UtshovChapter 57
57.1
दुर्योधन उवाच
परेषामेव यशसा श्लाघसे त्वं; सदा छन्नः कुत्सयन्धार्तराष्ट्रान्
जानीमस्त्वां विदुर यत्प्रियस्त्वं; बालानिवास्मानवमन्यसे त्वम्
Duryodhana uvacha
Pareshameva yashasa shlaghase tvam; sada chhannah kutsayandhartarashtran
Janimastvam vidura yatpriyastvam; balanivasmanavamanyase tvam
57.2
सुविज्ञेयः पुरुषोऽन्यत्रकामो; निन्दाप्रशंसे हि तथा युनक्ति
जिह्वा मनस्ते हृदयं निर्व्यनक्ति; ज्यायो निराह मनसः प्रातिकूल्यम्
Suvigyeyah purushonyatrakamo; nindaprashanse hi tatha yunakti
Jihva manaste hridayam nirvyanakti; jyayo niraha manasah pratikulyam
57.3
उत्सङ्गेन व्याल इवाहृतोऽसि; मार्जारवत्पोषकं चोपहंसि
भर्तृघ्नत्वान्न हि पापीय आहु;स्तस्मात्क्षत्तः किं न बिभेषि पापात्
Utsangena vyala ivahritosi; marjaravatposhakam chopahansi
Bhartrighnatvanna hi papiya ahu;stasmatkshattah kim na bibheshi papat
57.4
जित्वा शत्रून्फलमाप्तं महन्नो; मास्मान्क्षत्तः परुषाणीह वोचः
द्विषद्भिस्त्वं संप्रयोगाभिनन्दी; मुहुर्द्वेषं यासि नः संप्रमोहात्
Jitva shatrunphalamaptam mahanno; masmankshattah parushaniha vochah
Dvishadbhistvam samprayogabhinandi; muhurdvesham yasi nah sampramohat
57.5
अमित्रतां याति नरोऽक्षमं ब्रुव;न्निगूहते गुह्यममित्रसंस्तवे
तदाश्रितापत्रपा किं न बाधते; यदिच्छसि त्वं तदिहाद्य भाषसे
Amitratam yati narokshamam bruva;nniguhate guhyamamitrasanstave
Tadashritapatrapa kim na badhate; yadichchhasi tvam tadihadya bhashase
57.6
मा नोऽवमंस्था विद्म मनस्तवेदं; शिक्षस्व बुद्धिं स्थविराणां सकाशात्
यशो रक्षस्व विदुर संप्रणीतं; मा व्यापृतः परकार्येषु भूस्त्वम्
Ma novamanstha vidma manastavedam; shikshasva buddhim sthaviranam sakashat
Yasho rakshasva vidura sampranitam; ma vyapritah parakaryeshu bhustvam
57.7
अहं कर्तेति विदुर मावमंस्था; मा नो नित्यं परुषाणीह वोचः
न त्वां पृच्छामि विदुर यद्धितं मे; स्वस्ति क्षत्तर्मा तितिक्षून्क्षिणु त्वम्
Aham karteti vidura mavamanstha; ma no nityam parushaniha vochah
Na tvam prichchhami vidura yaddhitam me; svasti kshattarma titikshunkshinu tvam
57.8
एकः शास्ता न द्वितीयोऽस्ति शास्ता; गर्भे शयानं पुरुषं शास्ति शास्ता
तेनानुशिष्टः प्रवणादिवाम्भो; यथा नियुक्तोऽस्मि तथा वहामि
Ekah shasta na dvitiyosti shasta; garbhe shayanam purusham shasti shasta
Tenanushishtah pravanadivambho; yatha niyuktosmi tatha vahami
57.9
भिनत्ति शिरसा शैलमहिं भोजयते च यः
स एव तस्य कुरुते कार्याणामनुशासनम्
Bhinatti shirasa shailamahim bhojayate cha yah
Sa eva tasya kurute karyanamanushasanam
57.10
यो बलादनुशास्तीह सोऽमित्रं तेन विन्दति
मित्रतामनुवृत्तं तु समुपेक्षेत पण्डितः
Yo baladanushastiha somitram tena vindati
Mitratamanuvrittam tu samupeksheta panditah
57.11
प्रदीप्य यः प्रदीप्ताग्निं प्राक्त्वरन्नाभिधावति
भस्मापि न स विन्देत शिष्टं क्वचन भारत
Pradipya yah pradiptagnim praktvarannabhidhavati
Bhasmapi na sa vindeta shishtam kvachana bharata
57.12
न वासयेत्पारवर्ग्यं द्विषन्तं; विशेषतः क्षत्तरहितं मनुष्यम्
स यत्रेच्छसि विदुर तत्र गच्छ; सुसान्त्वितापि ह्यसती स्त्री जहाति
Na vasayetparavargyam dvishantam; visheshatah kshattarahitam manushyam
Sa yatrechchhasi vidura tatra gachchha; susantvitapi hyasati stri jahati
57.13
विदुर उवाच
एतावता ये पुरुषं त्यजन्ति; तेषां सख्यमन्तवद्ब्रूहि राजन्
राज्ञां हि चित्तानि परिप्लुतानि; सान्त्वं दत्त्वा मुसलैर्घातयन्ति
Vidura uvacha
Etavata ye purusham tyajanti; tesham sakhyamantavadbruhi rajan
Ragyam hi chittani pariplutani; santvam dattva musalairghatayanti
57.14
अबालस्त्वं मन्यसे राजपुत्र; बालोऽहमित्येव सुमन्दबुद्धे
यः सौहृदे पुरुषं स्थापयित्वा; पश्चादेनं दूषयते स बालः
Abalastvam manyase rajaputra; balohamityeva sumandabuddhe
Yah sauhride purusham sthapayitva; pashchadenam dushayate sa balah
57.15
न श्रेयसे नीयते मन्दबुद्धिः; स्त्री श्रोत्रियस्येव गृहे प्रदुष्टा
ध्रुवं न रोचेद्भरतर्षभस्य; पतिः कुमार्या इव षष्टिवर्षः
Na shreyase niyate mandabuddhih; stri shrotriyasyeva grihe pradushta
Dhruvam na rochedbharatarshabhasya; patih kumarya iva shashtivarshah
57.16
अनुप्रियं चेदनुकाङ्क्षसे त्वं; सर्वेषु कार्येषु हिताहितेषु
स्त्रियश्च राजञ्जडपङ्गुकांश्च; पृच्छ त्वं वै तादृशांश्चैव मूढान्
Anupriyam chedanukankshase tvam; sarveshu karyeshu hitahiteshu
Striyashcha rajanjadapangukanshcha; prichchha tvam vai tadrishanshchaiva mudhan
57.17
लभ्यः खलु प्रातिपीय नरोऽनुप्रियवागिह
अप्रियस्य तु पथ्यस्य वक्ता श्रोता च दुर्लभः
Labhyah khalu pratipiya naronupriyavagiha
Apriyasya tu pathyasya vakta shrota cha durlabhah
57.18
यस्तु धर्मे पराश्वस्य हित्वा भर्तुः प्रियाप्रिये
अप्रियाण्याह पथ्यानि तेन राजा सहायवान्
Yastu dharme parashvasya hitva bhartuh priyapriye
Apriyanyaha pathyani tena raja sahayavan
57.19
अव्याधिजं कटुकं तीक्ष्णमुष्णं; यशोमुषं परुषं पूतिगन्धि
सतां पेयं यन्न पिबन्त्यसन्तो; मन्युं महाराज पिब प्रशाम्य
Avyadhijam katukam tikshnamushnam; yashomusham parusham putigandhi
Satam peyam yanna pibantyasanto; manyum maharaja piba prashamya
57.20
वैचित्रवीर्यस्य यशो धनं च; वाञ्छाम्यहं सहपुत्रस्य शश्वत्
यथा तथा वोऽस्तु नमश्च वोऽस्तु; ममापि च स्वस्ति दिशन्तु विप्राः
Vaichitraviryasya yasho dhanam cha; vanchhamyaham sahaputrasya shashvat
Yatha tatha vostu namashcha vostu; mamapi cha svasti dishantu viprah
57.21
आशीविषान्नेत्रविषान्कोपयेन्न तु पण्डितः
एवं तेऽहं वदामीदं प्रयतः कुरुनन्दन
Ashivishannetravishankopayenna tu panditah
Evam teham vadamidam prayatah kurunandana