UtshovChapter 6
6.1
युधिष्ठिर उवाच
न मां प्रीणयते राज्यं त्वय्येवं दुःखिते नृप
धिङ्मामस्तु सुदुर्बुद्धिं राज्यसक्तं प्रमादिनम्
Yudhishthira uvacha
Na mam prinayate rajyam tvayyevam duhkhite nripa
Dhinmamastu sudurbuddhim rajyasaktam pramadinam
6.2
योऽहं भवन्तं दुःखार्तमुपवासकृशं नृप
यताहारं क्षितिशयं नाविन्दं भ्रातृभिः सह
Yoham bhavantam duhkhartamupavasakrisham nripa
Yataharam kshitishayam navindam bhratribhih saha
6.3
अहोऽस्मि वञ्चितो मूढो भवता गूढबुद्धिना
विश्वासयित्वा पूर्वं मां यदिदं दुःखमश्नुथाः
Ahosmi vanchito mudho bhavata gudhabuddhina
Vishvasayitva purvam mam yadidam duhkhamashnuthah
6.4
किं मे राज्येन भोगैर्वा किं यज्ञैः किं सुखेन वा
यस्य मे त्वं महीपाल दुःखान्येतान्यवाप्तवान्
Kim me rajyena bhogairva kim yagyaih kim sukhena va
Yasya me tvam mahipala duhkhanyetanyavaptavan
6.5
पीडितं चापि जानामि राज्यमात्मानमेव च
अनेन वचसा तुभ्यं दुःखितस्य जनेश्वर
Piditam chapi janami rajyamatmanameva cha
Anena vachasa tubhyam duhkhitasya janeshvara
6.6
भवान्पिता भवान्माता भवान्नः परमो गुरुः
भवता विप्रहीणा हि क्व नु तिष्ठामहे वयम्
Bhavanpita bhavanmata bhavannah paramo guruh
Bhavata viprahina hi kva nu tishthamahe vayam
6.7
औरसो भवतः पुत्रो युयुत्सुर्नृपसत्तम
अस्तु राजा महाराज यं चान्यं मन्यते भवान्
Auraso bhavatah putro yuyutsurnripasattama
Astu raja maharaja yam chanyam manyate bhavan
6.8
अहं वनं गमिष्यामि भवान्राज्यं प्रशास्त्विदम्
न मामयशसा दग्धं भूयस्त्वं दग्धुमर्हसि
Aham vanam gamishyami bhavanrajyam prashastvidam
Na mamayashasa dagdham bhuyastvam dagdhumarhasi
6.9
नाहं राजा भवान्राजा भवता परवानहम्
कथं गुरुं त्वां धर्मज्ञमनुज्ञातुमिहोत्सहे
Naham raja bhavanraja bhavata paravanaham
Katham gurum tvam dharmagyamanugyatumihotsahe
6.10
न मन्युर्हृदि नः कश्चिद्दुर्योधनकृतेऽनघ
भवितव्यं तथा तद्धि वयं ते चैव मोहिताः
Na manyurhridi nah kashchidduryodhanakritenagha
Bhavitavyam tatha taddhi vayam te chaiva mohitah
6.11
वयं हि पुत्रा भवतो यथा दुर्योधनादयः
गान्धारी चैव कुन्ती च निर्विशेषे मते मम
Vayam hi putra bhavato yatha duryodhanadayah
Gandhari chaiva kunti cha nirvisheshe mate mama
6.12
स मां त्वं यदि राजेन्द्र परित्यज्य गमिष्यसि
पृष्ठतस्त्वानुयास्यामि सत्येनात्मानमालभे
Sa mam tvam yadi rajendra parityajya gamishyasi
Prishthatastvanuyasyami satyenatmanamalabhe
6.13
इयं हि वसुसंपूर्णा मही सागरमेखला
भवता विप्रहीणस्य न मे प्रीतिकरी भवेत्
Iyam hi vasusampurna mahi sagaramekhala
Bhavata viprahinasya na me pritikari bhavet
6.14
भवदीयमिदं सर्वं शिरसा त्वां प्रसादये
त्वदधीनाः स्म राजेन्द्र व्येतु ते मानसो ज्वरः
Bhavadiyamidam sarvam shirasa tvam prasadaye
Tvadadhinah sma rajendra vyetu te manaso jvarah
6.15
भवितव्यमनुप्राप्तं मन्ये त्वां तज्जनाधिप
दिष्ट्या शुश्रूषमाणस्त्वां मोक्ष्यामि मनसो ज्वरम्
Bhavitavyamanupraptam manye tvam tajjanadhipa
Dishtya shushrushamanastvam mokshyami manaso jvaram
6.16
धृतराष्ट्र उवाच
तापस्ये मे मनस्तात वर्तते कुरुनन्दन
उचितं हि कुलेऽस्माकमरण्यगमनं प्रभो
Dhritarashtra uvacha
Tapasye me manastata vartate kurunandana
Uchitam hi kulesmakamaranyagamanam prabho
6.17
चिरमस्म्युषितः पुत्र चिरं शुश्रूषितस्त्वया
वृद्धं मामभ्यनुज्ञातुं त्वमर्हसि जनाधिप
Chiramasmyushitah putra chiram shushrushitastvaya
Vriddham mamabhyanugyatum tvamarhasi janadhipa
6.18
वैशंपायन उवाच
इत्युक्त्वा धर्मराजानं वेपमानः कृताञ्जलिम्
उवाच वचनं राजा धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः
Vaishampayana uvacha
Ityuktva dharmarajanam vepamanah kritanjalim
Uvacha vachanam raja dhritarashtrombikasutah
6.19
संजयं च महामात्रं कृपं चापि महारथम्
अनुनेतुमिहेच्छामि भवद्भिः पृथिवीपतिम्
Sanjayam cha mahamatram kripam chapi maharatham
Anunetumihechchhami bhavadbhih prithivipatim
6.20
ग्लायते मे मनो हीदं मुखं च परिशुष्यति
वयसा च प्रकृष्टेन वाग्व्यायामेन चैव हि
Glayate me mano hidam mukham cha parishushyati
Vayasa cha prakrishtena vagvyayamena chaiva hi
6.21
इत्युक्त्वा स तु धर्मात्मा वृद्धो राजा कुरूद्वहः
गान्धारीं शिश्रिये धीमान्सहसैव गतासुवत्
Ityuktva sa tu dharmatma vriddho raja kurudvahah
Gandharim shishriye dhimansahasaiva gatasuvat
6.22
तं तु दृष्ट्वा तथासीनं निश्चेष्टं कुरुपार्थिवम्
आर्तिं राजा ययौ तूर्णं कौन्तेयः परवीरहा
Tam tu drishtva tathasinam nishcheshtam kuruparthivam
Artim raja yayau turnam kaunteyah paraviraha
6.23
युधिष्ठिर उवाच
यस्य नागसहस्रेण दशसंख्येन वै बलम्
सोऽयं नारीमुपाश्रित्य शेते राजा गतासुवत्
Yudhishthira uvacha
Yasya nagasahasrena dashasankhyena vai balam
Soyam narimupashritya shete raja gatasuvat
6.24
आयसी प्रतिमा येन भीमसेनस्य वै पुरा
चूर्णीकृता बलवता स बलार्थी श्रितः स्त्रियम्
Ayasi pratima yena bhimasenasya vai pura
Churnikrita balavata sa balarthi shritah striyam
6.25
धिगस्तु मामधर्मज्ञं धिग्बुद्धिं धिक्च मे श्रुतम्
यत्कृते पृथिवीपालः शेतेऽयमतथोचितः
Dhigastu mamadharmagyam dhigbuddhim dhikcha me shrutam
Yatkrite prithivipalah sheteyamatathochitah
6.26
अहमप्युपवत्स्यामि यथैवायं गुरुर्मम
यदि राजा न भुङ्क्तेऽयं गान्धारी च यशस्विनी
Ahamapyupavatsyami yathaivayam gururmama
Yadi raja na bhunkteyam gandhari cha yashasvini
6.27
वैशंपायन उवाच
ततोऽस्य पाणिना राजा जलशीतेन पाण्डवः
उरो मुखं च शनकैः पर्यमार्जत धर्मवित्
Vaishampayana uvacha
Tatosya panina raja jalashitena pandavah
Uro mukham cha shanakaih paryamarjata dharmavit
6.28
तेन रत्नौषधिमता पुण्येन च सुगन्धिना
पाणिस्पर्शेन राज्ञस्तु राजा संज्ञामवाप ह
Tena ratnaushadhimata punyena cha sugandhina
Panisparshena ragyastu raja sangyamavapa ha