द्वावश्विनौ द्वे च रथस्य चक्रे; भार्यापती द्वौ विहितौ विधात्रा
Ashtavakra uvacha
Dvavindragni charato vai sakhayau; dvau devarshi naradah parvatashcha
Dvavashvinau dve cha rathasya chakre; bharyapati dvau vihitau vidhatra
134.9
बन्द्युवाच
त्रिः सूयते कर्मणा वै प्रजेयं; त्रयो युक्ता वाजपेयं वहन्ति
अध्वर्यवस्त्रिषवणानि तन्वते; त्रयो लोकास्त्रीणि ज्योतींषि चाहुः
Bandyuvacha
Trih suyate karmana vai prajeyam; trayo yukta vajapeyam vahanti
Adhvaryavastrishavanani tanvate; trayo lokastrini jyotinshi chahuh
134.10
अष्टावक्र उवाच
चतुष्टयं ब्राह्मणानां निकेतं; चत्वारो युक्ता यज्ञमिमं वहन्ति
दिशश्चतस्रश्चतुरश्च वर्णा;श्चतुष्पदा गौरपि शश्वदुक्ता
Ashtavakra uvacha
Chatushtayam brahmananam niketam; chatvaro yukta yagyamimam vahanti
Dishashchatasrashchaturashcha varna;shchatushpada gaurapi shashvadukta
134.11
बन्द्युवाच
पञ्चाग्नयः पञ्चपदा च पङ्क्ति;र्यज्ञाः पञ्चैवाप्यथ पञ्चेन्द्रियाणि
दृष्टा वेदे पञ्चचूडाश्च पञ्च; लोके ख्यातं पञ्चनदं च पुण्यम्
Bandyuvacha
Panchagnayah panchapada cha pankti;ryagyah panchaivapyatha panchendriyani
Drishta vede panchachudashcha pancha; loke khyatam panchanadam cha punyam
134.12
अष्टावक्र उवाच
षडाधाने दक्षिणामाहुरेके; षडेवेमे ऋतवः कालचक्रम्
षडिन्द्रियाण्युत षट्कृत्तिकाश्च; षट्साद्यस्काः सर्ववेदेषु दृष्टाः
Ashtavakra uvacha
Shadadhane dakshinamahureke; shadeveme ritavah kalachakram
Shadindriyanyuta shatkrittikashcha; shatsadyaskah sarvavedeshu drishtah
134.13
बन्द्युवाच
सप्त ग्राम्याः पशवः सप्त वन्याः; सप्त छन्दांसि क्रतुमेकं वहन्ति
सप्तर्षयः सप्त चाप्यर्हणानि; सप्ततन्त्री प्रथिता चैव वीणा
Bandyuvacha
Sapta gramyah pashavah sapta vanyah; sapta chhandansi kratumekam vahanti
Saptarshayah sapta chapyarhanani; saptatantri prathita chaiva vina
134.14
अष्टावक्र उवाच
अष्टौ शाणाः शतमानं वहन्ति; तथाष्टपादः शरभः सिंहघाती
अष्टौ वसूञ्शुश्रुम देवतासु; यूपश्चाष्टास्रिर्विहितः सर्वयज्ञः
Ashtavakra uvacha
Ashtau shanah shatamanam vahanti; tathashtapadah sharabhah sinhaghati
Ashtau vasunshushruma devatasu; yupashchashtasrirvihitah sarvayagyah
134.15
बन्द्युवाच
नवैवोक्ताः सामिधेन्यः पितॄणां; तथा प्राहुर्नवयोगं विसर्गम्
नवाक्षरा बृहती संप्रदिष्टा; नवयोगो गणनामेति शश्वत्
Bandyuvacha
Navaivoktah samidhenyah pitrinam; tatha prahurnavayogam visargam
Navakshara brihati sampradishta; navayogo gananameti shashvat
134.16
अष्टावक्र उवाच
दशा दशोक्ताः पुरुषस्य लोके; सहस्रमाहुर्दश पूर्णं शतानि
दशैव मासान्बिभ्रति गर्भवत्यो; दशेरका दश दाशा दशार्णाः
Ashtavakra uvacha
Dasha dashoktah purushasya loke; sahasramahurdasha purnam shatani
Dashaiva masanbibhrati garbhavatyo; dasheraka dasha dasha dasharnah
134.17
बन्द्युवाच
एकादशैकादशिनः पशूना;मेकादशैवात्र भवन्ति यूपाः
एकादश प्राणभृतां विकारा; एकादशोक्ता दिवि देवेषु रुद्राः
Bandyuvacha
Ekadashaikadashinah pashuna;mekadashaivatra bhavanti yupah
Ekadasha pranabhritam vikara; ekadashokta divi deveshu rudrah
134.18
अष्टावक्र उवाच
संवत्सरं द्वादश मासमाहु;र्जगत्याः पादो द्वादशैवाक्षराणि
द्वादशाहः प्राकृतो यज्ञ उक्तो; द्वादशादित्यान्कथयन्तीह विप्राः
Ashtavakra uvacha
Sanvatsaram dvadasha masamahu;rjagatyah pado dvadashaivaksharani
Dvadashahah prakrito yagya ukto; dvadashadityankathayantiha viprah
134.19
बन्द्युवाच
त्रयोदशी तिथिरुक्ता महोग्रा; त्रयोदशद्वीपवती मही च
Bandyuvacha
Trayodashi tithirukta mahogra; trayodashadvipavati mahi cha
134.20
लोमश उवाच
एतावदुक्त्वा विरराम बन्दी; श्लोकस्यार्धं व्याजहाराष्टवक्रः
त्रयोदशाहानि ससार केशी; त्रयोदशादीन्यतिच्छन्दांसि चाहुः
Lomasha uvacha
Etavaduktva virarama bandi; shlokasyardham vyajaharashtavakrah
Trayodashahani sasara keshi; trayodashadinyatichchhandansi chahuh
134.21
ततो महानुदतिष्ठन्निनाद;स्तूष्णींभूतं सूतपुत्रं निशम्य
अधोमुखं ध्यानपरं तदानी;मष्टावक्रं चाप्युदीर्यन्तमेव
Tato mahanudatishthanninada;stushnimbhutam sutaputram nishamya
Adhomukham dhyanaparam tadani;mashtavakram chapyudiryantameva
134.22
तस्मिंस्तथा संकुले वर्तमाने; स्फीते यज्ञे जनकस्याथ राज्ञः
अष्टावक्रं पूजयन्तोऽभ्युपेयु;र्विप्राः सर्वे प्राञ्जलयः प्रतीताः
Tasminstatha sankule vartamane; sphite yagye janakasyatha ragyah
Ashtavakram pujayantobhyupeyu;rviprah sarve pranjalayah pratitah
134.23
अष्टावक्र उवाच
अनेन वै ब्राह्मणाः शुश्रुवांसो; वादे जित्वा सलिले मज्जिताः किल
तानेव धर्मानयमद्य बन्दी; प्राप्नोतु गृह्याप्सु निमज्जयैनम्
Ashtavakra uvacha
Anena vai brahmanah shushruvanso; vade jitva salile majjitah kila
Taneva dharmanayamadya bandi; prapnotu grihyapsu nimajjayainam
134.24
बन्द्युवाच
अहं पुत्रो वरुणस्योत राज्ञ;स्तत्रास सत्रं द्वादशवार्षिकं वै
सत्रेण ते जनक तुल्यकालं; तदर्थं ते प्रहिता मे द्विजाग्र्याः
Bandyuvacha
Aham putro varunasyota ragya;statrasa satram dvadashavarshikam vai
Satrena te janaka tulyakalam; tadartham te prahita me dvijagryah
134.25
एते सर्वे वरुणस्योत यज्ञं; द्रष्टुं गता इह आयान्ति भूयः
अष्टावक्रं पूजये पूजनीयं; यस्य हेतोर्जनितारं समेष्ये
Ete sarve varunasyota yagyam; drashtum gata iha ayanti bhuyah
Ashtavakram pujaye pujaniyam; yasya hetorjanitaram sameshye
134.26
अष्टावक्र उवाच
विप्राः समुद्राम्भसि मज्जितास्ते; वाचा जिता मेधया आविदानाः
तां मेधया वाचमथोज्जहार; यथा वाचमवचिन्वन्ति सन्तः
Ashtavakra uvacha
Viprah samudrambhasi majjitaste; vacha jita medhaya avidanah
Tam medhaya vachamathojjahara; yatha vachamavachinvanti santah
134.27
अग्निर्दहञ्जातवेदाः सतां गृहा;न्विसर्जयंस्तेजसा न स्म धाक्षीत्
बालेषु पुत्रेषु कृपणं वदत्सु; तथा वाचमवचिन्वन्ति सन्तः
Agnirdahanjatavedah satam griha;nvisarjayanstejasa na sma dhakshit
Baleshu putreshu kripanam vadatsu; tatha vachamavachinvanti santah
134.28
श्लेष्मातकी क्षीणवर्चाः शृणोषि; उताहो त्वां स्तुतयो मादयन्ति
हस्तीव त्वं जनक वितुद्यमानो; न मामिकां वाचमिमां शृणोषि
Shleshmataki kshinavarchah shrinoshi; utaho tvam stutayo madayanti
Hastiva tvam janaka vitudyamano; na mamikam vachamimam shrinoshi
134.29
जनक उवाच
शृणोमि वाचं तव दिव्यरूपा;ममानुषीं दिव्यरूपोऽसि साक्षात्
अजैषीर्यद्बन्दिनं त्वं विवादे; निसृष्ट एष तव कामोऽद्य बन्दी
Janaka uvacha
Shrinomi vacham tava divyarupa;mamanushim divyaruposi sakshat
Ajaishiryadbandinam tvam vivade; nisrishta esha tava kamodya bandi
134.30
अष्टावक्र उवाच
नानेन जीवता कश्चिदर्थो मे बन्दिना नृप
पिता यद्यस्य वरुणो मज्जयैनं जलाशये
Ashtavakra uvacha
Nanena jivata kashchidartho me bandina nripa
Pita yadyasya varuno majjayainam jalashaye
134.31
बन्द्युवाच
अहं पुत्रो वरुणस्योत राज्ञो; न मे भयं सलिले मज्जितस्य
इमं मुहूर्तं पितरं द्रक्ष्यतेऽय;मष्टावक्रश्चिरनष्टं कहोडम्
Bandyuvacha
Aham putro varunasyota ragyo; na me bhayam salile majjitasya
Imam muhurtam pitaram drakshyateya;mashtavakrashchiranashtam kahodam
134.32
लोमश उवाच
ततस्ते पूजिता विप्रा वरुणेन महात्मना
उदतिष्ठन्त ते सर्वे जनकस्य समीपतः
Lomasha uvacha
Tataste pujita vipra varunena mahatmana
Udatishthanta te sarve janakasya samipatah
134.33
कहोड उवाच
इत्यर्थमिच्छन्ति सुताञ्जना जनक कर्मणा
यदहं नाशकं कर्तुं तत्पुत्रः कृतवान्मम
Kahoda uvacha
Ityarthamichchhanti sutanjana janaka karmana
Yadaham nashakam kartum tatputrah kritavanmama
134.34
उताबलस्य बलवानुत बालस्य पण्डितः
उत वाविदुषो विद्वान्पुत्रो जनक जायते
Utabalasya balavanuta balasya panditah
Uta vavidusho vidvanputro janaka jayate
134.35
बन्द्युवाच
शितेन ते परशुना स्वयमेवान्तको नृप
शिरांस्यपाहरत्वाजौ रिपूणां भद्रमस्तु ते
Bandyuvacha
Shitena te parashuna svayamevantako nripa
Shiransyapaharatvajau ripunam bhadramastu te
134.36
महदुक्थ्यं गीयते साम चाग्र्यं; सम्यक्सोमः पीयते चात्र सत्रे
शुचीन्भागान्प्रतिजगृहुश्च हृष्टाः; साक्षाद्देवा जनकस्येह यज्ञे
Mahadukthyam giyate sama chagryam; samyaksomah piyate chatra satre
Shuchinbhaganpratijagrihushcha hrishtah; sakshaddeva janakasyeha yagye
134.37
लोमश उवाच
समुत्थितेष्वथ सर्वेषु राज;न्विप्रेषु तेष्वधिकं सुप्रभेषु
अनुज्ञातो जनकेनाथ राज्ञा; विवेश तोयं सागरस्योत बन्दी
Lomasha uvacha
Samutthiteshvatha sarveshu raja;nvipreshu teshvadhikam suprabheshu
Anugyato janakenatha ragya; vivesha toyam sagarasyota bandi
134.38
अष्टावक्रः पितरं पूजयित्वा; संपूजितो ब्राह्मणैस्तैर्यथावत्
प्रत्याजगामाश्रममेव चाग्र्यं; जित्वा बन्दिं सहितो मातुलेन
Ashtavakrah pitaram pujayitva; sampujito brahmanaistairyathavat
Pratyajagamashramameva chagryam; jitva bandim sahito matulena
134.39
अत्र कौन्तेय सहितो भ्रातृभिस्त्वं; सुखोषितः सह विप्रैः प्रतीतः
पुण्यान्यन्यानि शुचिकर्मैकभक्ति;र्मया सार्धं चरितास्याजमीढ
Atra kaunteya sahito bhratribhistvam; sukhoshitah saha vipraih pratitah
Punyanyanyani shuchikarmaikabhakti;rmaya sardham charitasyajamidha