UtshovChapter 9
9.1
वैशंपायन उवाच
ततो राज्ञाभ्यनुज्ञातो धृतराष्ट्रः प्रतापवान्
ययौ स्वभवनं राजा गान्धार्यानुगतस्तदा
Vaishampayana uvacha
Tato ragyabhyanugyato dhritarashtrah pratapavan
Yayau svabhavanam raja gandharyanugatastada
9.2
मन्दप्राणगतिर्धीमान्कृच्छ्रादिव समुद्धरन्
पदातिः स महीपालो जीर्णो गजपतिर्यथा
Mandapranagatirdhimankrichchhradiva samuddharan
Padatih sa mahipalo jirno gajapatiryatha
9.3
तमन्वगच्छद्विदुरो विद्वान्सूतश्च संजयः
स चापि परमेष्वासः कृपः शारद्वतस्तथा
Tamanvagachchhadviduro vidvansutashcha sanjayah
Sa chapi parameshvasah kripah sharadvatastatha
9.4
स प्रविश्य गृहं राजा कृतपूर्वाह्णिकक्रियः
तर्पयित्वा द्विजश्रेष्ठानाहारमकरोत्तदा
Sa pravishya griham raja kritapurvahnikakriyah
Tarpayitva dvijashreshthanaharamakarottada
9.5
गान्धारी चैव धर्मज्ञा कुन्त्या सह मनस्विनी
वधूभिरुपचारेण पूजिताभुङ्क्त भारत
Gandhari chaiva dharmagya kuntya saha manasvini
Vadhubhirupacharena pujitabhunkta bharata
9.6
कृताहारं कृताहाराः सर्वे ते विदुरादयः
पाण्डवाश्च कुरुश्रेष्ठमुपातिष्ठन्त तं नृपम्
Kritaharam kritaharah sarve te viduradayah
Pandavashcha kurushreshthamupatishthanta tam nripam
9.7
ततोऽब्रवीन्महाराज कुन्तीपुत्रमुपह्वरे
निषण्णं पाणिना पृष्ठे संस्पृशन्नम्बिकासुतः
Tatobravinmaharaja kuntiputramupahvare
Nishannam panina prishthe sansprishannambikasutah
9.8
अप्रमादस्त्वया कार्यः सर्वथा कुरुनन्दन
अष्टाङ्गे राजशार्दूल राज्ये धर्मपुरस्कृते
Apramadastvaya karyah sarvatha kurunandana
Ashtange rajashardula rajye dharmapuraskrite
9.9
तत्तु शक्यं यथा तात रक्षितुं पाण्डुनन्दन
राज्यं धर्मं च कौन्तेय विद्वानसि निबोध तत्
Tattu shakyam yatha tata rakshitum pandunandana
Rajyam dharmam cha kaunteya vidvanasi nibodha tat
9.10
विद्यावृद्धान्सदैव त्वमुपासीथा युधिष्ठिर
शृणुयास्ते च यद्ब्रूयुः कुर्याश्चैवाविचारयन्
Vidyavriddhansadaiva tvamupasitha yudhishthira
Shrinuyaste cha yadbruyuh kuryashchaivavicharayan
9.11
प्रातरुत्थाय तान्राजन्पूजयित्वा यथाविधि
कृत्यकाले समुत्पन्ने पृच्छेथाः कार्यमात्मनः
Pratarutthaya tanrajanpujayitva yathavidhi
Krityakale samutpanne prichchhethah karyamatmanah
9.12
ते तु संमानिता राजंस्त्वया राज्यहितार्थिना
प्रवक्ष्यन्ति हितं तात सर्वं कौरवनन्दन
Te tu sammanita rajanstvaya rajyahitarthina
Pravakshyanti hitam tata sarvam kauravanandana
9.13
इन्द्रियाणि च सर्वाणि वाजिवत्परिपालय
हिताय वै भविष्यन्ति रक्षितं द्रविणं यथा
Indriyani cha sarvani vajivatparipalaya
Hitaya vai bhavishyanti rakshitam dravinam yatha
9.14
अमात्यानुपधातीतान्पितृपैतामहाञ्शुचीन्
दान्तान्कर्मसु सर्वेषु मुख्यान्मुख्येषु योजयेः
Amatyanupadhatitanpitripaitamahanshuchin
Dantankarmasu sarveshu mukhyanmukhyeshu yojayeh
9.15
चारयेथाश्च सततं चारैरविदितैः परान्
परीक्षितैर्बहुविधं स्वराष्ट्रेषु परेषु च
Charayethashcha satatam charairaviditaih paran
Parikshitairbahuvidham svarashtreshu pareshu cha
9.16
पुरं च ते सुगुप्तं स्याद्दृढप्राकारतोरणम्
अट्टाट्टालकसंबाधं षट्पथं सर्वतोदिशम्
Puram cha te suguptam syaddridhaprakaratoranam
Attattalakasambadham shatpatham sarvatodisham
9.17
तस्य द्वाराणि कार्याणि पर्याप्तानि बृहन्ति च
सर्वतः सुविभक्तानि यन्त्रैरारक्षितानि च
Tasya dvarani karyani paryaptani brihanti cha
Sarvatah suvibhaktani yantrairarakshitani cha
9.18
पुरुषैरलमर्थज्ञैर्विदितैः कुलशीलतः
आत्मा च रक्ष्यः सततं भोजनादिषु भारत
Purushairalamarthagyairviditaih kulashilatah
Atma cha rakshyah satatam bhojanadishu bharata
9.19
विहाराहारकालेषु माल्यशय्यासनेषु च
स्त्रियश्च ते सुगुप्ताः स्युर्वृद्धैराप्तैरधिष्ठिताः
शीलवद्भिः कुलीनैश्च विद्वद्भिश्च युधिष्ठिर
Viharaharakaleshu malyashayyasaneshu cha
Striyashcha te suguptah syurvriddhairaptairadhishthitah
Shilavadbhih kulinaishcha vidvadbhishcha yudhishthira
9.20
मन्त्रिणश्चैव कुर्वीथा द्विजान्विद्याविशारदान्
विनीतांश्च कुलीनांश्च धर्मार्थकुशलानृजून्
Mantrinashchaiva kurvitha dvijanvidyavisharadan
Vinitanshcha kulinanshcha dharmarthakushalanrijun
9.21
तैः सार्धं मन्त्रयेथास्त्वं नात्यर्थं बहुभिः सह
समस्तैरपि च व्यस्तैर्व्यपदेशेन केनचित्
Taih sardham mantrayethastvam natyartham bahubhih saha
Samastairapi cha vyastairvyapadeshena kenachit
9.22
सुसंवृतं मन्त्रगृहं स्थलं चारुह्य मन्त्रयेः
अरण्ये निःशलाके वा न च रात्रौ कथंचन
Susanvritam mantragriham sthalam charuhya mantrayeh
Aranye nihshalake va na cha ratrau kathanchana
9.23
वानराः पक्षिणश्चैव ये मनुष्यानुकारिणः
सर्वे मन्त्रगृहे वर्ज्या ये चापि जडपङ्गुकाः
Vanarah pakshinashchaiva ye manushyanukarinah
Sarve mantragrihe varjya ye chapi jadapangukah
9.24
मन्त्रभेदे हि ये दोषा भवन्ति पृथिवीक्षिताम्
न ते शक्याः समाधातुं कथंचिदिति मे मतिः
Mantrabhede hi ye dosha bhavanti prithivikshitam
Na te shakyah samadhatum kathanchiditi me matih
9.25
दोषांश्च मन्त्रभेदेषु ब्रूयास्त्वं मन्त्रिमण्डले
अभेदे च गुणान्राजन्पुनः पुनररिंदम
Doshanshcha mantrabhedeshu bruyastvam mantrimandale
Abhede cha gunanrajanpunah punararindama
9.26
पौरजानपदानां च शौचाशौचं युधिष्ठिर
यथा स्याद्विदितं राजंस्तथा कार्यमरिंदम
Paurajanapadanam cha shauchashaucham yudhishthira
Yatha syadviditam rajanstatha karyamarindama