UtshovChapter 19
19.1
वासुदेव उवाच
एष पार्थ महान्स्वादुः पशुमान्नित्यमम्बुमान्
निरामयः सुवेश्माढ्यो निवेशो मागधः शुभः
Vasudeva uvacha
Esha partha mahansvaduh pashumannityamambuman
Niramayah suveshmadhyo nivesho magadhah shubhah
19.2
वैहारो विपुलः शैलो वराहो वृषभस्तथा
तथैवर्षिगिरिस्तात शुभाश्चैत्यकपञ्चमाः
Vaiharo vipulah shailo varaho vrishabhastatha
Tathaivarshigiristata shubhashchaityakapanchamah
19.3
एते पञ्च महाशृङ्गाः पर्वताः शीतलद्रुमाः
रक्षन्तीवाभिसंहत्य संहताङ्गा गिरिव्रजम्
Ete pancha mahashringah parvatah shitaladrumah
Rakshantivabhisanhatya sanhatanga girivrajam
19.4
पुष्पवेष्टितशाखाग्रैर्गन्धवद्भिर्मनोरमैः
निगूढा इव लोध्राणां वनैः कामिजनप्रियैः
Pushpaveshtitashakhagrairgandhavadbhirmanoramaih
Nigudha iva lodhranam vanaih kamijanapriyaih
19.5
शूद्रायां गौतमो यत्र महात्मा संशितव्रतः
औशीनर्यामजनयत्काक्षीवादीन्सुतानृषिः
Shudrayam gautamo yatra mahatma sanshitavratah
Aushinaryamajanayatkakshivadinsutanrishih
19.6
गौतमः क्षयणादस्मादथासौ तत्र वेश्मनि
भजते मागधं वंशं स नृपाणामनुग्रहात्
Gautamah kshayanadasmadathasau tatra veshmani
Bhajate magadham vansham sa nripanamanugrahat
19.7
अङ्गवङ्गादयश्चैव राजानः सुमहाबलाः
गौतमक्षयमभ्येत्य रमन्ते स्म पुरार्जुन
Angavangadayashchaiva rajanah sumahabalah
Gautamakshayamabhyetya ramante sma purarjuna
19.8
वनराजीस्तु पश्येमाः प्रियालानां मनोरमाः
लोध्राणां च शुभाः पार्थ गौतमौकःसमीपजाः
Vanarajistu pashyemah priyalanam manoramah
Lodhranam cha shubhah partha gautamaukahsamipajah
19.9
अर्बुदः शक्रवापी च पन्नगौ शत्रुतापनौ
स्वस्तिकस्यालयश्चात्र मणिनागस्य चोत्तमः
Arbudah shakravapi cha pannagau shatrutapanau
Svastikasyalayashchatra maninagasya chottamah
19.10
अपरिहार्या मेघानां मागधेयं मणेः कृते
कौशिको मणिमांश्चैव ववृधाते ह्यनुग्रहम्
Apariharya meghanam magadheyam maneh krite
Kaushiko manimanshchaiva vavridhate hyanugraham
19.11
अर्थसिद्धिं त्वनपगां जरासंधोऽभिमन्यते
वयमासादने तस्य दर्पमद्य निहन्म हि
Arthasiddhim tvanapagam jarasandhobhimanyate
Vayamasadane tasya darpamadya nihanma hi
19.12
वैशंपायन उवाच
एवमुक्त्वा ततः सर्वे भ्रातरो विपुलौजसः
वार्ष्णेयः पाण्डवेयौ च प्रतस्थुर्मागधं पुरम्
Vaishampayana uvacha
Evamuktva tatah sarve bhrataro vipulaujasah
Varshneyah pandaveyau cha pratasthurmagadham puram
19.13
तुष्टपुष्टजनोपेतं चातुर्वर्ण्यजनाकुलम्
स्फीतोत्सवमनाधृष्यमासेदुश्च गिरिव्रजम्
Tushtapushtajanopetam chaturvarnyajanakulam
Sphitotsavamanadhrishyamasedushcha girivrajam
19.14
तेऽथ द्वारमनासाद्य पुरस्य गिरिमुच्छ्रितम्
बार्हद्रथैः पूज्यमानं तथा नगरवासिभिः
Tetha dvaramanasadya purasya girimuchchhritam
Barhadrathaih pujyamanam tatha nagaravasibhih
19.15
यत्र माषादमृषभमाससाद बृहद्रथः
तं हत्वा माषनालाश्च तिस्रो भेरीरकारयत्
Yatra mashadamrishabhamasasada brihadrathah
Tam hatva mashanalashcha tisro bherirakarayat
19.16
आनह्य चर्मणा तेन स्थापयामास स्वे पुरे
यत्र ताः प्राणदन्भेर्यो दिव्यपुष्पावचूर्णिताः
Anahya charmana tena sthapayamasa sve pure
Yatra tah pranadanbheryo divyapushpavachurnitah
19.17
मागधानां सुरुचिरं चैत्यकान्तं समाद्रवन्
शिरसीव जिघांसन्तो जरासंधजिघांसवः
Magadhanam suruchiram chaityakantam samadravan
Shirasiva jighansanto jarasandhajighansavah
19.18
स्थिरं सुविपुलं शृङ्गं सुमहान्तं पुरातनम्
अर्चितं माल्यदामैश्च सततं सुप्रतिष्ठितम्
Sthiram suvipulam shringam sumahantam puratanam
Architam malyadamaishcha satatam supratishthitam
19.19
विपुलैर्बाहुभिर्वीरास्तेऽभिहत्याभ्यपातयन्
ततस्ते मागधं दृष्ट्वा पुरं प्रविविशुस्तदा
Vipulairbahubhirvirastebhihatyabhyapatayan
Tataste magadham drishtva puram pravivishustada
19.20
एतस्मिन्नेव काले तु जरासंधं समर्चयन्
पर्यग्नि कुर्वंश्च नृपं द्विरदस्थं पुरोहिताः
Etasminneva kale tu jarasandham samarchayan
Paryagni kurvanshcha nripam dviradastham purohitah
19.21
स्नातकव्रतिनस्ते तु बाहुशस्त्रा निरायुधाः
युयुत्सवः प्रविविशुर्जरासंधेन भारत
Snatakavratinaste tu bahushastra nirayudhah
Yuyutsavah pravivishurjarasandhena bharata
19.22
भक्ष्यमाल्यापणानां च ददृशुः श्रियमुत्तमाम्
स्फीतां सर्वगुणोपेतां सर्वकामसमृद्धिनीम्
Bhakshyamalyapananam cha dadrishuh shriyamuttamam
Sphitam sarvagunopetam sarvakamasamriddhinim
19.23
तां तु दृष्ट्वा समृद्धिं ते वीथ्यां तस्यां नरोत्तमाः
राजमार्गेण गच्छन्तः कृष्णभीमधनंजयाः
Tam tu drishtva samriddhim te vithyam tasyam narottamah
Rajamargena gachchhantah krishnabhimadhananjayah
19.24
बलाद्गृहीत्वा माल्यानि मालाकारान्महाबलाः
विरागवसनाः सर्वे स्रग्विणो मृष्टकुण्डलाः
Baladgrihitva malyani malakaranmahabalah
Viragavasanah sarve sragvino mrishtakundalah
19.25
निवेशनमथाजग्मुर्जरासंधस्य धीमतः
गोवासमिव वीक्षन्तः सिंहा हैमवता यथा
Niveshanamathajagmurjarasandhasya dhimatah
Govasamiva vikshantah sinha haimavata yatha
19.26
शैलस्तम्भनिभास्तेषां चन्दनागुरुभूषिताः
अशोभन्त महाराज बाहवो बाहुशालिनाम्
Shailastambhanibhastesham chandanagurubhushitah
Ashobhanta maharaja bahavo bahushalinam
19.27
तान्दृष्ट्वा द्विरदप्रख्याञ्शालस्कन्धानिवोद्गतान्
व्यूढोरस्कान्मागधानां विस्मयः समजायत
Tandrishtva dviradaprakhyanshalaskandhanivodgatan
Vyudhoraskanmagadhanam vismayah samajayata
19.28
ते त्वतीत्य जनाकीर्णास्तिस्रः कक्ष्या नरर्षभाः
अहंकारेण राजानमुपतस्थुर्महाबलाः
Te tvatitya janakirnastisrah kakshya nararshabhah
Ahankarena rajanamupatasthurmahabalah
19.29
तान्पाद्यमधुपर्कार्हान्मानार्हान्सत्कृतिं गतान्
प्रत्युत्थाय जरासंध उपतस्थे यथाविधि
Tanpadyamadhuparkarhanmanarhansatkritim gatan
Pratyutthaya jarasandha upatasthe yathavidhi
19.30
उवाच चैतान्राजासौ स्वागतं वोऽस्त्विति प्रभुः
तस्य ह्येतद्व्रतं राजन्बभूव भुवि विश्रुतम्
Uvacha chaitanrajasau svagatam vostviti prabhuh
Tasya hyetadvratam rajanbabhuva bhuvi vishrutam
19.31
स्नातकान्ब्राह्मणान्प्राप्ताञ्श्रुत्वा स समितिंजयः
अप्यर्धरात्रे नृपतिः प्रत्युद्गच्छति भारत
Snatakanbrahmananpraptanshrutva sa samitinjayah
Apyardharatre nripatih pratyudgachchhati bharata
19.32
तांस्त्वपूर्वेण वेषेण दृष्ट्वा नृपतिसत्तमः
उपतस्थे जरासंधो विस्मितश्चाभवत्तदा
Tanstvapurvena veshena drishtva nripatisattamah
Upatasthe jarasandho vismitashchabhavattada
19.33
ते तु दृष्ट्वैव राजानं जरासंधं नरर्षभाः
इदमूचुरमित्रघ्नाः सर्वे भरतसत्तम
Te tu drishtvaiva rajanam jarasandham nararshabhah
Idamuchuramitraghnah sarve bharatasattama
19.34
स्वस्त्यस्तु कुशलं राजन्निति सर्वे व्यवस्थिताः
तं नृपं नृपशार्दूल विप्रैक्षन्त परस्परम्
Svastyastu kushalam rajanniti sarve vyavasthitah
Tam nripam nripashardula vipraikshanta parasparam
19.35
तानब्रवीज्जरासंधस्तदा यादवपाण्डवान्
आस्यतामिति राजेन्द्र ब्राह्मणच्छद्मसंवृतान्
Tanabravijjarasandhastada yadavapandavan
Asyatamiti rajendra brahmanachchhadmasanvritan
19.36
अथोपविविशुः सर्वे त्रयस्ते पुरुषर्षभाः
संप्रदीप्तास्त्रयो लक्ष्म्या महाध्वर इवाग्नयः
Athopavivishuh sarve trayaste purusharshabhah
Sampradiptastrayo lakshmya mahadhvara ivagnayah
19.37
तानुवाच जरासंधः सत्यसंधो नराधिपः
विगर्हमाणः कौरव्य वेषग्रहणकारणात्
Tanuvacha jarasandhah satyasandho naradhipah
Vigarhamanah kauravya veshagrahanakaranat
19.38
न स्नातकव्रता विप्रा बहिर्माल्यानुलेपनाः
भवन्तीति नृलोकेऽस्मिन्विदितं मम सर्वशः
Na snatakavrata vipra bahirmalyanulepanah
Bhavantiti nrilokesminviditam mama sarvashah
19.39
ते यूयं पुष्पवन्तश्च भुजैर्ज्याघातलक्षणैः
बिभ्रतः क्षात्रमोजश्च ब्राह्मण्यं प्रतिजानथ
Te yuyam pushpavantashcha bhujairjyaghatalakshanaih
Bibhratah kshatramojashcha brahmanyam pratijanatha
19.40
एवं विरागवसना बहिर्माल्यानुलेपनाः
सत्यं वदत के यूयं सत्यं राजसु शोभते
Evam viragavasana bahirmalyanulepanah
Satyam vadata ke yuyam satyam rajasu shobhate
19.41
चैत्यकं च गिरेः शृङ्गं भित्त्वा किमिव सद्म नः
अद्वारेण प्रविष्टाः स्थ निर्भया राजकिल्बिषात्
Chaityakam cha gireh shringam bhittva kimiva sadma nah
Advarena pravishtah stha nirbhaya rajakilbishat
19.42
कर्म चैतद्विलिङ्गस्य किं वाद्य प्रसमीक्षितम्
वदध्वं वाचि वीर्यं च ब्राह्मणस्य विशेषतः
Karma chaitadvilingasya kim vadya prasamikshitam
Vadadhvam vachi viryam cha brahmanasya visheshatah
19.43
एवं च मामुपस्थाय कस्माच्च विधिनार्हणाम्
प्रणीतां नो न गृह्णीत कार्यं किं चास्मदागमे
Evam cha mamupasthaya kasmachcha vidhinarhanam
Pranitam no na grihnita karyam kim chasmadagame
19.44
एवमुक्तस्ततः कृष्णः प्रत्युवाच महामनाः
स्निग्धगम्भीरया वाचा वाक्यं वाक्यविशारदः
Evamuktastatah krishnah pratyuvacha mahamanah
Snigdhagambhiraya vacha vakyam vakyavisharadah
19.45
स्नातकव्रतिनो राजन्ब्राह्मणाः क्षत्रिया विशः
विशेषनियमाश्चैषामविशेषाश्च सन्त्युत
Snatakavratino rajanbrahmanah kshatriya vishah
Visheshaniyamashchaishamavisheshashcha santyuta
19.46
विशेषवांश्च सततं क्षत्रियः श्रियमर्छति
पुष्पवत्सु ध्रुवा श्रीश्च पुष्पवन्तस्ततो वयम्
Visheshavanshcha satatam kshatriyah shriyamarchhati
Pushpavatsu dhruva shrishcha pushpavantastato vayam
19.47
क्षत्रियो बाहुवीर्यस्तु न तथा वाक्यवीर्यवान्
अप्रगल्भं वचस्तस्य तस्माद्बार्हद्रथे स्मृतम्
Kshatriyo bahuviryastu na tatha vakyaviryavan
Apragalbham vachastasya tasmadbarhadrathe smritam
19.48
स्ववीर्यं क्षत्रियाणां च बाह्वोर्धाता न्यवेशयत्
तद्दिदृक्षसि चेद्राजन्द्रष्टास्यद्य न संशयः
Svaviryam kshatriyanam cha bahvordhata nyaveshayat
Taddidrikshasi chedrajandrashtasyadya na sanshayah
19.49
अद्वारेण रिपोर्गेहं द्वारेण सुहृदो गृहम्
प्रविशन्ति सदा सन्तो द्वारं नो वर्जितं ततः
Advarena riporgeham dvarena suhrido griham
Pravishanti sada santo dvaram no varjitam tatah
19.50
कार्यवन्तो गृहानेत्य शत्रुतो नार्हणां वयम्
प्रतिगृह्णीम तद्विद्धि एतन्नः शाश्वतं व्रतम्
Karyavanto grihanetya shatruto narhanam vayam
Pratigrihnima tadviddhi etannah shashvatam vratam