UtshovChapter 41
41.1
भीष्म उवाच
नैषा चेदिपतेर्बुद्धिर्यया त्वाह्वयतेऽच्युतम्
नूनमेष जगद्भर्तुः कृष्णस्यैव विनिश्चयः
Bhishma uvacha
Naisha chedipaterbuddhiryaya tvahvayatechyutam
Nunamesha jagadbhartuh krishnasyaiva vinishchayah
41.2
को हि मां भीमसेनाद्य क्षितावर्हति पार्थिवः
क्षेप्तुं दैवपरीतात्मा यथैष कुलपांसनः
Ko hi mam bhimasenadya kshitavarhati parthivah
Ksheptum daivaparitatma yathaisha kulapansanah
41.3
एष ह्यस्य महाबाहो तेजोंशश्च हरेर्ध्रुवम्
तमेव पुनरादातुमिच्छत्पृथुयशा हरिः
Esha hyasya mahabaho tejonshashcha harerdhruvam
Tameva punaradatumichchhatprithuyasha harih
41.4
येनैष कुरुशार्दूल शार्दूल इव चेदिराट्
गर्जत्यतीव दुर्बुद्धिः सर्वानस्मानचिन्तयन्
Yenaisha kurushardula shardula iva chedirat
Garjatyativa durbuddhih sarvanasmanachintayan
41.5
वैशंपायन उवाच
ततो न ममृषे चैद्यस्तद्भीष्मवचनं तदा
उवाच चैनं संक्रुद्धः पुनर्भीष्ममथोत्तरम्
Vaishampayana uvacha
Tato na mamrishe chaidyastadbhishmavachanam tada
Uvacha chainam sankruddhah punarbhishmamathottaram
41.6
शिशुपाल उवाच
द्विषतां नोऽस्तु भीष्मैष प्रभावः केशवस्य यः
यस्य संस्तववक्ता त्वं बन्दिवत्सततोत्थितः
Shishupala uvacha
Dvishatam nostu bhishmaisha prabhavah keshavasya yah
Yasya sanstavavakta tvam bandivatsatatotthitah
41.7
संस्तवाय मनो भीष्म परेषां रमते सदा
यदि संस्तौषि राज्ञस्त्वमिमं हित्वा जनार्दनम्
Sanstavaya mano bhishma paresham ramate sada
Yadi sanstaushi ragyastvamimam hitva janardanam
41.8
दरदं स्तुहि बाह्लीकमिमं पार्थिवसत्तमम्
जायमानेन येनेयमभवद्दारिता मही
Daradam stuhi bahlikamimam parthivasattamam
Jayamanena yeneyamabhavaddarita mahi
41.9
वङ्गाङ्गविषयाध्यक्षं सहस्राक्षसमं बले
स्तुहि कर्णमिमं भीष्म महाचापविकर्षणम्
Vangangavishayadhyaksham sahasrakshasamam bale
Stuhi karnamimam bhishma mahachapavikarshanam
41.10
द्रोणं द्रौणिं च साधु त्वं पितापुत्रौ महारथौ
स्तुहि स्तुत्याविमौ भीष्म सततं द्विजसत्तमौ
Dronam draunim cha sadhu tvam pitaputrau maharathau
Stuhi stutyavimau bhishma satatam dvijasattamau
41.11
ययोरन्यतरो भीष्म संक्रुद्धः सचराचराम्
इमां वसुमतीं कुर्यादशेषामिति मे मतिः
Yayoranyataro bhishma sankruddhah sacharacharam
Imam vasumatim kuryadasheshamiti me matih
41.12
द्रोणस्य हि समं युद्धे न पश्यामि नराधिपम्
अश्वत्थाम्नस्तथा भीष्म न चैतौ स्तोतुमिच्छसि
Dronasya hi samam yuddhe na pashyami naradhipam
Ashvatthamnastatha bhishma na chaitau stotumichchhasi
41.13
शल्यादीनपि कस्मात्त्वं न स्तौषि वसुधाधिपान्
स्तवाय यदि ते बुद्धिर्वर्तते भीष्म सर्वदा
Shalyadinapi kasmattvam na staushi vasudhadhipan
Stavaya yadi te buddhirvartate bhishma sarvada
41.14
किं हि शक्यं मया कर्तुं यद्वृद्धानां त्वया नृप
पुरा कथयतां नूनं न श्रुतं धर्मवादिनाम्
Kim hi shakyam maya kartum yadvriddhanam tvaya nripa
Pura kathayatam nunam na shrutam dharmavadinam
41.15
आत्मनिन्दात्मपूजा च परनिन्दा परस्तवः
अनाचरितमार्याणां वृत्तमेतच्चतुर्विधम्
Atmanindatmapuja cha paraninda parastavah
Anacharitamaryanam vrittametachchaturvidham
41.16
यदस्तव्यमिमं शश्वन्मोहात्संस्तौषि भक्तितः
केशवं तच्च ते भीष्म न कश्चिदनुमन्यते
Yadastavyamimam shashvanmohatsanstaushi bhaktitah
Keshavam tachcha te bhishma na kashchidanumanyate
41.17
कथं भोजस्य पुरुषे वर्गपाले दुरात्मनि
समावेशयसे सर्वं जगत्केवलकाम्यया
Katham bhojasya purushe vargapale duratmani
Samaveshayase sarvam jagatkevalakamyaya
41.18
अथ वैषा न ते भक्तिः प्रकृतिं याति भारत
मयैव कथितं पूर्वं भूलिङ्गशकुनिर्यथा
Atha vaisha na te bhaktih prakritim yati bharata
Mayaiva kathitam purvam bhulingashakuniryatha
41.19
भूलिङ्गशकुनिर्नाम पार्श्वे हिमवतः परे
भीष्म तस्याः सदा वाचः श्रूयन्तेऽर्थविगर्हिताः
Bhulingashakunirnama parshve himavatah pare
Bhishma tasyah sada vachah shruyanterthavigarhitah
41.20
मा साहसमितीदं सा सततं वाशते किल
साहसं चात्मनातीव चरन्ती नावबुध्यते
Ma sahasamitidam sa satatam vashate kila
Sahasam chatmanativa charanti navabudhyate
41.21
सा हि मांसार्गलं भीष्म मुखात्सिंहस्य खादतः
दन्तान्तरविलग्नं यत्तदादत्तेऽल्पचेतना
Sa hi mansargalam bhishma mukhatsinhasya khadatah
Dantantaravilagnam yattadadattelpachetana
41.22
इच्छतः सा हि सिंहस्य भीष्म जीवत्यसंशयम्
तद्वत्त्वमप्यधर्मज्ञ सदा वाचः प्रभाषसे
Ichchhatah sa hi sinhasya bhishma jivatyasanshayam
Tadvattvamapyadharmagya sada vachah prabhashase
41.23
इच्छतां पार्थिवेन्द्राणां भीष्म जीवस्यसंशयम्
लोकविद्विष्टकर्मा हि नान्योऽस्ति भवता समः
Ichchhatam parthivendranam bhishma jivasyasanshayam
Lokavidvishtakarma hi nanyosti bhavata samah
41.24
वैशंपायन उवाच
ततश्चेदिपतेः श्रुत्वा भीष्मः स कटुकं वचः
उवाचेदं वचो राजंश्चेदिराजस्य शृण्वतः
Vaishampayana uvacha
Tatashchedipateh shrutva bhishmah sa katukam vachah
Uvachedam vacho rajanshchedirajasya shrinvatah
41.25
इच्छतां किल नामाहं जीवाम्येषां महीक्षिताम्
योऽहं न गणयाम्येतांस्तृणानीव नराधिपान्
Ichchhatam kila namaham jivamyesham mahikshitam
Yoham na ganayamyetanstrinaniva naradhipan
41.26
एवमुक्ते तु भीष्मेण ततः संचुक्रुधुर्नृपाः
केचिज्जहृषिरे तत्र केचिद्भीष्मं जगर्हिरे
Evamukte tu bhishmena tatah sanchukrudhurnripah
Kechijjahrishire tatra kechidbhishmam jagarhire
41.27
केचिदूचुर्महेष्वासाः श्रुत्वा भीष्मस्य तद्वचः
पापोऽवलिप्तो वृद्धश्च नायं भीष्मोऽर्हति क्षमाम्
Kechiduchurmaheshvasah shrutva bhishmasya tadvachah
Papovalipto vriddhashcha nayam bhishmorhati kshamam
41.28
हन्यतां दुर्मतिर्भीष्मः पशुवत्साध्वयं नृपैः
सर्वैः समेत्य संरब्धैर्दह्यतां वा कटाग्निना
Hanyatam durmatirbhishmah pashuvatsadhvayam nripaih
Sarvaih sametya sanrabdhairdahyatam va katagnina
41.29
इति तेषां वचः श्रुत्वा ततः कुरुपितामहः
उवाच मतिमान्भीष्मस्तानेव वसुधाधिपान्
Iti tesham vachah shrutva tatah kurupitamahah
Uvacha matimanbhishmastaneva vasudhadhipan
41.30
उक्तस्योक्तस्य नेहान्तमहं समुपलक्षये
यत्तु वक्ष्यामि तत्सर्वं शृणुध्वं वसुधाधिपाः
Uktasyoktasya nehantamaham samupalakshaye
Yattu vakshyami tatsarvam shrinudhvam vasudhadhipah
41.31
पशुवद्घातनं वा मे दहनं वा कटाग्निना
क्रियतां मूर्ध्नि वो न्यस्तं मयेदं सकलं पदम्
Pashuvadghatanam va me dahanam va katagnina
Kriyatam murdhni vo nyastam mayedam sakalam padam
41.32
एष तिष्ठति गोविन्दः पूजितोऽस्माभिरच्युतः
यस्य वस्त्वरते बुद्धिर्मरणाय स माधवम्
Esha tishthati govindah pujitosmabhirachyutah
Yasya vastvarate buddhirmaranaya sa madhavam
41.33
कृष्णमाह्वयतामद्य युद्धे शार्ङ्गगदाधरम्
यावदस्यैव देवस्य देहं विशतु पातितः
Krishnamahvayatamadya yuddhe sharngagadadharam
Yavadasyaiva devasya deham vishatu patitah