UtshovChapter 62
62.1
द्रौपद्युवाच
पुरस्तात्करणीयं मे न कृतं कार्यमुत्तरम्
विह्वलास्मि कृतानेन कर्षता बलिना बलात्
Draupadyuvacha
Purastatkaraniyam me na kritam karyamuttaram
Vihvalasmi kritanena karshata balina balat
62.2
अभिवादं करोम्येषां गुरूणां कुरुसंसदि
न मे स्यादपराधोऽयं यदिदं न कृतं मया
Abhivadam karomyesham gurunam kurusansadi
Na me syadaparadhoyam yadidam na kritam maya
62.3
वैशंपायन उवाच
सा तेन च समुद्धूता दुःखेन च तपस्विनी
पतिता विललापेदं सभायामतथोचिता
Vaishampayana uvacha
Sa tena cha samuddhuta duhkhena cha tapasvini
Patita vilalapedam sabhayamatathochita
62.4
द्रौपद्युवाच
स्वयंवरे यास्मि नृपैर्दृष्टा रङ्गे समागतैः
न दृष्टपूर्वा चान्यत्र साहमद्य सभां गता
Draupadyuvacha
Svayanvare yasmi nripairdrishta range samagataih
Na drishtapurva chanyatra sahamadya sabham gata
62.5
यां न वायुर्न चादित्यो दृष्टवन्तौ पुरा गृहे
साहमद्य सभामध्ये दृश्यामि कुरुसंसदि
Yam na vayurna chadityo drishtavantau pura grihe
Sahamadya sabhamadhye drishyami kurusansadi
62.6
यां न मृष्यन्ति वातेन स्पृश्यमानां पुरा गृहे
स्पृश्यमानां सहन्तेऽद्य पाण्डवास्तां दुरात्मना
Yam na mrishyanti vatena sprishyamanam pura grihe
Sprishyamanam sahantedya pandavastam duratmana
62.7
मृष्यन्ते कुरवश्चेमे मन्ये कालस्य पर्ययम्
स्नुषां दुहितरं चैव क्लिश्यमानामनर्हतीम्
Mrishyante kuravashcheme manye kalasya paryayam
Snusham duhitaram chaiva klishyamanamanarhatim
62.8
किं त्वतः कृपणं भूयो यदहं स्त्री सती शुभा
सभामध्यं विगाहेऽद्य क्व नु धर्मो महीक्षिताम्
Kim tvatah kripanam bhuyo yadaham stri sati shubha
Sabhamadhyam vigahedya kva nu dharmo mahikshitam
62.9
धर्म्याः स्त्रियः सभां पूर्वं न नयन्तीति नः श्रुतम्
स नष्टः कौरवेयेषु पूर्वो धर्मः सनातनः
Dharmyah striyah sabham purvam na nayantiti nah shrutam
Sa nashtah kauraveyeshu purvo dharmah sanatanah
62.10
कथं हि भार्या पाण्डूनां पार्षतस्य स्वसा सती
वासुदेवस्य च सखी पार्थिवानां सभामियाम्
Katham hi bharya pandunam parshatasya svasa sati
Vasudevasya cha sakhi parthivanam sabhamiyam
62.11
तामिमां धर्मराजस्य भार्यां सदृशवर्णजाम्
ब्रूत दासीमदासीं वा तत्करिष्यामि कौरवाः
Tamimam dharmarajasya bharyam sadrishavarnajam
Bruta dasimadasim va tatkarishyami kauravah
62.12
अयं हि मां दृढं क्षुद्रः कौरवाणां यशोहरः
क्लिश्नाति नाहं तत्सोढुं चिरं शक्ष्यामि कौरवाः
Ayam hi mam dridham kshudrah kauravanam yashoharah
Klishnati naham tatsodhum chiram shakshyami kauravah
62.13
जितां वाप्यजितां वापि मन्यध्वं वा यथा नृपाः
तथा प्रत्युक्तमिच्छामि तत्करिष्यामि कौरवाः
Jitam vapyajitam vapi manyadhvam va yatha nripah
Tatha pratyuktamichchhami tatkarishyami kauravah
62.14
भीष्म उवाच
उक्तवानस्मि कल्याणि धर्मस्य तु परां गतिम्
लोके न शक्यते गन्तुमपि विप्रैर्महात्मभिः
Bhishma uvacha
Uktavanasmi kalyani dharmasya tu param gatim
Loke na shakyate gantumapi viprairmahatmabhih
62.15
बलवांस्तु यथा धर्मं लोके पश्यति पूरुषः
स धर्मो धर्मवेलायां भवत्यभिहितः परैः
Balavanstu yatha dharmam loke pashyati purushah
Sa dharmo dharmavelayam bhavatyabhihitah paraih
62.16
न विवेक्तुं च ते प्रश्नमेतं शक्नोमि निश्चयात्
सूक्ष्मत्वाद्गहनत्वाच्च कार्यस्यास्य च गौरवात्
Na vivektum cha te prashnametam shaknomi nishchayat
Sukshmatvadgahanatvachcha karyasyasya cha gauravat
62.17
नूनमन्तः कुलस्यास्य भविता नचिरादिव
तथा हि कुरवः सर्वे लोभमोहपरायणाः
Nunamantah kulasyasya bhavita nachiradiva
Tatha hi kuravah sarve lobhamohaparayanah
62.18
कुलेषु जाताः कल्याणि व्यसनाभ्याहता भृशम्
धर्म्यान्मार्गान्न च्यवन्ते यथा नस्त्वं वधूः स्थिता
Kuleshu jatah kalyani vyasanabhyahata bhrisham
Dharmyanmarganna chyavante yatha nastvam vadhuh sthita
62.19
उपपन्नं च पाञ्चालि तवेदं वृत्तमीदृशम्
यत्कृच्छ्रमपि संप्राप्ता धर्ममेवान्ववेक्षसे
Upapannam cha panchali tavedam vrittamidrisham
Yatkrichchhramapi samprapta dharmamevanvavekshase
62.20
एते द्रोणादयश्चैव वृद्धा धर्मविदो जनाः
शून्यैः शरीरैस्तिष्ठन्ति गतासव इवानताः
Ete dronadayashchaiva vriddha dharmavido janah
Shunyaih shariraistishthanti gatasava ivanatah
62.21
युधिष्ठिरस्तु प्रश्नेऽस्मिन्प्रमाणमिति मे मतिः
अजितां वा जितां वापि स्वयं व्याहर्तुमर्हति
Yudhishthirastu prashnesminpramanamiti me matih
Ajitam va jitam vapi svayam vyahartumarhati
62.22
वैशंपायन उवाच
तथा तु दृष्ट्वा बहु तत्तदेवं; रोरूयमाणां कुररीमिवार्ताम्
नोचुर्वचः साध्वथ वाप्यसाधु; महीक्षितो धार्तराष्ट्रस्य भीताः
Vaishampayana uvacha
Tatha tu drishtva bahu tattadevam; roruyamanam kurarimivartam
Nochurvachah sadhvatha vapyasadhu; mahikshito dhartarashtrasya bhitah
62.23
दृष्ट्वा तु तान्पार्थिवपुत्रपौत्रां;स्तूष्णींभूतान्धृतराष्ट्रस्य पुत्रः
स्मयन्निवेदं वचनं बभाषे; पाञ्चालराजस्य सुतां तदानीम्
Drishtva tu tanparthivaputrapautram;stushnimbhutandhritarashtrasya putrah
Smayannivedam vachanam babhashe; panchalarajasya sutam tadanim
62.24
तिष्ठत्वयं प्रश्न उदारसत्त्वे; भीमेऽर्जुने सहदेवे तथैव
पत्यौ च ते नकुले याज्ञसेनि; वदन्त्वेते वचनं त्वत्प्रसूतम्
Tishthatvayam prashna udarasattve; bhimerjune sahadeve tathaiva
Patyau cha te nakule yagyaseni; vadantvete vachanam tvatprasutam
62.25
अनीश्वरं विब्रुवन्त्वार्यमध्ये; युधिष्ठिरं तव पाञ्चालि हेतोः
कुर्वन्तु सर्वे चानृतं धर्मराजं; पाञ्चालि त्वं मोक्ष्यसे दासभावात्
Anishvaram vibruvantvaryamadhye; yudhishthiram tava panchali hetoh
Kurvantu sarve chanritam dharmarajam; panchali tvam mokshyase dasabhavat
62.26
धर्मे स्थितो धर्मराजो महात्मा; स्वयं चेदं कथयत्विन्द्रकल्पः
ईशो वा ते यद्यनीशोऽथ वैष; वाक्यादस्य क्षिप्रमेकं भजस्व
Dharme sthito dharmarajo mahatma; svayam chedam kathayatvindrakalpah
Isho va te yadyanishotha vaisha; vakyadasya kshipramekam bhajasva
62.27
सर्वे हीमे कौरवेयाः सभायां; दुःखान्तरे वर्तमानास्तवैव
न विब्रुवन्त्यार्यसत्त्वा यथाव;त्पतींश्च ते समवेक्ष्याल्पभाग्यान्
Sarve hime kauraveyah sabhayam; duhkhantare vartamanastavaiva
Na vibruvantyaryasattva yathava;tpatinshcha te samavekshyalpabhagyan
62.28
ततः सभ्याः कुरुराजस्य तत्र; वाक्यं सर्वे प्रशशंसुस्तदोच्चैः
चेलावेधांश्चापि चक्रुर्नदन्तो; हा हेत्यासीदपि चैवात्र नादः
सर्वे चासन्पार्थिवाः प्रीतिमन्तः; कुरुश्रेष्ठं धार्मिकं पूजयन्तः
Tatah sabhyah kururajasya tatra; vakyam sarve prashashansustadochchaih
Chelavedhanshchapi chakrurnadanto; ha hetyasidapi chaivatra nadah
Sarve chasanparthivah pritimantah; kurushreshtham dharmikam pujayantah
62.29
युधिष्ठिरं च ते सर्वे समुदैक्षन्त पार्थिवाः
किं नु वक्ष्यति धर्मज्ञ इति साचीकृताननाः
Yudhishthiram cha te sarve samudaikshanta parthivah
Kim nu vakshyati dharmagya iti sachikritananah
62.30
किं नु वक्ष्यति बीभत्सुरजितो युधि पाण्डवः
भीमसेनो यमौ चेति भृशं कौतूहलान्विताः
Kim nu vakshyati bibhatsurajito yudhi pandavah
Bhimaseno yamau cheti bhrisham kautuhalanvitah
62.31
तस्मिन्नुपरते शब्दे भीमसेनोऽब्रवीदिदम्
प्रगृह्य विपुलं वृत्तं भुजं चन्दनरूषितम्
Tasminnuparate shabde bhimasenobravididam
Pragrihya vipulam vrittam bhujam chandanarushitam
62.32
यद्येष गुरुरस्माकं धर्मराजो युधिष्ठिरः
न प्रभुः स्यात्कुलस्यास्य न वयं मर्षयेमहि
Yadyesha gururasmakam dharmarajo yudhishthirah
Na prabhuh syatkulasyasya na vayam marshayemahi
62.33
ईशो नः पुण्यतपसां प्राणानामपि चेश्वरः
मन्यते जितमात्मानं यद्येष विजिता वयम्
Isho nah punyatapasam prananamapi cheshvarah
Manyate jitamatmanam yadyesha vijita vayam
62.34
न हि मुच्येत जीवन्मे पदा भूमिमुपस्पृशन्
मर्त्यधर्मा परामृश्य पाञ्चाल्या मूर्धजानिमान्
Na hi muchyeta jivanme pada bhumimupasprishan
Martyadharma paramrishya panchalya murdhajaniman
62.35
पश्यध्वमायतौ वृत्तौ भुजौ मे परिघाविव
नैतयोरन्तरं प्राप्य मुच्येतापि शतक्रतुः
Pashyadhvamayatau vrittau bhujau me parighaviva
Naitayorantaram prapya muchyetapi shatakratuh
62.36
धर्मपाशसितस्त्वेवं नाधिगच्छामि संकटम्
गौरवेण निरुद्धश्च निग्रहादर्जुनस्य च
Dharmapashasitastvevam nadhigachchhami sankatam
Gauravena niruddhashcha nigrahadarjunasya cha
62.37
धर्मराजनिसृष्टस्तु सिंहः क्षुद्रमृगानिव
धार्तराष्ट्रानिमान्पापान्निष्पिषेयं तलासिभिः
Dharmarajanisrishtastu sinhah kshudramriganiva
Dhartarashtranimanpapannishpisheyam talasibhih
62.38
तमुवाच तदा भीष्मो द्रोणो विदुर एव च
क्षम्यतामेवमित्येवं सर्वं संभवति त्वयि
Tamuvacha tada bhishmo drono vidura eva cha
Kshamyatamevamityevam sarvam sambhavati tvayi