UtshovChapter 2
2.1
वैशंपायन उवाच
ततस्ते नियतात्मान उदीचीं दिशमास्थिताः
ददृशुर्योगयुक्ताश्च हिमवन्तं महागिरिम्
Vaishampayana uvacha
Tataste niyatatmana udichim dishamasthitah
Dadrishuryogayuktashcha himavantam mahagirim
2.2
तं चाप्यतिक्रमन्तस्ते ददृशुर्वालुकार्णवम्
अवैक्षन्त महाशैलं मेरुं शिखरिणां वरम्
Tam chapyatikramantaste dadrishurvalukarnavam
Avaikshanta mahashailam merum shikharinam varam
2.3
तेषां तु गच्छतां शीघ्रं सर्वेषां योगधर्मिणाम्
याज्ञसेनी भ्रष्टयोगा निपपात महीतले
Tesham tu gachchhatam shighram sarvesham yogadharminam
Yagyaseni bhrashtayoga nipapata mahitale
2.4
तां तु प्रपतितां दृष्ट्वा भीमसेनो महाबलः
उवाच धर्मराजानं याज्ञसेनीमवेक्ष्य ह
Tam tu prapatitam drishtva bhimaseno mahabalah
Uvacha dharmarajanam yagyasenimavekshya ha
2.5
नाधर्मश्चरितः कश्चिद्राजपुत्र्या परंतप
कारणं किं नु तद्राजन्यत्कृष्णा पतिता भुवि
Nadharmashcharitah kashchidrajaputrya parantapa
Karanam kim nu tadrajanyatkrishna patita bhuvi
2.6
युधिष्ठिर उवाच
पक्षपातो महानस्या विशेषेण धनंजये
तस्यैतत्फलमद्यैषा भुङ्क्ते पुरुषसत्तम
Yudhishthira uvacha
Pakshapato mahanasya visheshena dhananjaye
Tasyaitatphalamadyaisha bhunkte purushasattama
2.7
वैशंपायन उवाच
एवमुक्त्वानवेक्ष्यैनां ययौ धर्मसुतो नृपः
समाधाय मनो धीमान्धर्मात्मा पुरुषर्षभः
Vaishampayana uvacha
Evamuktvanavekshyainam yayau dharmasuto nripah
Samadhaya mano dhimandharmatma purusharshabhah
2.8
सहदेवस्ततो धीमान्निपपात महीतले
तं चापि पतितं दृष्ट्वा भीमो राजानमब्रवीत्
Sahadevastato dhimannipapata mahitale
Tam chapi patitam drishtva bhimo rajanamabravit
2.9
योऽयमस्मासु सर्वेषु शुश्रूषुरनहंकृतः
सोऽयं माद्रवतीपुत्रः कस्मान्निपतितो भुवि
Yoyamasmasu sarveshu shushrushuranahankritah
Soyam madravatiputrah kasmannipatito bhuvi
2.10
युधिष्ठिर उवाच
आत्मनः सदृशं प्राज्ञं नैषोऽमन्यत कंचन
तेन दोषेण पतितस्तस्मादेष नृपात्मजः
Yudhishthira uvacha
Atmanah sadrisham pragyam naishomanyata kanchana
Tena doshena patitastasmadesha nripatmajah
2.11
वैशंपायन उवाच
इत्युक्त्वा तु समुत्सृज्य सहदेवं ययौ तदा
भ्रातृभिः सह कौन्तेयः शुना चैव युधिष्ठिरः
Vaishampayana uvacha
Ityuktva tu samutsrijya sahadevam yayau tada
Bhratribhih saha kaunteyah shuna chaiva yudhishthirah
2.12
कृष्णां निपतितां दृष्ट्वा सहदेवं च पाण्डवम्
आर्तो बन्धुप्रियः शूरो नकुलो निपपात ह
Krishnam nipatitam drishtva sahadevam cha pandavam
Arto bandhupriyah shuro nakulo nipapata ha
2.13
तस्मिन्निपतिते वीरे नकुले चारुदर्शने
पुनरेव तदा भीमो राजानमिदमब्रवीत्
Tasminnipatite vire nakule charudarshane
Punareva tada bhimo rajanamidamabravit
2.14
योऽयमक्षतधर्मात्मा भ्राता वचनकारकः
रूपेणाप्रतिमो लोके नकुलः पतितो भुवि
Yoyamakshatadharmatma bhrata vachanakarakah
Rupenapratimo loke nakulah patito bhuvi
2.15
इत्युक्तो भीमसेनेन प्रत्युवाच युधिष्ठिरः
नकुलं प्रति धर्मात्मा सर्वबुद्धिमतां वरः
Ityukto bhimasenena pratyuvacha yudhishthirah
Nakulam prati dharmatma sarvabuddhimatam varah
2.16
रूपेण मत्समो नास्ति कश्चिदित्यस्य दर्शनम्
अधिकश्चाहमेवैक इत्यस्य मनसि स्थितम्
Rupena matsamo nasti kashchidityasya darshanam
Adhikashchahamevaika ityasya manasi sthitam
2.17
नकुलः पतितस्तस्मादागच्छ त्वं वृकोदर
यस्य यद्विहितं वीर सोऽवश्यं तदुपाश्नुते
Nakulah patitastasmadagachchha tvam vrikodara
Yasya yadvihitam vira sovashyam tadupashnute
2.18
तांस्तु प्रपतितान्दृष्ट्वा पाण्डवः श्वेतवाहनः
पपात शोकसंतप्तस्ततोऽनु परवीरहा
Tanstu prapatitandrishtva pandavah shvetavahanah
Papata shokasantaptastatonu paraviraha
2.19
तस्मिंस्तु पुरुषव्याघ्रे पतिते शक्रतेजसि
म्रियमाणे दुराधर्षे भीमो राजानमब्रवीत्
Tasminstu purushavyaghre patite shakratejasi
Mriyamane duradharshe bhimo rajanamabravit
2.20
अनृतं न स्मराम्यस्य स्वैरेष्वपि महात्मनः
अथ कस्य विकारोऽयं येनायं पतितो भुवि
Anritam na smaramyasya svaireshvapi mahatmanah
Atha kasya vikaroyam yenayam patito bhuvi
2.21
युधिष्ठिर उवाच
एकाह्ना निर्दहेयं वै शत्रूनित्यर्जुनोऽब्रवीत्
न च तत्कृतवानेष शूरमानी ततोऽपतत्
Yudhishthira uvacha
Ekahna nirdaheyam vai shatrunityarjunobravit
Na cha tatkritavanesha shuramani tatopatat
2.22
अवमेने धनुर्ग्राहानेष सर्वांश्च फल्गुनः
यथा चोक्तं तथा चैव कर्तव्यं भूतिमिच्छता
Avamene dhanurgrahanesha sarvanshcha phalgunah
Yatha choktam tatha chaiva kartavyam bhutimichchhata
2.23
वैशंपायन उवाच
इत्युक्त्वा प्रस्थितो राजा भीमोऽथ निपपात ह
पतितश्चाब्रवीद्भीमो धर्मराजं युधिष्ठिरम्
Vaishampayana uvacha
Ityuktva prasthito raja bhimotha nipapata ha
Patitashchabravidbhimo dharmarajam yudhishthiram
2.24
भो भो राजन्नवेक्षस्व पतितोऽहं प्रियस्तव
किंनिमित्तं च पतनं ब्रूहि मे यदि वेत्थ ह
Bho bho rajannavekshasva patitoham priyastava
Kinnimittam cha patanam bruhi me yadi vettha ha
2.25
युधिष्ठिर उवाच
अतिभुक्तं च भवता प्राणेन च विकत्थसे
अनवेक्ष्य परं पार्थ तेनासि पतितः क्षितौ
Yudhishthira uvacha
Atibhuktam cha bhavata pranena cha vikatthase
Anavekshya param partha tenasi patitah kshitau
2.26
वैशंपायन उवाच
इत्युक्त्वा तं महाबाहुर्जगामानवलोकयन्
श्वा त्वेकोऽनुययौ यस्ते बहुशः कीर्तितो मया
Vaishampayana uvacha
Ityuktva tam mahabahurjagamanavalokayan
Shva tvekonuyayau yaste bahushah kirtito maya