UtshovChapter 42
42.1
सूत उवाच
एतच्छ्रुत्वा नृपो विद्वान्हृष्टोऽभूज्जनमेजयः
पितामहानां सर्वेषां गमनागमनं तदा
Suta uvacha
Etachchhrutva nripo vidvanhrishtobhujjanamejayah
Pitamahanam sarvesham gamanagamanam tada
42.2
अब्रवीच्च मुदा युक्तः पुनरागमनं प्रति
कथं नु त्यक्तदेहानां पुनस्तद्रूपदर्शनम्
Abravichcha muda yuktah punaragamanam prati
Katham nu tyaktadehanam punastadrupadarshanam
42.3
इत्युक्तः स द्विजश्रेष्ठो व्यासशिष्यः प्रतापवान्
प्रोवाच वदतां श्रेष्ठस्तं नृपं जनमेजयम्
Ityuktah sa dvijashreshtho vyasashishyah pratapavan
Provacha vadatam shreshthastam nripam janamejayam
42.4
अविप्रणाशः सर्वेषां कर्मणामिति निश्चयः
कर्मजानि शरीराणि तथैवाकृतयो नृप
Avipranashah sarvesham karmanamiti nishchayah
Karmajani sharirani tathaivakritayo nripa
42.5
महाभूतानि नित्यानि भूताधिपतिसंश्रयात्
तेषां च नित्यसंवासो न विनाशो वियुज्यताम्
Mahabhutani nityani bhutadhipatisanshrayat
Tesham cha nityasanvaso na vinasho viyujyatam
42.6
अनाशाय कृतं कर्म तस्य चेष्टः फलागमः
आत्मा चैभिः समायुक्तः सुखदुःखमुपाश्नुते
Anashaya kritam karma tasya cheshtah phalagamah
Atma chaibhih samayuktah sukhaduhkhamupashnute
42.7
अविनाशी तथा नित्यं क्षेत्रज्ञ इति निश्चयः
भूतानामात्मभावो यो ध्रुवोऽसौ संविजानताम्
Avinashi tatha nityam kshetragya iti nishchayah
Bhutanamatmabhavo yo dhruvosau sanvijanatam
42.8
यावन्न क्षीयते कर्म तावदस्य स्वरूपता
संक्षीणकर्मा पुरुषो रूपान्यत्वं नियच्छति
Yavanna kshiyate karma tavadasya svarupata
Sankshinakarma purusho rupanyatvam niyachchhati
42.9
नानाभावास्तथैकत्वं शरीरं प्राप्य संहताः
भवन्ति ते तथा नित्याः पृथग्भावं विजानताम्
Nanabhavastathaikatvam shariram prapya sanhatah
Bhavanti te tatha nityah prithagbhavam vijanatam
42.10
अश्वमेधे श्रुतिश्चेयमश्वसंज्ञपनं प्रति
लोकान्तरगता नित्यं प्राणा नित्या हि वाजिनः
Ashvamedhe shrutishcheyamashvasangyapanam prati
Lokantaragata nityam prana nitya hi vajinah
42.11
अहं हितं वदाम्येतत्प्रियं चेत्तव पार्थिव
देवयाना हि पन्थानः श्रुतास्ते यज्ञसंस्तरे
Aham hitam vadamyetatpriyam chettava parthiva
Devayana hi panthanah shrutaste yagyasanstare
42.12
सुकृतो यत्र ते यज्ञस्तत्र देवा हितास्तव
यदा समन्विता देवाः पशूनां गमनेश्वराः
गतिमन्तश्च तेनेष्ट्वा नान्ये नित्या भवन्ति ते
Sukrito yatra te yagyastatra deva hitastava
Yada samanvita devah pashunam gamaneshvarah
Gatimantashcha teneshtva nanye nitya bhavanti te
42.13
नित्येऽस्मिन्पञ्चके वर्गे नित्ये चात्मनि यो नरः
अस्य नानासमायोगं यः पश्यति वृथामतिः
वियोगे शोचतेऽत्यर्थं स बाल इति मे मतिः
Nityesminpanchake varge nitye chatmani yo narah
Asya nanasamayogam yah pashyati vrithamatih
Viyoge shochatetyartham sa bala iti me matih
42.14
वियोगे दोषदर्शी यः संयोगमिह वर्जयेत्
असङ्गे संगमो नास्ति दुःखं भुवि वियोगजम्
Viyoge doshadarshi yah sanyogamiha varjayet
Asange sangamo nasti duhkham bhuvi viyogajam
42.15
परापरज्ञस्तु नरो नाभिमानादुदीरितः
अपरज्ञः परां बुद्धिं स्पृष्ट्वा मोहाद्विमुच्यते
Paraparagyastu naro nabhimanadudiritah
Aparagyah param buddhim sprishtva mohadvimuchyate
42.16
अदर्शनादापतितः पुनश्चादर्शनं गतः
नाहं तं वेद्मि नासौ मां न च मेऽस्ति विरागता
Adarshanadapatitah punashchadarshanam gatah
Naham tam vedmi nasau mam na cha mesti viragata
42.17
येन येन शरीरेण करोत्ययमनीश्वरः
तेन तेन शरीरेण तदवश्यमुपाश्नुते
मानसं मनसाप्नोति शारीरं च शरीरवान्
Yena yena sharirena karotyayamanishvarah
Tena tena sharirena tadavashyamupashnute
Manasam manasapnoti shariram cha shariravan