UtshovChapter 20
20.1
जरासंध उवाच
न स्मरेयं कदा वैरं कृतं युष्माभिरित्युत
चिन्तयंश्च न पश्यामि भवतां प्रति वैकृतम्
Jarasandha uvacha
Na smareyam kada vairam kritam yushmabhirityuta
Chintayanshcha na pashyami bhavatam prati vaikritam
20.2
वैकृते चासति कथं मन्यध्वं मामनागसम्
अरिं विब्रूत तद्विप्राः सतां समय एष हि
Vaikrite chasati katham manyadhvam mamanagasam
Arim vibruta tadviprah satam samaya esha hi
20.3
अथ धर्मोपघाताद्धि मनः समुपतप्यते
योऽनागसि प्रसृजति क्षत्रियोऽपि न संशयः
Atha dharmopaghataddhi manah samupatapyate
Yonagasi prasrijati kshatriyopi na sanshayah
20.4
अतोऽन्यथाचरँल्लोके धर्मज्ञः सन्महाव्रतः
वृजिनां गतिमाप्नोति श्रेयसोऽप्युपहन्ति च
Atonyathacharanlloke dharmagyah sanmahavratah
Vrijinam gatimapnoti shreyasopyupahanti cha
20.5
त्रैलोक्ये क्षत्रधर्माद्धि श्रेयांसं साधुचारिणाम्
अनागसं प्रजानानाः प्रमादादिव जल्पथ
Trailokye kshatradharmaddhi shreyansam sadhucharinam
Anagasam prajananah pramadadiva jalpatha
20.6
वासुदेव उवाच
कुलकार्यं महाराज कश्चिदेकः कुलोद्वहः
वहते तन्नियोगाद्वै वयमभ्युत्थितास्त्रयः
Vasudeva uvacha
Kulakaryam maharaja kashchidekah kulodvahah
Vahate tanniyogadvai vayamabhyutthitastrayah
20.7
त्वया चोपहृता राजन्क्षत्रिया लोकवासिनः
तदागः क्रूरमुत्पाद्य मन्यसे किं त्वनागसम्
Tvaya chopahrita rajankshatriya lokavasinah
Tadagah kruramutpadya manyase kim tvanagasam
20.8
राजा राज्ञः कथं साधून्हिंस्यान्नृपतिसत्तम
तद्राज्ञः संनिगृह्य त्वं रुद्रायोपजिहीर्षसि
Raja ragyah katham sadhunhinsyannripatisattama
Tadragyah sannigrihya tvam rudrayopajihirshasi
20.9
अस्मांस्तदेनो गच्छेत त्वया बार्हद्रथे कृतम्
वयं हि शक्ता धर्मस्य रक्षणे धर्मचारिणः
Asmanstadeno gachchheta tvaya barhadrathe kritam
Vayam hi shakta dharmasya rakshane dharmacharinah
20.10
मनुष्याणां समालम्भो न च दृष्टः कदाचन
स कथं मानुषैर्देवं यष्टुमिच्छसि शंकरम्
Manushyanam samalambho na cha drishtah kadachana
Sa katham manushairdevam yashtumichchhasi shankaram
20.11
सवर्णो हि सवर्णानां पशुसंज्ञां करिष्यति
कोऽन्य एवं यथा हि त्वं जरासंध वृथामतिः
Savarno hi savarnanam pashusangyam karishyati
Konya evam yatha hi tvam jarasandha vrithamatih
20.12
ते त्वां ज्ञातिक्षयकरं वयमार्तानुसारिणः
ज्ञातिवृद्धिनिमित्तार्थं विनियन्तुमिहागताः
Te tvam gyatikshayakaram vayamartanusarinah
Gyativriddhinimittartham viniyantumihagatah
20.13
नास्ति लोके पुमानन्यः क्षत्रियेष्विति चैव यत्
मन्यसे स च ते राजन्सुमहान्बुद्धिविप्लवः
Nasti loke pumananyah kshatriyeshviti chaiva yat
Manyase sa cha te rajansumahanbuddhiviplavah
20.14
को हि जानन्नभिजनमात्मनः क्षत्रियो नृप
नाविशेत्स्वर्गमतुलं रणानन्तरमव्ययम्
Ko hi janannabhijanamatmanah kshatriyo nripa
Navishetsvargamatulam rananantaramavyayam
20.15
स्वर्गं ह्येव समास्थाय रणयज्ञेषु दीक्षिताः
यजन्ते क्षत्रिया लोकांस्तद्विद्धि मगधाधिप
Svargam hyeva samasthaya ranayagyeshu dikshitah
Yajante kshatriya lokanstadviddhi magadhadhipa
20.16
स्वर्गयोनिर्जयो राजन्स्वर्गयोनिर्महद्यशः
स्वर्गयोनिस्तपो युद्धे मार्गः सोऽव्यभिचारवान्
Svargayonirjayo rajansvargayonirmahadyashah
Svargayonistapo yuddhe margah sovyabhicharavan
20.17
एष ह्यैन्द्रो वैजयन्तो गुणो नित्यं समाहितः
येनासुरान्पराजित्य जगत्पाति शतक्रतुः
Esha hyaindro vaijayanto guno nityam samahitah
Yenasuranparajitya jagatpati shatakratuh
20.18
स्वर्गमास्थाय कस्य स्याद्विग्रहित्वं यथा तव
मागधैर्विपुलैः सैन्यैर्बाहुल्यबलदर्पितैः
Svargamasthaya kasya syadvigrahitvam yatha tava
Magadhairvipulaih sainyairbahulyabaladarpitaih
20.19
मावमंस्थाः परान्राजन्नास्ति वीर्यं नरे नरे
समं तेजस्त्वया चैव केवलं मनुजेश्वर
Mavamansthah paranrajannasti viryam nare nare
Samam tejastvaya chaiva kevalam manujeshvara
20.20
यावदेव न संबुद्धं तावदेव भवेत्तव
विषह्यमेतदस्माकमतो राजन्ब्रवीमि ते
Yavadeva na sambuddham tavadeva bhavettava
Vishahyametadasmakamato rajanbravimi te
20.21
जहि त्वं सदृशेष्वेव मानं दर्पं च मागध
मा गमः ससुतामात्यः सबलश्च यमक्षयम्
Jahi tvam sadrisheshveva manam darpam cha magadha
Ma gamah sasutamatyah sabalashcha yamakshayam
20.22
दम्भोद्भवः कार्तवीर्य उत्तरश्च बृहद्रथः
श्रेयसो ह्यवमन्येह विनेशुः सबला नृपाः
Dambhodbhavah kartavirya uttarashcha brihadrathah
Shreyaso hyavamanyeha vineshuh sabala nripah
20.23
मुमुक्षमाणास्त्वत्तश्च न वयं ब्राह्मणब्रुवाः
शौरिरस्मि हृषीकेशो नृवीरौ पाण्डवाविमौ
Mumukshamanastvattashcha na vayam brahmanabruvah
Shaurirasmi hrishikesho nrivirau pandavavimau
20.24
त्वामाह्वयामहे राजन्स्थिरो युध्यस्व मागध
मुञ्च वा नृपतीन्सर्वान्मा गमस्त्वं यमक्षयम्
Tvamahvayamahe rajansthiro yudhyasva magadha
Muncha va nripatinsarvanma gamastvam yamakshayam
20.25
जरासंध उवाच
नाजितान्वै नरपतीनहमादद्मि कांश्चन
जितः कः पर्यवस्थाता कोऽत्र यो न मया जितः
Jarasandha uvacha
Najitanvai narapatinahamadadmi kanshchana
Jitah kah paryavasthata kotra yo na maya jitah
20.26
क्षत्रियस्यैतदेवाहुर्धर्म्यं कृष्णोपजीवनम्
विक्रम्य वशमानीय कामतो यत्समाचरेत्
Kshatriyasyaitadevahurdharmyam krishnopajivanam
Vikramya vashamaniya kamato yatsamacharet
20.27
देवतार्थमुपाकृत्य राज्ञः कृष्ण कथं भयात्
अहमद्य विमुञ्चेयं क्षात्रं व्रतमनुस्मरन्
Devatarthamupakritya ragyah krishna katham bhayat
Ahamadya vimuncheyam kshatram vratamanusmaran
20.28
सैन्यं सैन्येन व्यूढेन एक एकेन वा पुनः
द्वाभ्यां त्रिभिर्वा योत्स्येऽहं युगपत्पृथगेव वा
Sainyam sainyena vyudhena eka ekena va punah
Dvabhyam tribhirva yotsyeham yugapatprithageva va
20.29
वैशंपायन उवाच
एवमुक्त्वा जरासंधः सहदेवाभिषेचनम्
आज्ञापयत्तदा राजा युयुत्सुर्भीमकर्मभिः
Vaishampayana uvacha
Evamuktva jarasandhah sahadevabhishechanam
Agyapayattada raja yuyutsurbhimakarmabhih
20.30
स तु सेनापती राजा सस्मार भरतर्षभ
कौशिकं चित्रसेनं च तस्मिन्युद्ध उपस्थिते
Sa tu senapati raja sasmara bharatarshabha
Kaushikam chitrasenam cha tasminyuddha upasthite
20.31
ययोस्ते नामनी लोके हंसेति डिभकेति च
पूर्वं संकथिते पुम्भिर्नृलोके लोकसत्कृते
Yayoste namani loke hanseti dibhaketi cha
Purvam sankathite pumbhirnriloke lokasatkrite
20.32
तं तु राजन्विभुः शौरी राजानं बलिनां वरम्
स्मृत्वा पुरुषशार्दूल शार्दूलसमविक्रमम्
Tam tu rajanvibhuh shauri rajanam balinam varam
Smritva purushashardula shardulasamavikramam
20.33
सत्यसंधो जरासंधं भुवि भीमपराक्रमम्
भागमन्यस्य निर्दिष्टं वध्यं भूमिभृदच्युतः
Satyasandho jarasandham bhuvi bhimaparakramam
Bhagamanyasya nirdishtam vadhyam bhumibhridachyutah
20.34
नात्मनात्मवतां मुख्य इयेष मधुसूदनः
ब्रह्मणोऽऽज्ञां पुरस्कृत्य हन्तुं हलधरानुजः
Natmanatmavatam mukhya iyesha madhusudanah
Brahmanogyam puraskritya hantum haladharanujah