UtshovChapter 133
133.1
अष्टावक्र उवाच
अन्धस्य पन्था बधिरस्य पन्थाः; स्त्रियः पन्था वैवधिकस्य पन्थाः
राज्ञः पन्था ब्राह्मणेनासमेत्य; समेत्य तु ब्राह्मणस्यैव पन्थाः
Ashtavakra uvacha
Andhasya pantha badhirasya panthah; striyah pantha vaivadhikasya panthah
Ragyah pantha brahmanenasametya; sametya tu brahmanasyaiva panthah
133.2
राजोवाच
पन्था अयं तेऽद्य मया निसृष्टो; येनेच्छसे तेन कामं व्रजस्व
न पावको विद्यते वै लघीया;निन्द्रोऽपि नित्यं नमते ब्राह्मणानाम्
Rajovacha
Pantha ayam tedya maya nisrishto; yenechchhase tena kamam vrajasva
Na pavako vidyate vai laghiya;nindropi nityam namate brahmananam
133.3
अष्टावक्र उवाच
यज्ञं द्रष्टुं प्राप्तवन्तौ स्व तात; कौतूहलं नौ बलवद्वै विवृद्धम्
आवां प्राप्तावतिथी संप्रवेशं; काङ्क्षावहे द्वारपते तवाज्ञाम्
Ashtavakra uvacha
Yagyam drashtum praptavantau sva tata; kautuhalam nau balavadvai vivriddham
Avam praptavatithi sampravesham; kankshavahe dvarapate tavagyam
133.4
ऐन्द्रद्युम्नेर्यज्ञदृशाविहावां; विवक्षू वै जनकेन्द्रं दिदृक्षू
न वै क्रोधाद्व्याधिनैवोत्तमेन; संयोजय द्वारपाल क्षणेन
Aindradyumneryagyadrishavihavam; vivakshu vai janakendram didrikshu
Na vai krodhadvyadhinaivottamena; sanyojaya dvarapala kshanena
133.5
द्वारपाल उवाच
बन्देः समादेशकरा वयं स्म; निबोध वाक्यं च मयेर्यमाणम्
न वै बालाः प्रविशन्त्यत्र विप्रा; वृद्धा विद्वांसः प्रविशन्ति द्विजाग्र्याः
Dvarapala uvacha
Bandeh samadeshakara vayam sma; nibodha vakyam cha mayeryamanam
Na vai balah pravishantyatra vipra; vriddha vidvansah pravishanti dvijagryah
133.6
अष्टावक्र उवाच
यद्यत्र वृद्धेषु कृतः प्रवेशो; युक्तं मम द्वारपाल प्रवेष्टुम्
वयं हि वृद्धाश्चरितव्रताश्च; वेदप्रभावेन प्रवेशनार्हाः
Ashtavakra uvacha
Yadyatra vriddheshu kritah pravesho; yuktam mama dvarapala praveshtum
Vayam hi vriddhashcharitavratashcha; vedaprabhavena praveshanarhah
133.7
शुश्रूषवश्चापि जितेन्द्रियाश्च; ज्ञानागमे चापि गताः स्म निष्ठाम्
न बाल इत्यवमन्तव्यमाहु;र्बालोऽप्यग्निर्दहति स्पृश्यमानः
Shushrushavashchapi jitendriyashcha; gyanagame chapi gatah sma nishtham
Na bala ityavamantavyamahu;rbalopyagnirdahati sprishyamanah
133.8
द्वारपाल उवाच
सरस्वतीमीरय वेदजुष्टा;मेकाक्षरां बहुरूपां विराजम्
अङ्गात्मानं समवेक्षस्व बालं; किं श्लाघसे दुर्लभा वादसिद्धिः
Dvarapala uvacha
Sarasvatimiraya vedajushta;mekaksharam bahurupam virajam
Angatmanam samavekshasva balam; kim shlaghase durlabha vadasiddhih
133.9
अष्टावक्र उवाच
न ज्ञायते कायवृद्ध्या विवृद्धि;र्यथाष्ठीला शाल्मलेः संप्रवृद्धा
ह्रस्वोऽल्पकायः फलितो विवृद्धो; यश्चाफलस्तस्य न वृद्धभावः
Ashtavakra uvacha
Na gyayate kayavriddhya vivriddhi;ryathashthila shalmaleh sampravriddha
Hrasvolpakayah phalito vivriddho; yashchaphalastasya na vriddhabhavah
133.10
द्वारपाल उवाच
वृद्धेभ्य एवेह मतिं स्म बाला; गृह्णन्ति कालेन भवन्ति वृद्धाः
न हि ज्ञानमल्पकालेन शक्यं; कस्माद्बालो वृद्ध इवावभाषसे
Dvarapala uvacha
Vriddhebhya eveha matim sma bala; grihnanti kalena bhavanti vriddhah
Na hi gyanamalpakalena shakyam; kasmadbalo vriddha ivavabhashase
133.11
अष्टावक्र उवाच
न तेन स्थविरो भवति येनास्य पलितं शिरः
बालोऽपि यः प्रजानाति तं देवाः स्थविरं विदुः
Ashtavakra uvacha
Na tena sthaviro bhavati yenasya palitam shirah
Balopi yah prajanati tam devah sthaviram viduh
133.12
न हायनैर्न पलितैर्न वित्तेन न बन्धुभिः
ऋषयश्चक्रिरे धर्मं योऽनूचानः स नो महान्
Na hayanairna palitairna vittena na bandhubhih
Rishayashchakrire dharmam yonuchanah sa no mahan
133.13
दिदृक्षुरस्मि संप्राप्तो बन्दिनं राजसंसदि
निवेदयस्व मां द्वाःस्थ राज्ञे पुष्करमालिने
Didrikshurasmi samprapto bandinam rajasansadi
Nivedayasva mam dvahstha ragye pushkaramaline
133.14
द्रष्टास्यद्य वदतो द्वारपाल; मनीषिभिः सह वादे विवृद्धे
उताहो वाप्युच्चतां नीचतां वा; तूष्णीं भूतेष्वथ सर्वेषु चाद्य
Drashtasyadya vadato dvarapala; manishibhih saha vade vivriddhe
Utaho vapyuchchatam nichatam va; tushnim bhuteshvatha sarveshu chadya
133.15
द्वारपाल उवाच
कथं यज्ञं दशवर्षो विशेस्त्वं; विनीतानां विदुषां संप्रवेश्यम्
उपायतः प्रयतिष्ये तवाहं; प्रवेशने कुरु यत्नं यथावत्
Dvarapala uvacha
Katham yagyam dashavarsho vishestvam; vinitanam vidusham sampraveshyam
Upayatah prayatishye tavaham; praveshane kuru yatnam yathavat
133.16
अष्टावक्र उवाच
भो भो राजञ्जनकानां वरिष्ठ; सभाज्यस्त्वं त्वयि सर्वं समृद्धम्
त्वं वा कर्ता कर्मणां यज्ञियानां; ययातिरेको नृपतिर्वा पुरस्तात्
Ashtavakra uvacha
Bho bho rajanjanakanam varishtha; sabhajyastvam tvayi sarvam samriddham
Tvam va karta karmanam yagyiyanam; yayatireko nripatirva purastat
133.17
विद्वान्बन्दी वेदविदो निगृह्य; वादे भग्नानप्रतिशङ्कमानः
त्वया निसृष्टैः पुरुषैराप्तकृद्भि;र्जले सर्वान्मज्जयतीति नः श्रुतम्
Vidvanbandi vedavido nigrihya; vade bhagnanapratishankamanah
Tvaya nisrishtaih purushairaptakridbhi;rjale sarvanmajjayatiti nah shrutam
133.18
स तच्छ्रुत्वा ब्राह्मणानां सकाशा;द्ब्रह्मोद्यं वै कथयितुमागतोऽस्मि
क्वासौ बन्दी यावदेनं समेत्य; नक्षत्राणीव सविता नाशयामि
Sa tachchhrutva brahmananam sakasha;dbrahmodyam vai kathayitumagatosmi
Kvasau bandi yavadenam sametya; nakshatraniva savita nashayami
133.19
राजोवाच
आशंससे बन्दिनं त्वं विजेतु;मविज्ञात्वा वाक्यबलं परस्य
विज्ञातवीर्यैः शक्यमेवं प्रवक्तुं; दृष्टश्चासौ ब्राह्मणैर्वादशीलैः
Rajovacha
Ashansase bandinam tvam vijetu;mavigyatva vakyabalam parasya
Vigyataviryaih shakyamevam pravaktum; drishtashchasau brahmanairvadashilaih
133.20
अष्टावक्र उवाच
विवादितोऽसौ न हि मादृशैर्हि; सिंहीकृतस्तेन वदत्यभीतः
समेत्य मां निहतः शेष्यतेऽद्य; मार्गे भग्नं शकटमिवाबलाक्षम्
Ashtavakra uvacha
Vivaditosau na hi madrishairhi; sinhikritastena vadatyabhitah
Sametya mam nihatah sheshyatedya; marge bhagnam shakatamivabalaksham
133.21
राजोवाच
षण्णाभेर्द्वादशाक्षस्य चतुर्विंशतिपर्वणः
यस्त्रिषष्टिशतारस्य वेदार्थं स परः कविः
Rajovacha
Shannabherdvadashakshasya chaturvinshatiparvanah
Yastrishashtishatarasya vedartham sa parah kavih
133.22
अष्टावक्र उवाच
चतुर्विंशतिपर्व त्वां षण्णाभि द्वादशप्रधि
तत्त्रिषष्टिशतारं वै चक्रं पातु सदागति
Ashtavakra uvacha
Chaturvinshatiparva tvam shannabhi dvadashapradhi
Tattrishashtishataram vai chakram patu sadagati
133.23
राजोवाच
वडवे इव संयुक्ते श्येनपाते दिवौकसाम्
कस्तयोर्गर्भमाधत्ते गर्भं सुषुवतुश्च कम्
Rajovacha
Vadave iva sanyukte shyenapate divaukasam
Kastayorgarbhamadhatte garbham sushuvatushcha kam
133.24
अष्टावक्र उवाच
मा स्म ते ते गृहे राजञ्शात्रवाणामपि ध्रुवम्
वातसारथिराधत्ते गर्भं सुषुवतुश्च तम्
Ashtavakra uvacha
Ma sma te te grihe rajanshatravanamapi dhruvam
Vatasarathiradhatte garbham sushuvatushcha tam
133.25
राजोवाच
किं स्वित्सुप्तं न निमिषति किं स्विज्जातं न चोपति
कस्य स्विद्धृदयं नास्ति किं स्विद्वेगेन वर्धते
Rajovacha
Kim svitsuptam na nimishati kim svijjatam na chopati
Kasya sviddhridayam nasti kim svidvegena vardhate
133.26
अष्टावक्र उवाच
मत्स्यः सुप्तो न निमिषत्यण्डं जातं न चोपति
अश्मनो हृदयं नास्ति नदी वेगेन वर्धते
Ashtavakra uvacha
Matsyah supto na nimishatyandam jatam na chopati
Ashmano hridayam nasti nadi vegena vardhate
133.27
राजोवाच
न त्वा मन्ये मानुषं देवसत्त्वं; न त्वं बालः स्थविरस्त्वं मतो मे
न ते तुल्यो विद्यते वाक्प्रलापे; तस्माद्द्वारं वितराम्येष बन्दी
Rajovacha
Na tva manye manusham devasattvam; na tvam balah sthavirastvam mato me
Na te tulyo vidyate vakpralape; tasmaddvaram vitaramyesha bandi