UtshovChapter 46
46.1
जनमेजय उवाच
कथं समभवद्द्यूतं भ्रातॄणां तन्महात्ययम्
यत्र तद्व्यसनं प्राप्तं पाण्डवैर्मे पितामहैः
Janamejaya uvacha
Katham samabhavaddyutam bhratrinam tanmahatyayam
Yatra tadvyasanam praptam pandavairme pitamahaih
46.2
के च तत्र सभास्तारा राजानो ब्रह्मवित्तम
के चैनमन्वमोदन्त के चैनं प्रत्यषेधयन्
Ke cha tatra sabhastara rajano brahmavittama
Ke chainamanvamodanta ke chainam pratyashedhayan
46.3
विस्तरेणैतदिच्छामि कथ्यमानं त्वया द्विज
मूलं ह्येतद्विनाशस्य पृथिव्या द्विजसत्तम
Vistarenaitadichchhami kathyamanam tvaya dvija
Mulam hyetadvinashasya prithivya dvijasattama
46.4
सूत उवाच
एवमुक्तस्तदा राज्ञा व्यासशिष्यः प्रतापवान्
आचचक्षे यथावृत्तं तत्सर्वं सर्ववेदवित्
Suta uvacha
Evamuktastada ragya vyasashishyah pratapavan
Achachakshe yathavrittam tatsarvam sarvavedavit
46.5
वैशंपायन उवाच
शृणु मे विस्तरेणेमां कथां भरतसत्तम
भूय एव महाराज यदि ते श्रवणे मतिः
Vaishampayana uvacha
Shrinu me vistarenemam katham bharatasattama
Bhuya eva maharaja yadi te shravane matih
46.6
विदुरस्य मतं ज्ञात्वा धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः
दुर्योधनमिदं वाक्यमुवाच विजने पुनः
Vidurasya matam gyatva dhritarashtrombikasutah
Duryodhanamidam vakyamuvacha vijane punah
46.7
अलं द्यूतेन गान्धारे विदुरो न प्रशंसति
न ह्यसौ सुमहाबुद्धिरहितं नो वदिष्यति
Alam dyutena gandhare viduro na prashansati
Na hyasau sumahabuddhirahitam no vadishyati
46.8
हितं हि परमं मन्ये विदुरो यत्प्रभाषते
क्रियतां पुत्र तत्सर्वमेतन्मन्ये हितं तव
Hitam hi paramam manye viduro yatprabhashate
Kriyatam putra tatsarvametanmanye hitam tava
46.9
देवर्षिर्वासवगुरुर्देवराजाय धीमते
यत्प्राह शास्त्रं भगवान्बृहस्पतिरुदारधीः
Devarshirvasavagururdevarajaya dhimate
Yatpraha shastram bhagavanbrihaspatirudaradhih
46.10
तद्वेद विदुरः सर्वं सरहस्यं महाकविः
स्थितश्च वचने तस्य सदाहमपि पुत्रक
Tadveda vidurah sarvam sarahasyam mahakavih
Sthitashcha vachane tasya sadahamapi putraka
46.11
विदुरो वापि मेधावी कुरूणां प्रवरो मतः
उद्धवो वा महाबुद्धिर्वृष्णीनामर्चितो नृप
Viduro vapi medhavi kurunam pravaro matah
Uddhavo va mahabuddhirvrishninamarchito nripa
46.12
द्यूतेन तदलं पुत्र द्यूते भेदो हि दृश्यते
भेदे विनाशो राज्यस्य तत्पुत्र परिवर्जय
Dyutena tadalam putra dyute bhedo hi drishyate
Bhede vinasho rajyasya tatputra parivarjaya
46.13
पित्रा मात्रा च पुत्रस्य यद्वै कार्यं परं स्मृतम्
प्राप्तस्त्वमसि तत्तात पितृपैतामहं पदम्
Pitra matra cha putrasya yadvai karyam param smritam
Praptastvamasi tattata pitripaitamaham padam
46.14
अधीतवान्कृती शास्त्रे लालितः सततं गृहे
भ्रातृज्येष्ठः स्थितो राज्ये विन्दसे किं न शोभनम्
Adhitavankriti shastre lalitah satatam grihe
Bhratrijyeshthah sthito rajye vindase kim na shobhanam
46.15
पृथग्जनैरलभ्यं यद्भोजनाच्छादनं परम्
तत्प्राप्तोऽसि महाबाहो कस्माच्छोचसि पुत्रक
Prithagjanairalabhyam yadbhojanachchhadanam param
Tatpraptosi mahabaho kasmachchhochasi putraka
46.16
स्फीतं राष्ट्रं महाबाहो पितृपैतामहं महत्
नित्यमाज्ञापयन्भासि दिवि देवेश्वरो यथा
Sphitam rashtram mahabaho pitripaitamaham mahat
Nityamagyapayanbhasi divi deveshvaro yatha
46.17
तस्य ते विदितप्रज्ञ शोकमूलमिदं कथम्
समुत्थितं दुःखतरं तन्मे शंसितुमर्हसि
Tasya te viditapragya shokamulamidam katham
Samutthitam duhkhataram tanme shansitumarhasi
46.18
दुर्योधन उवाच
अश्नाम्याच्छादयामीति प्रपश्यन्पापपूरुषः
नामर्षं कुरुते यस्तु पुरुषः सोऽधमः स्मृतः
Duryodhana uvacha
Ashnamyachchhadayamiti prapashyanpapapurushah
Namarsham kurute yastu purushah sodhamah smritah
46.19
न मां प्रीणाति राजेन्द्र लक्ष्मीः साधारणा विभो
ज्वलितामिव कौन्तेये श्रियं दृष्ट्वा च विव्यथे
Na mam prinati rajendra lakshmih sadharana vibho
Jvalitamiva kaunteye shriyam drishtva cha vivyathe
46.20
सर्वां हि पृथिवीं दृष्ट्वा युधिष्ठिरवशानुगाम्
स्थिरोऽस्मि योऽहं जीवामि दुःखादेतद्ब्रवीमि ते
Sarvam hi prithivim drishtva yudhishthiravashanugam
Sthirosmi yoham jivami duhkhadetadbravimi te
46.21
आवर्जिता इवाभान्ति निघ्नाश्चैत्रकिकौकुराः
कारस्करा लोहजङ्घा युधिष्ठिरनिवेशने
Avarjita ivabhanti nighnashchaitrakikaukurah
Karaskara lohajangha yudhishthiraniveshane
46.22
हिमवत्सागरानूपाः सर्वरत्नाकरास्तथा
अन्त्याः सर्वे पर्युदस्ता युधिष्ठिरनिवेशने
Himavatsagaranupah sarvaratnakarastatha
Antyah sarve paryudasta yudhishthiraniveshane
46.23
ज्येष्ठोऽयमिति मां मत्वा श्रेष्ठश्चेति विशां पते
युधिष्ठिरेण सत्कृत्य युक्तो रत्नपरिग्रहे
Jyeshthoyamiti mam matva shreshthashcheti visham pate
Yudhishthirena satkritya yukto ratnaparigrahe
46.24
उपस्थितानां रत्नानां श्रेष्ठानामर्घहारिणाम्
नादृश्यत परः प्रान्तो नापरस्तत्र भारत
Upasthitanam ratnanam shreshthanamarghaharinam
Nadrishyata parah pranto naparastatra bharata
46.25
न मे हस्तः समभवद्वसु तत्प्रतिगृह्णतः
प्रातिष्ठन्त मयि श्रान्ते गृह्य दूराहृतं वसु
Na me hastah samabhavadvasu tatpratigrihnatah
Pratishthanta mayi shrante grihya durahritam vasu
46.26
कृतां बिन्दुसरोरत्नैर्मयेन स्फाटिकच्छदाम्
अपश्यं नलिनीं पूर्णामुदकस्येव भारत
Kritam bindusaroratnairmayena sphatikachchhadam
Apashyam nalinim purnamudakasyeva bharata
46.27
वस्त्रमुत्कर्षति मयि प्राहसत्स वृकोदरः
शत्रोरृद्धिविशेषेण विमूढं रत्नवर्जितम्
Vastramutkarshati mayi prahasatsa vrikodarah
Shatrorriddhivisheshena vimudham ratnavarjitam
46.28
तत्र स्म यदि शक्तः स्यां पातयेयं वृकोदरम्
सपत्नेनावहासो हि स मां दहति भारत
Tatra sma yadi shaktah syam patayeyam vrikodaram
Sapatnenavahaso hi sa mam dahati bharata
46.29
पुनश्च तादृशीमेव वापीं जलजशालिनीम्
मत्वा शिलासमां तोये पतितोऽस्मि नराधिप
Punashcha tadrishimeva vapim jalajashalinim
Matva shilasamam toye patitosmi naradhipa
46.30
तत्र मां प्राहसत्कृष्णः पार्थेन सह सस्वनम्
द्रौपदी च सह स्त्रीभिर्व्यथयन्ती मनो मम
Tatra mam prahasatkrishnah parthena saha sasvanam
Draupadi cha saha stribhirvyathayanti mano mama
46.31
क्लिन्नवस्त्रस्य च जले किंकरा राजचोदिताः
ददुर्वासांसि मेऽन्यानि तच्च दुःखतरं मम
Klinnavastrasya cha jale kinkara rajachoditah
Dadurvasansi menyani tachcha duhkhataram mama
46.32
प्रलम्भं च शृणुष्वान्यं गदतो मे नराधिप
अद्वारेण विनिर्गच्छन्द्वारसंस्थानरूपिणा
अभिहत्य शिलां भूयो ललाटेनास्मि विक्षतः
Pralambham cha shrinushvanyam gadato me naradhipa
Advarena vinirgachchhandvarasansthanarupina
Abhihatya shilam bhuyo lalatenasmi vikshatah
46.33
तत्र मां यमजौ दूरादालोक्य ललितौ किल
बाहुभिः परिगृह्णीतां शोचन्तौ सहितावुभौ
Tatra mam yamajau duradalokya lalitau kila
Bahubhih parigrihnitam shochantau sahitavubhau
46.34
उवाच सहदेवस्तु तत्र मां विस्मयन्निव
इदं द्वारमितो गच्छ राजन्निति पुनः पुनः
Uvacha sahadevastu tatra mam vismayanniva
Idam dvaramito gachchha rajanniti punah punah
46.35
नामधेयानि रत्नानां पुरस्तान्न श्रुतानि मे
यानि दृष्टानि मे तस्यां मनस्तपति तच्च मे
Namadheyani ratnanam purastanna shrutani me
Yani drishtani me tasyam manastapati tachcha me