UtshovChapter 35
35.1
वैशंपायन उवाच
ततो युधिष्ठिरो राजा शिशुपालमुपाद्रवत्
उवाच चैनं मधुरं सान्त्वपूर्वमिदं वचः
Vaishampayana uvacha
Tato yudhishthiro raja shishupalamupadravat
Uvacha chainam madhuram santvapurvamidam vachah
35.2
नेदं युक्तं महीपाल यादृशं वै त्वमुक्तवान्
अधर्मश्च परो राजन्पारुष्यं च निरर्थकम्
Nedam yuktam mahipala yadrisham vai tvamuktavan
Adharmashcha paro rajanparushyam cha nirarthakam
35.3
न हि धर्मं परं जातु नावबुध्येत पार्थिव
भीष्मः शांतनवस्त्वेनं मावमंस्था अतोऽन्यथा
Na hi dharmam param jatu navabudhyeta parthiva
Bhishmah shantanavastvenam mavamanstha atonyatha
35.4
पश्य चेमान्महीपालांस्त्वत्तो वृद्धतमान्बहून्
मृष्यन्ते चार्हणां कृष्णे तद्वत्त्वं क्षन्तुमर्हसि
Pashya chemanmahipalanstvatto vriddhatamanbahun
Mrishyante charhanam krishne tadvattvam kshantumarhasi
35.5
वेद तत्त्वेन कृष्णं हि भीष्मश्चेदिपते भृशम्
न ह्येनं त्वं तथा वेत्थ यथैनं वेद कौरवः
Veda tattvena krishnam hi bhishmashchedipate bhrisham
Na hyenam tvam tatha vettha yathainam veda kauravah
35.6
भीष्म उवाच
नास्मा अनुनयो देयो नायमर्हति सान्त्वनम्
लोकवृद्धतमे कृष्णे योऽर्हणां नानुमन्यते
Bhishma uvacha
Nasma anunayo deyo nayamarhati santvanam
Lokavriddhatame krishne yorhanam nanumanyate
35.7
क्षत्रियः क्षत्रियं जित्वा रणे रणकृतां वरः
यो मुञ्चति वशे कृत्वा गुरुर्भवति तस्य सः
Kshatriyah kshatriyam jitva rane ranakritam varah
Yo munchati vashe kritva gururbhavati tasya sah
35.8
अस्यां च समितौ राज्ञामेकमप्यजितं युधि
न पश्यामि महीपालं सात्वतीपुत्रतेजसा
Asyam cha samitau ragyamekamapyajitam yudhi
Na pashyami mahipalam satvatiputratejasa
35.9
न हि केवलमस्माकमयमर्च्यतमोऽच्युतः
त्रयाणामपि लोकानामर्चनीयो जनार्दनः
Na hi kevalamasmakamayamarchyatamochyutah
Trayanamapi lokanamarchaniyo janardanah
35.10
कृष्णेन हि जिता युद्धे बहवः क्षत्रियर्षभाः
जगत्सर्वं च वार्ष्णेये निखिलेन प्रतिष्ठितम्
Krishnena hi jita yuddhe bahavah kshatriyarshabhah
Jagatsarvam cha varshneye nikhilena pratishthitam
35.11
तस्मात्सत्स्वपि वृद्धेषु कृष्णमर्चाम नेतरान्
एवं वक्तुं न चार्हस्त्वं मा भूत्ते बुद्धिरीदृशी
Tasmatsatsvapi vriddheshu krishnamarchama netaran
Evam vaktum na charhastvam ma bhutte buddhiridrishi
35.12
ज्ञानवृद्धा मया राजन्बहवः पर्युपासिताः
तेषां कथयतां शौरेरहं गुणवतो गुणान्
समागतानामश्रौषं बहून्बहुमतान्सताम्
Gyanavriddha maya rajanbahavah paryupasitah
Tesham kathayatam shaureraham gunavato gunan
Samagatanamashrausham bahunbahumatansatam
35.13
कर्माण्यपि च यान्यस्य जन्मप्रभृति धीमतः
बहुशः कथ्यमानानि नरैर्भूयः श्रुतानि मे
Karmanyapi cha yanyasya janmaprabhriti dhimatah
Bahushah kathyamanani narairbhuyah shrutani me
35.14
न केवलं वयं कामाच्चेदिराज जनार्दनम्
न संबन्धं पुरस्कृत्य कृतार्थं वा कथंचन
Na kevalam vayam kamachchediraja janardanam
Na sambandham puraskritya kritartham va kathanchana
35.15
अर्चामहेऽर्चितं सद्भिर्भुवि भौमसुखावहम्
यशः शौर्यं जयं चास्य विज्ञायार्चां प्रयुज्महे
Archamaherchitam sadbhirbhuvi bhaumasukhavaham
Yashah shauryam jayam chasya vigyayarcham prayujmahe
35.16
न हि कश्चिदिहास्माभिः सुबालोऽप्यपरीक्षितः
गुणैर्वृद्धानतिक्रम्य हरिरर्च्यतमो मतः
Na hi kashchidihasmabhih subalopyaparikshitah
Gunairvriddhanatikramya harirarchyatamo matah
35.17
ज्ञानवृद्धो द्विजातीनां क्षत्रियाणां बलाधिकः
पूज्ये ताविह गोविन्दे हेतू द्वावपि संस्थितौ
Gyanavriddho dvijatinam kshatriyanam baladhikah
Pujye taviha govinde hetu dvavapi sansthitau
35.18
वेदवेदाङ्गविज्ञानं बलं चाप्यमितं तथा
नृणां हि लोके कस्यास्ति विशिष्टं केशवादृते
Vedavedangavigyanam balam chapyamitam tatha
Nrinam hi loke kasyasti vishishtam keshavadrite
35.19
दानं दाक्ष्यं श्रुतं शौर्यं ह्रीः कीर्तिर्बुद्धिरुत्तमा
संनतिः श्रीर्धृतिस्तुष्टिः पुष्टिश्च नियताच्युते
Danam dakshyam shrutam shauryam hrih kirtirbuddhiruttama
Sannatih shrirdhritistushtih pushtishcha niyatachyute
35.20
तमिमं सर्वसंपन्नमाचार्यं पितरं गुरुम्
अर्च्यमर्चितमर्चार्हं सर्वे संमन्तुमर्हथ
Tamimam sarvasampannamacharyam pitaram gurum
Archyamarchitamarcharham sarve sammantumarhatha
35.21
ऋत्विग्गुरुर्विवाह्यश्च स्नातको नृपतिः प्रियः
सर्वमेतद्धृषीकेशे तस्मादभ्यर्चितोऽच्युतः
Ritviggururvivahyashcha snatako nripatih priyah
Sarvametaddhrishikeshe tasmadabhyarchitochyutah
35.22
कृष्ण एव हि लोकानामुत्पत्तिरपि चाप्ययः
कृष्णस्य हि कृते भूतमिदं विश्वं समर्पितम्
Krishna eva hi lokanamutpattirapi chapyayah
Krishnasya hi krite bhutamidam vishvam samarpitam
35.23
एष प्रकृतिरव्यक्ता कर्ता चैव सनातनः
परश्च सर्वभूतेभ्यस्तस्माद्वृद्धतमोऽच्युतः
Esha prakritiravyakta karta chaiva sanatanah
Parashcha sarvabhutebhyastasmadvriddhatamochyutah
35.24
बुद्धिर्मनो महान्वायुस्तेजोऽम्भः खं मही च या
चतुर्विधं च यद्भूतं सर्वं कृष्णे प्रतिष्ठितम्
Buddhirmano mahanvayustejombhah kham mahi cha ya
Chaturvidham cha yadbhutam sarvam krishne pratishthitam
35.25
आदित्यश्चन्द्रमाश्चैव नक्षत्राणि ग्रहाश्च ये
दिशश्चोपदिशश्चैव सर्वं कृष्णे प्रतिष्ठितम्
Adityashchandramashchaiva nakshatrani grahashcha ye
Dishashchopadishashchaiva sarvam krishne pratishthitam
35.26
अयं तु पुरुषो बालः शिशुपालो न बुध्यते
सर्वत्र सर्वदा कृष्णं तस्मादेवं प्रभाषते
Ayam tu purusho balah shishupalo na budhyate
Sarvatra sarvada krishnam tasmadevam prabhashate
35.27
यो हि धर्मं विचिनुयादुत्कृष्टं मतिमान्नरः
स वै पश्येद्यथाधर्मं न तथा चेदिराडयम्
Yo hi dharmam vichinuyadutkrishtam matimannarah
Sa vai pashyedyathadharmam na tatha chediradayam
35.28
सवृद्धबालेष्वथ वा पार्थिवेषु महात्मसु
को नार्हं मन्यते कृष्णं को वाप्येनं न पूजयेत्
Savriddhabaleshvatha va parthiveshu mahatmasu
Ko narham manyate krishnam ko vapyenam na pujayet
35.29
अथेमां दुष्कृतां पूजां शिशुपालो व्यवस्यति
दुष्कृतायां यथान्यायं तथायं कर्तुमर्हति
Athemam dushkritam pujam shishupalo vyavasyati
Dushkritayam yathanyayam tathayam kartumarhati