UtshovChapter 126
126.1
युधिष्ठिर उवाच
मान्धाता राजशार्दूलस्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः
कथं जातो महाब्रह्मन्यौवनाश्वो नृपोत्तमः
कथं चैतां परां काष्ठां प्राप्तवानमितद्युतिः
Yudhishthira uvacha
Mandhata rajashardulastrishu lokeshu vishrutah
Katham jato mahabrahmanyauvanashvo nripottamah
Katham chaitam param kashtham praptavanamitadyutih
126.2
यस्य लोकास्त्रयो वश्या विष्णोरिव महात्मनः
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं चरितं तस्य धीमतः
Yasya lokastrayo vashya vishnoriva mahatmanah
Etadichchhamyaham shrotum charitam tasya dhimatah
126.3
यथा मान्धातृशब्दश्च तस्य शक्रसमद्युतेः
जन्म चाप्रतिवीर्यस्य कुशलो ह्यसि भाषितुम्
Yatha mandhatrishabdashcha tasya shakrasamadyuteh
Janma chaprativiryasya kushalo hyasi bhashitum
126.4
लोमश उवाच
शृणुष्वावहितो राजन्राज्ञस्तस्य महात्मनः
यथा मान्धातृशब्दो वै लोकेषु परिगीयते
Lomasha uvacha
Shrinushvavahito rajanragyastasya mahatmanah
Yatha mandhatrishabdo vai lokeshu parigiyate
126.5
इक्ष्वाकुवंशप्रभवो युवनाश्वो महीपतिः
सोऽयजत्पृथिवीपाल क्रतुभिर्भूरिदक्षिणैः
Ikshvakuvanshaprabhavo yuvanashvo mahipatih
Soyajatprithivipala kratubhirbhuridakshinaih
126.6
अश्वमेधसहस्रं च प्राप्य धर्मभृतां वरः
अन्यैश्च क्रतुभिर्मुख्यैर्विविधैराप्तदक्षिणैः
Ashvamedhasahasram cha prapya dharmabhritam varah
Anyaishcha kratubhirmukhyairvividhairaptadakshinaih
126.7
अनपत्यस्तु राजर्षिः स महात्मा दृढव्रतः
मन्त्रिष्वाधाय तद्राज्यं वननित्यो बभूव ह
Anapatyastu rajarshih sa mahatma dridhavratah
Mantrishvadhaya tadrajyam vananityo babhuva ha
126.8
शास्त्रदृष्टेन विधिना संयोज्यात्मानमात्मना
पिपासाशुष्कहृदयः प्रविवेशाश्रमं भृगोः
Shastradrishtena vidhina sanyojyatmanamatmana
Pipasashushkahridayah praviveshashramam bhrigoh
126.9
तामेव रात्रिं राजेन्द्र महात्मा भृगुनन्दनः
इष्टिं चकार सौद्युम्नेर्महर्षिः पुत्रकारणात्
Tameva ratrim rajendra mahatma bhrigunandanah
Ishtim chakara saudyumnermaharshih putrakaranat
126.10
संभृतो मन्त्रपूतेन वारिणा कलशो महान्
तत्रातिष्ठत राजेन्द्र पूर्वमेव समाहितः
यत्प्राश्य प्रसवेत्तस्य पत्नी शक्रसमं सुतम्
Sambhrito mantraputena varina kalasho mahan
Tatratishthata rajendra purvameva samahitah
Yatprashya prasavettasya patni shakrasamam sutam
126.11
तं न्यस्य वेद्यां कलशं सुषुपुस्ते महर्षयः
रात्रिजागरणश्रान्ताः सौद्युम्निः समतीत्य तान्
Tam nyasya vedyam kalasham sushupuste maharshayah
Ratrijagaranashrantah saudyumnih samatitya tan
126.12
शुष्ककण्ठः पिपासार्तः पानीयार्थी भृशं नृपः
तं प्रविश्याश्रमं श्रान्तः पानीयं सोऽभ्ययाचत
Shushkakanthah pipasartah paniyarthi bhrisham nripah
Tam pravishyashramam shrantah paniyam sobhyayachata
126.13
तस्य श्रान्तस्य शुष्केण कण्ठेन क्रोशतस्तदा
नाश्रौषीत्कश्चन तदा शकुनेरिव वाशितम्
Tasya shrantasya shushkena kanthena kroshatastada
Nashraushitkashchana tada shakuneriva vashitam
126.14
ततस्तं कलशं दृष्ट्वा जलपूर्णं स पार्थिवः
अभ्यद्रवत वेगेन पीत्वा चाम्भो व्यवासृजत्
Tatastam kalasham drishtva jalapurnam sa parthivah
Abhyadravata vegena pitva chambho vyavasrijat
126.15
स पीत्वा शीतलं तोयं पिपासार्तो महीपतिः
निर्वाणमगमद्धीमान्सुसुखी चाभवत्तदा
Sa pitva shitalam toyam pipasarto mahipatih
Nirvanamagamaddhimansusukhi chabhavattada
126.16
ततस्ते प्रत्यबुध्यन्त ऋषयः सनराधिपाः
निस्तोयं तं च कलशं ददृशुः सर्व एव ते
Tataste pratyabudhyanta rishayah sanaradhipah
Nistoyam tam cha kalasham dadrishuh sarva eva te
126.17
कस्य कर्मेदमिति च पर्यपृच्छन्समागताः
युवनाश्वो मयेत्येव सत्यं समभिपद्यत
Kasya karmedamiti cha paryaprichchhansamagatah
Yuvanashvo mayetyeva satyam samabhipadyata
126.18
न युक्तमिति तं प्राह भगवान्भार्गवस्तदा
सुतार्थं स्थापिता ह्यापस्तपसा चैव संभृताः
Na yuktamiti tam praha bhagavanbhargavastada
Sutartham sthapita hyapastapasa chaiva sambhritah
126.19
मया ह्यत्राहितं ब्रह्म तप आस्थाय दारुणम्
पुत्रार्थं तव राजर्षे महाबलपराक्रम
Maya hyatrahitam brahma tapa asthaya darunam
Putrartham tava rajarshe mahabalaparakrama
126.20
महाबलो महावीर्यस्तपोबलसमन्वितः
यः शक्रमपि वीर्येण गमयेद्यमसादनम्
Mahabalo mahaviryastapobalasamanvitah
Yah shakramapi viryena gamayedyamasadanam
126.21
अनेन विधिना राजन्मयैतदुपपादितम्
अब्भक्षणं त्वया राजन्नयुक्तं कृतमद्य वै
Anena vidhina rajanmayaitadupapaditam
Abbhakshanam tvaya rajannayuktam kritamadya vai
126.22
न त्वद्य शक्यमस्माभिरेतत्कर्तुमतोऽन्यथा
नूनं दैवकृतं ह्येतद्यदेवं कृतवानसि
Na tvadya shakyamasmabhiretatkartumatonyatha
Nunam daivakritam hyetadyadevam kritavanasi
126.23
पिपासितेन याः पीता विधिमन्त्रपुरस्कृताः
आपस्त्वया महाराज मत्तपोवीर्यसंभृताः
ताभ्यस्त्वमात्मना पुत्रमेवंवीर्यं जनिष्यसि
Pipasitena yah pita vidhimantrapuraskritah
Apastvaya maharaja mattapoviryasambhritah
Tabhyastvamatmana putramevanviryam janishyasi
126.24
विधास्यामो वयं तत्र तवेष्टिं परमाद्भुताम्
यथा शक्रसमं पुत्रं जनयिष्यसि वीर्यवान्
Vidhasyamo vayam tatra taveshtim paramadbhutam
Yatha shakrasamam putram janayishyasi viryavan
126.25
ततो वर्षशते पूर्णे तस्य राज्ञो महात्मनः
वामं पार्श्वं विनिर्भिद्य सुतः सूर्य इवापरः
Tato varshashate purne tasya ragyo mahatmanah
Vamam parshvam vinirbhidya sutah surya ivaparah
126.26
निश्चक्राम महातेजा न च तं मृत्युराविशत्
युवनाश्वं नरपतिं तदद्भुतमिवाभवत्
Nishchakrama mahateja na cha tam mrityuravishat
Yuvanashvam narapatim tadadbhutamivabhavat
126.27
ततः शक्रो महातेजास्तं दिदृक्षुरुपागमत्
प्रदेशिनीं ततोऽस्यास्ये शक्रः समभिसंदधे
Tatah shakro mahatejastam didrikshurupagamat
Pradeshinim tatosyasye shakrah samabhisandadhe
126.28
मामयं धास्यतीत्येवं परिभाष्टः स वज्रिणा
मान्धातेति च नामास्य चक्रुः सेन्द्रा दिवौकसः
Mamayam dhasyatityevam paribhashtah sa vajrina
Mandhateti cha namasya chakruh sendra divaukasah
126.29
प्रदेशिनीं शक्रदत्तामास्वाद्य स शिशुस्तदा
अवर्धत महीपाल किष्कूणां च त्रयोदश
Pradeshinim shakradattamasvadya sa shishustada
Avardhata mahipala kishkunam cha trayodasha
126.30
वेदास्तं सधनुर्वेदा दिव्यान्यस्त्राणि चेश्वरम्
उपतस्थुर्महाराज ध्यातमात्राणि सर्वशः
Vedastam sadhanurveda divyanyastrani cheshvaram
Upatasthurmaharaja dhyatamatrani sarvashah
126.31
धनुराजगवं नाम शराः शृङ्गोद्भवाश्च ये
अभेद्यं कवचं चैव सद्यस्तमुपसंश्रयन्
Dhanurajagavam nama sharah shringodbhavashcha ye
Abhedyam kavacham chaiva sadyastamupasanshrayan
126.32
सोऽभिषिक्तो मघवता स्वयं शक्रेण भारत
धर्मेण व्यजयल्लोकांस्त्रीन्विष्णुरिव विक्रमैः
Sobhishikto maghavata svayam shakrena bharata
Dharmena vyajayallokanstrinvishnuriva vikramaih
126.33
तस्याप्रतिहतं चक्रं प्रावर्तत महात्मनः
रत्नानि चैव राजर्षिं स्वयमेवोपतस्थिरे
Tasyapratihatam chakram pravartata mahatmanah
Ratnani chaiva rajarshim svayamevopatasthire
126.34
तस्येयं वसुसंपूर्णा वसुधा वसुधाधिप
तेनेष्टं विविधैर्यज्ञैर्बहुभिः स्वाप्तदक्षिणैः
Tasyeyam vasusampurna vasudha vasudhadhipa
Teneshtam vividhairyagyairbahubhih svaptadakshinaih
126.35
चितचैत्यो महातेजा धर्मं प्राप्य च पुष्कलम्
शक्रस्यार्धासनं राजँल्लब्धवानमितद्युतिः
Chitachaityo mahateja dharmam prapya cha pushkalam
Shakrasyardhasanam rajanllabdhavanamitadyutih
126.36
एकाह्ना पृथिवी तेन धर्मनित्येन धीमता
निर्जिता शासनादेव सरत्नाकरपत्तना
Ekahna prithivi tena dharmanityena dhimata
Nirjita shasanadeva saratnakarapattana
126.37
तस्य चित्यैर्महाराज क्रतूनां दक्षिणावताम्
चतुरन्ता मही व्याप्ता नासीत्किंचिदनावृतम्
Tasya chityairmaharaja kratunam dakshinavatam
Chaturanta mahi vyapta nasitkinchidanavritam
126.38
तेन पद्मसहस्राणि गवां दश महात्मना
ब्राह्मणेभ्यो महाराज दत्तानीति प्रचक्षते
Tena padmasahasrani gavam dasha mahatmana
Brahmanebhyo maharaja dattaniti prachakshate
126.39
तेन द्वादशवार्षिक्यामनावृष्ट्यां महात्मना
वृष्टं सस्यविवृद्ध्यर्थं मिषतो वज्रपाणिनः
Tena dvadashavarshikyamanavrishtyam mahatmana
Vrishtam sasyavivriddhyartham mishato vajrapaninah
126.40
तेन सोमकुलोत्पन्नो गान्धाराधिपतिर्महान्
गर्जन्निव महामेघः प्रमथ्य निहतः शरैः
Tena somakulotpanno gandharadhipatirmahan
Garjanniva mahameghah pramathya nihatah sharaih
126.41
प्रजाश्चतुर्विधास्तेन जिता राजन्महात्मना
तेनात्मतपसा लोकाः स्थापिताश्चापि तेजसा
Prajashchaturvidhastena jita rajanmahatmana
Tenatmatapasa lokah sthapitashchapi tejasa
126.42
तस्यैतद्देवयजनं स्थानमादित्यवर्चसः
पश्य पुण्यतमे देशे कुरुक्षेत्रस्य मध्यतः
Tasyaitaddevayajanam sthanamadityavarchasah
Pashya punyatame deshe kurukshetrasya madhyatah
126.43
एतत्ते सर्वमाख्यातं मान्धातुश्चरितं महत्
जन्म चाग्र्यं महीपाल यन्मां त्वं परिपृच्छसि
Etatte sarvamakhyatam mandhatushcharitam mahat
Janma chagryam mahipala yanmam tvam pariprichchhasi