UtshovChapter 36
36.1
जनमेजय उवाच
वनवासं गते विप्र धृतराष्ट्रे महीपतौ
सभार्ये नृपशार्दूले वध्वा कुन्त्या समन्विते
Janamejaya uvacha
Vanavasam gate vipra dhritarashtre mahipatau
Sabharye nripashardule vadhva kuntya samanvite
36.2
विदुरे चापि संसिद्धे धर्मराजं व्यपाश्रिते
वसत्सु पाण्डुपुत्रेषु सर्वेष्वाश्रममण्डले
Vidure chapi sansiddhe dharmarajam vyapashrite
Vasatsu panduputreshu sarveshvashramamandale
36.3
यत्तदाश्चर्यमिति वै करिष्यामीत्युवाच ह
व्यासः परमतेजस्वी महर्षिस्तद्वदस्व मे
Yattadashcharyamiti vai karishyamityuvacha ha
Vyasah paramatejasvi maharshistadvadasva me
36.4
वनवासे च कौरव्यः कियन्तं कालमच्युतः
युधिष्ठिरो नरपतिर्न्यवसत्सजनो द्विज
Vanavase cha kauravyah kiyantam kalamachyutah
Yudhishthiro narapatirnyavasatsajano dvija
36.5
किमाहाराश्च ते तत्र ससैन्या न्यवसन्प्रभो
सान्तःपुरा महात्मान इति तद्ब्रूहि मेऽनघ
Kimaharashcha te tatra sasainya nyavasanprabho
Santahpura mahatmana iti tadbruhi menagha
36.6
वैशंपायन उवाच
तेऽनुज्ञातास्तदा राजन्कुरुराजेन पाण्डवाः
विविधान्यन्नपानानि विश्राम्यानुभवन्ति ते
Vaishampayana uvacha
Tenugyatastada rajankururajena pandavah
Vividhanyannapanani vishramyanubhavanti te
36.7
मासमेकं विजह्रुस्ते ससैन्यान्तःपुरा वने
अथ तत्रागमद्व्यासो यथोक्तं ते मयानघ
Masamekam vijahruste sasainyantahpura vane
Atha tatragamadvyaso yathoktam te mayanagha
36.8
तथा तु तेषां सर्वेषां कथाभिर्नृपसंनिधौ
व्यासमन्वासतां राजन्नाजग्मुर्मुनयोऽपरे
Tatha tu tesham sarvesham kathabhirnripasannidhau
Vyasamanvasatam rajannajagmurmunayopare
36.9
नारदः पर्वतश्चैव देवलश्च महातपाः
विश्वावसुस्तुम्बुरुश्च चित्रसेनश्च भारत
Naradah parvatashchaiva devalashcha mahatapah
Vishvavasustumburushcha chitrasenashcha bharata
36.10
तेषामपि यथान्यायं पूजां चक्रे महामनाः
धृतराष्ट्राभ्यनुज्ञातः कुरुराजो युधिष्ठिरः
Teshamapi yathanyayam pujam chakre mahamanah
Dhritarashtrabhyanugyatah kururajo yudhishthirah
36.11
निषेदुस्ते ततः सर्वे पूजां प्राप्य युधिष्ठिरात्
आसनेष्वथ पुण्येषु बर्हिष्केषु वरेषु च
Nisheduste tatah sarve pujam prapya yudhishthirat
Asaneshvatha punyeshu barhishkeshu vareshu cha
36.12
तेषु तत्रोपविष्टेषु स तु राजा महामतिः
पाण्डुपुत्रैः परिवृतो निषसाद कुरूद्वहः
Teshu tatropavishteshu sa tu raja mahamatih
Panduputraih parivrito nishasada kurudvahah
36.13
गान्धारी चैव कुन्ती च द्रौपदी सात्वती तथा
स्त्रियश्चान्यास्तथान्याभिः सहोपविविशुस्ततः
Gandhari chaiva kunti cha draupadi satvati tatha
Striyashchanyastathanyabhih sahopavivishustatah
36.14
तेषां तत्र कथा दिव्या धर्मिष्ठाश्चाभवन्नृप
ऋषीणां च पुराणानां देवासुरविमिश्रिताः
Tesham tatra katha divya dharmishthashchabhavannripa
Rishinam cha purananam devasuravimishritah
36.15
ततः कथान्ते व्यासस्तं प्रज्ञाचक्षुषमीश्वरम्
प्रोवाच वदतां श्रेष्ठः पुनरेव स तद्वचः
प्रीयमाणो महातेजाः सर्ववेदविदां वरः
Tatah kathante vyasastam pragyachakshushamishvaram
Provacha vadatam shreshthah punareva sa tadvachah
Priyamano mahatejah sarvavedavidam varah
36.16
विदितं मम राजेन्द्र यत्ते हृदि विवक्षितम्
दह्यमानस्य शोकेन तव पुत्रकृतेन वै
Viditam mama rajendra yatte hridi vivakshitam
Dahyamanasya shokena tava putrakritena vai
36.17
गान्धार्याश्चैव यद्दुःखं हृदि तिष्ठति पार्थिव
कुन्त्याश्च यन्महाराज द्रौपद्याश्च हृदि स्थितम्
Gandharyashchaiva yadduhkham hridi tishthati parthiva
Kuntyashcha yanmaharaja draupadyashcha hridi sthitam
36.18
यच्च धारयते तीव्रं दुःखं पुत्रविनाशजम्
सुभद्रा कृष्णभगिनी तच्चापि विदितं मम
Yachcha dharayate tivram duhkham putravinashajam
Subhadra krishnabhagini tachchapi viditam mama
36.19
श्रुत्वा समागममिमं सर्वेषां वस्ततो नृप
संशयच्छेदनायाहं प्राप्तः कौरवनन्दन
Shrutva samagamamimam sarvesham vastato nripa
Sanshayachchhedanayaham praptah kauravanandana
36.20
इमे च देवगन्धर्वाः सर्वे चैव महर्षयः
पश्यन्तु तपसो वीर्यमद्य मे चिरसंभृतम्
Ime cha devagandharvah sarve chaiva maharshayah
Pashyantu tapaso viryamadya me chirasambhritam
36.21
तदुच्यतां महाबाहो कं कामं प्रदिशामि ते
प्रवणोऽस्मि वरं दातुं पश्य मे तपसो बलम्
Taduchyatam mahabaho kam kamam pradishami te
Pravanosmi varam datum pashya me tapaso balam
36.22
एवमुक्तः स राजेन्द्रो व्यासेनामितबुद्धिना
मुहूर्तमिव संचिन्त्य वचनायोपचक्रमे
Evamuktah sa rajendro vyasenamitabuddhina
Muhurtamiva sanchintya vachanayopachakrame
36.23
धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि सफलं जीवितं च मे
यन्मे समागमोऽद्येह भवद्भिः सह साधुभिः
Dhanyosmyanugrihitosmi saphalam jivitam cha me
Yanme samagamodyeha bhavadbhih saha sadhubhih
36.24
अद्य चाप्यवगच्छामि गतिमिष्टामिहात्मनः
भवद्भिर्ब्रह्मकल्पैर्यत्समेतोऽहं तपोधनाः
Adya chapyavagachchhami gatimishtamihatmanah
Bhavadbhirbrahmakalpairyatsametoham tapodhanah
36.25
दर्शनादेव भवतां पूतोऽहं नात्र संशयः
विद्यते न भयं चापि परलोकान्ममानघाः
Darshanadeva bhavatam putoham natra sanshayah
Vidyate na bhayam chapi paralokanmamanaghah
36.26
किं तु तस्य सुदुर्बुद्धेर्मन्दस्यापनयैर्भृशम्
दूयते मे मनो नित्यं स्मरतः पुत्रगृद्धिनः
Kim tu tasya sudurbuddhermandasyapanayairbhrisham
Duyate me mano nityam smaratah putragriddhinah
36.27
अपापाः पाण्डवा येन निकृताः पापबुद्धिना
घातिता पृथिवी चेयं सहसा सनरद्विपा
Apapah pandava yena nikritah papabuddhina
Ghatita prithivi cheyam sahasa sanaradvipa
36.28
राजानश्च महात्मानो नानाजनपदेश्वराः
आगम्य मम पुत्रार्थे सर्वे मृत्युवशं गताः
Rajanashcha mahatmano nanajanapadeshvarah
Agamya mama putrarthe sarve mrityuvasham gatah
36.29
ये ते पुत्रांश्च दाराश्च प्राणांश्च मनसः प्रियान्
परित्यज्य गताः शूराः प्रेतराजनिवेशनम्
Ye te putranshcha darashcha prananshcha manasah priyan
Parityajya gatah shurah pretarajaniveshanam
36.30
का नु तेषां गतिर्ब्रह्मन्मित्रार्थे ये हता मृधे
तथैव पुत्रपौत्राणां मम ये निहता युधि
Ka nu tesham gatirbrahmanmitrarthe ye hata mridhe
Tathaiva putrapautranam mama ye nihata yudhi
36.31
दूयते मे मनोऽभीक्ष्णं घातयित्वा महाबलम्
भीष्मं शांतनवं वृद्धं द्रोणं च द्विजसत्तमम्
Duyate me manobhikshnam ghatayitva mahabalam
Bhishmam shantanavam vriddham dronam cha dvijasattamam
36.32
मम पुत्रेण मूढेन पापेन सुहृदद्विषा
क्षयं नीतं कुलं दीप्तं पृथिवीराज्यमिच्छता
Mama putrena mudhena papena suhridadvisha
Kshayam nitam kulam diptam prithivirajyamichchhata
36.33
एतत्सर्वमनुस्मृत्य दह्यमानो दिवानिशम्
न शान्तिमधिगच्छामि दुःखशोकसमाहतः
इति मे चिन्तयानस्य पितः शर्म न विद्यते
Etatsarvamanusmritya dahyamano divanisham
Na shantimadhigachchhami duhkhashokasamahatah
Iti me chintayanasya pitah sharma na vidyate