UtshovChapter 93
93.1
नकुल उवाच
हन्त वो वर्तयिष्यामि दानस्य परमं फलम्
न्यायलब्धस्य सूक्ष्मस्य विप्रदत्तस्य यद्द्विजाः
Nakula uvacha
Hanta vo vartayishyami danasya paramam phalam
Nyayalabdhasya sukshmasya vipradattasya yaddvijah
93.2
धर्मक्षेत्रे कुरुक्षेत्रे धर्मज्ञैर्बहुभिर्वृते
उञ्छवृत्तिर्द्विजः कश्चित्कापोतिरभवत्पुरा
Dharmakshetre kurukshetre dharmagyairbahubhirvrite
Unchhavrittirdvijah kashchitkapotirabhavatpura
93.3
सभार्यः सह पुत्रेण सस्नुषस्तपसि स्थितः
वधूचतुर्थो वृद्धः स धर्मात्मा नियतेन्द्रियः
Sabharyah saha putrena sasnushastapasi sthitah
Vadhuchaturtho vriddhah sa dharmatma niyatendriyah
93.4
षष्ठे काले तदा विप्रो भुङ्क्ते तैः सह सुव्रतः
षष्ठे काले कदाचिच्च तस्याहारो न विद्यते
भुङ्क्तेऽन्यस्मिन्कदाचित्स षष्ठे काले द्विजोत्तमः
Shashthe kale tada vipro bhunkte taih saha suvratah
Shashthe kale kadachichcha tasyaharo na vidyate
Bhunktenyasminkadachitsa shashthe kale dvijottamah
93.5
कपोतधर्मिणस्तस्य दुर्भिक्षे सति दारुणे
नाविद्यत तदा विप्राः संचयस्तान्निबोधत
क्षीणौषधिसमावायो द्रव्यहीनोऽभवत्तदा
Kapotadharminastasya durbhikshe sati darune
Navidyata tada viprah sanchayastannibodhata
Kshinaushadhisamavayo dravyahinobhavattada
93.6
काले कालेऽस्य संप्राप्ते नैव विद्येत भोजनम्
क्षुधापरिगताः सर्वे प्रातिष्ठन्त तदा तु ते
Kale kalesya samprapte naiva vidyeta bhojanam
Kshudhaparigatah sarve pratishthanta tada tu te
93.7
उञ्छंस्तदा शुक्लपक्षे मध्यं तपति भास्करे
उष्णार्तश्च क्षुधार्तश्च स विप्रस्तपसि स्थितः
उञ्छमप्राप्तवानेव सार्धं परिजनेन ह
Unchhanstada shuklapakshe madhyam tapati bhaskare
Ushnartashcha kshudhartashcha sa viprastapasi sthitah
Unchhamapraptavaneva sardham parijanena ha
93.8
स तथैव क्षुधाविष्टः स्पृष्ट्वा तोयं यथाविधि
क्षपयामास तं कालं कृच्छ्रप्राणो द्विजोत्तमः
Sa tathaiva kshudhavishtah sprishtva toyam yathavidhi
Kshapayamasa tam kalam krichchhraprano dvijottamah
93.9
अथ षष्ठे गते काले यवप्रस्थमुपार्जयत्
यवप्रस्थं च ते सक्तूनकुर्वन्त तपस्विनः
Atha shashthe gate kale yavaprasthamuparjayat
Yavaprastham cha te saktunakurvanta tapasvinah
93.10
कृतजप्याह्विकास्ते तु हुत्वा वह्निं यथाविधि
कुडवं कुडवं सर्वे व्यभजन्त तपस्विनः
Kritajapyahvikaste tu hutva vahnim yathavidhi
Kudavam kudavam sarve vyabhajanta tapasvinah
93.11
अथागच्छद्द्विजः कश्चिदतिथिर्भुञ्जतां तदा
ते तं दृष्ट्वातिथिं तत्र प्रहृष्टमनसोऽभवन्
Athagachchhaddvijah kashchidatithirbhunjatam tada
Te tam drishtvatithim tatra prahrishtamanasobhavan
93.12
तेऽभिवाद्य सुखप्रश्नं पृष्ट्वा तमतिथिं तदा
विशुद्धमनसो दान्ताः श्रद्धादमसमन्विताः
Tebhivadya sukhaprashnam prishtva tamatithim tada
Vishuddhamanaso dantah shraddhadamasamanvitah
93.13
अनसूयवो गतक्रोधाः साधवो गतमत्सराः
त्यक्तमाना जितक्रोधा धर्मज्ञा द्विजसत्तमाः
Anasuyavo gatakrodhah sadhavo gatamatsarah
Tyaktamana jitakrodha dharmagya dvijasattamah
93.14
सब्रह्मचर्यं स्वं गोत्रं समाख्याय परस्परम्
कुटीं प्रवेशयामासुः क्षुधार्तमतिथिं तदा
Sabrahmacharyam svam gotram samakhyaya parasparam
Kutim praveshayamasuh kshudhartamatithim tada
93.15
इदमर्घ्यं च पाद्यं च बृसी चेयं तवानघ
शुचयः सक्तवश्चेमे नियमोपार्जिताः प्रभो
प्रतिगृह्णीष्व भद्रं ते मया दत्ता द्विजोत्तम
Idamarghyam cha padyam cha brisi cheyam tavanagha
Shuchayah saktavashcheme niyamoparjitah prabho
Pratigrihnishva bhadram te maya datta dvijottama
93.16
इत्युक्तः प्रतिगृह्याथ सक्तूनां कुडवं द्विजः
भक्षयामास राजेन्द्र न च तुष्टिं जगाम सः
Ityuktah pratigrihyatha saktunam kudavam dvijah
Bhakshayamasa rajendra na cha tushtim jagama sah
93.17
स उञ्छवृत्तिः तं प्रेक्ष्य क्षुधापरिगतं द्विजम्
आहारं चिन्तयामास कथं तुष्टो भवेदिति
Sa unchhavrittih tam prekshya kshudhaparigatam dvijam
Aharam chintayamasa katham tushto bhavediti
93.18
तस्य भार्याब्रवीद्राजन्मद्भागो दीयतामिति
गच्छत्वेष यथाकामं संतुष्टो द्विजसत्तमः
Tasya bharyabravidrajanmadbhago diyatamiti
Gachchhatvesha yathakamam santushto dvijasattamah
93.19
इति ब्रुवन्तीं तां साध्वीं धर्मात्मा स द्विजर्षभः
क्षुधापरिगतां ज्ञात्वा सक्तूंस्तान्नाभ्यनन्दत
Iti bruvantim tam sadhvim dharmatma sa dvijarshabhah
Kshudhaparigatam gyatva saktunstannabhyanandata
93.20
जानन्वृद्धां क्षुधार्तां च श्रान्तां ग्लानां तपस्विनीम्
त्वगस्थिभूतां वेपन्तीं ततो भार्यामुवाच ताम्
Jananvriddham kshudhartam cha shrantam glanam tapasvinim
Tvagasthibhutam vepantim tato bharyamuvacha tam
93.21
अपि कीटपतंगानां मृगाणां चैव शोभने
स्त्रियो रक्ष्याश्च पोष्याश्च नैवं त्वं वक्तुमर्हसि
Api kitapatanganam mriganam chaiva shobhane
Striyo rakshyashcha poshyashcha naivam tvam vaktumarhasi
93.22
अनुकम्पितो नरो नार्या पुष्टो रक्षित एव च
प्रपतेद्यशसो दीप्तान्न च लोकानवाप्नुयात्
Anukampito naro narya pushto rakshita eva cha
Prapatedyashaso diptanna cha lokanavapnuyat
93.23
इत्युक्ता सा ततः प्राह धर्मार्थौ नौ समौ द्विज
सक्तुप्रस्थचतुर्भागं गृहाणेमं प्रसीद मे
Ityukta sa tatah praha dharmarthau nau samau dvija
Saktuprasthachaturbhagam grihanemam prasida me
93.24
सत्यं रतिश्च धर्मश्च स्वर्गश्च गुणनिर्जितः
स्त्रीणां पतिसमाधीनं काङ्क्षितं च द्विजोत्तम
Satyam ratishcha dharmashcha svargashcha gunanirjitah
Strinam patisamadhinam kankshitam cha dvijottama
93.25
ऋतुर्मातुः पितुर्बीजं दैवतं परमं पतिः
भर्तुः प्रसादात्स्त्रीणां वै रतिः पुत्रफलं तथा
Riturmatuh piturbijam daivatam paramam patih
Bhartuh prasadatstrinam vai ratih putraphalam tatha
93.26
पालनाद्धि पतिस्त्वं मे भर्तासि भरणान्मम
पुत्रप्रदानाद्वरदस्तस्मात्सक्तून्गृहाण मे
Palanaddhi patistvam me bhartasi bharananmama
Putrapradanadvaradastasmatsaktungrihana me
93.27
जरापरिगतो वृद्धः क्षुधार्तो दुर्बलो भृशम्
उपवासपरिश्रान्तो यदा त्वमपि कर्शितः
Jaraparigato vriddhah kshudharto durbalo bhrisham
Upavasaparishranto yada tvamapi karshitah
93.28
इत्युक्तः स तया सक्तून्प्रगृह्येदं वचोऽब्रवीत्
द्विज सक्तूनिमान्भूयः प्रतिगृह्णीष्व सत्तम
Ityuktah sa taya saktunpragrihyedam vachobravit
Dvija saktunimanbhuyah pratigrihnishva sattama
93.29
स तान्प्रगृह्य भुक्त्वा च न तुष्टिमगमद्द्विजः
तमुञ्छवृत्तिरालक्ष्य ततश्चिन्तापरोऽभवत्
Sa tanpragrihya bhuktva cha na tushtimagamaddvijah
Tamunchhavrittiralakshya tatashchintaparobhavat
93.30
पुत्र उवाच
सक्तूनिमान्प्रगृह्य त्वं देहि विप्राय सत्तम
इत्येवं सुकृतं मन्ये तस्मादेतत्करोम्यहम्
Putra uvacha
Saktunimanpragrihya tvam dehi vipraya sattama
Ityevam sukritam manye tasmadetatkaromyaham
93.31
भवान्हि परिपाल्यो मे सर्वयत्नैर्द्विजोत्तम
साधूनां काङ्क्षितं ह्येतत्पितुर्वृद्धस्य पोषणम्
Bhavanhi paripalyo me sarvayatnairdvijottama
Sadhunam kankshitam hyetatpiturvriddhasya poshanam
93.32
पुत्रार्थो विहितो ह्येष स्थाविर्ये परिपालनम्
श्रुतिरेषा हि विप्रर्षे त्रिषु लोकेषु विश्रुता
Putrartho vihito hyesha sthavirye paripalanam
Shrutiresha hi viprarshe trishu lokeshu vishruta
93.33
प्राणधारणमात्रेण शक्यं कर्तुं तपस्त्वया
प्राणो हि परमो धर्मः स्थितो देहेषु देहिनाम्
Pranadharanamatrena shakyam kartum tapastvaya
Prano hi paramo dharmah sthito deheshu dehinam
93.34
पितोवाच
अपि वर्षसहस्री त्वं बाल एव मतो मम
उत्पाद्य पुत्रं हि पिता कृतकृत्यो भवत्युत
Pitovacha
Api varshasahasri tvam bala eva mato mama
Utpadya putram hi pita kritakrityo bhavatyuta
93.35
बालानां क्षुद्बलवती जानाम्येतदहं विभो
वृद्धोऽहं धारयिष्यामि त्वं बली भव पुत्रक
Balanam kshudbalavati janamyetadaham vibho
Vriddhoham dharayishyami tvam bali bhava putraka
93.36
जीर्णेन वयसा पुत्र न मा क्षुद्बाधतेऽपि च
दीर्घकालं तपस्तप्तं न मे मरणतो भयम्
Jirnena vayasa putra na ma kshudbadhatepi cha
Dirghakalam tapastaptam na me maranato bhayam
93.37
पुत्र उवाच
अपत्यमस्मि ते पुत्रस्त्राणात्पुत्रो हि विश्रुतः
आत्मा पुत्रः स्मृतस्तस्मात्त्राह्यात्मानमिहात्मना
Putra uvacha
Apatyamasmi te putrastranatputro hi vishrutah
Atma putrah smritastasmattrahyatmanamihatmana
93.38
पितोवाच
रूपेण सदृशस्त्वं मे शीलेन च दमेन च
परीक्षितश्च बहुधा सक्तूनादद्मि ते ततः
Pitovacha
Rupena sadrishastvam me shilena cha damena cha
Parikshitashcha bahudha saktunadadmi te tatah
93.39
इत्युक्त्वादाय तान्सक्तून्प्रीतात्मा द्विजसत्तमः
प्रहसन्निव विप्राय स तस्मै प्रददौ तदा
Ityuktvadaya tansaktunpritatma dvijasattamah
Prahasanniva vipraya sa tasmai pradadau tada
93.40
भुक्त्वा तानपि सक्तून्स नैव तुष्टो बभूव ह
उञ्छवृत्तिस्तु सव्रीडो बभूव द्विजसत्तमः
Bhuktva tanapi saktunsa naiva tushto babhuva ha
Unchhavrittistu savrido babhuva dvijasattamah
93.41
तं वै वधूः स्थिता साध्वी ब्राह्मणप्रियकाम्यया
सक्तूनादाय संहृष्टा गुरुं तं वाक्यमब्रवीत्
Tam vai vadhuh sthita sadhvi brahmanapriyakamyaya
Saktunadaya sanhrishta gurum tam vakyamabravit
93.42
संतानात्तव संतानं मम विप्र भविष्यति
सक्तूनिमानतिथये गृहीत्वा त्वं प्रयच्छ मे
Santanattava santanam mama vipra bhavishyati
Saktunimanatithaye grihitva tvam prayachchha me
93.43
तव प्रसवनिर्वृत्या मम लोकाः किलाक्षयाः
पौत्रेण तानवाप्नोति यत्र गत्वा न शोचति
Tava prasavanirvritya mama lokah kilakshayah
Pautrena tanavapnoti yatra gatva na shochati
93.44
धर्माद्या हि यथा त्रेता वह्नित्रेता तथैव च
तथैव पुत्रपौत्राणां स्वर्गे त्रेता किलाक्षया
Dharmadya hi yatha treta vahnitreta tathaiva cha
Tathaiva putrapautranam svarge treta kilakshaya
93.45
पितॄंस्त्राणात्तारयति पुत्र इत्यनुशुश्रुम
पुत्रपौत्रैश्च नियतं साधुलोकानुपाश्नुते
Pitrinstranattarayati putra ityanushushruma
Putrapautraishcha niyatam sadhulokanupashnute
93.46
श्वशुर उवाच
वातातपविशीर्णाङ्गीं त्वां विवर्णां निरीक्ष्य वै
कर्शितां सुव्रताचारे क्षुधाविह्वलचेतसम्
Shvashura uvacha
Vatatapavishirnangim tvam vivarnam nirikshya vai
Karshitam suvratachare kshudhavihvalachetasam
93.47
कथं सक्तून्ग्रहीष्यामि भूत्वा धर्मोपघातकः
कल्याणवृत्ते कल्याणि नैवं त्वं वक्तुमर्हसि
Katham saktungrahishyami bhutva dharmopaghatakah
Kalyanavritte kalyani naivam tvam vaktumarhasi
93.48
षष्ठे काले व्रतवतीं शीलशौचसमन्विताम्
कृच्छ्रवृत्तिं निराहारां द्रक्ष्यामि त्वां कथं न्वहम्
Shashthe kale vratavatim shilashauchasamanvitam
Krichchhravrittim niraharam drakshyami tvam katham nvaham
93.49
बाला क्षुधार्ता नारी च रक्ष्या त्वं सततं मया
उपवासपरिश्रान्ता त्वं हि बान्धवनन्दिनी
Bala kshudharta nari cha rakshya tvam satatam maya
Upavasaparishranta tvam hi bandhavanandini
93.50
स्नुषोवाच
गुरोर्मम गुरुस्त्वं वै यतो दैवतदैवतम्
देवातिदेवस्तस्मात्त्वं सक्तूनादत्स्व मे विभो
Snushovacha
Gurormama gurustvam vai yato daivatadaivatam
Devatidevastasmattvam saktunadatsva me vibho
93.51
देहः प्राणश्च धर्मश्च शुश्रूषार्थमिदं गुरोः
तव विप्र प्रसादेन लोकान्प्राप्स्याम्यभीप्सितान्
Dehah pranashcha dharmashcha shushrusharthamidam guroh
Tava vipra prasadena lokanprapsyamyabhipsitan
93.52
अवेक्ष्या इति कृत्वा त्वं दृढभक्त्येति वा द्विज
चिन्त्या ममेयमिति वा सक्तूनादातुमर्हसि
Avekshya iti kritva tvam dridhabhaktyeti va dvija
Chintya mameyamiti va saktunadatumarhasi
93.53
श्वशुर उवाच
अनेन नित्यं साध्वी त्वं शीलवृत्तेन शोभसे
या त्वं धर्मव्रतोपेता गुरुवृत्तिमवेक्षसे
Shvashura uvacha
Anena nityam sadhvi tvam shilavrittena shobhase
Ya tvam dharmavratopeta guruvrittimavekshase
93.54
तस्मात्सक्तून्ग्रहीष्यामि वधूर्नार्हसि वञ्चनाम्
गणयित्वा महाभागे त्वं हि धर्मभृतां वरा
Tasmatsaktungrahishyami vadhurnarhasi vanchanam
Ganayitva mahabhage tvam hi dharmabhritam vara
93.55
इत्युक्त्वा तानुपादाय सक्तून्प्रादाद्द्विजातये
ततस्तुष्टोऽभवद्विप्रस्तस्य साधोर्महात्मनः
Ityuktva tanupadaya saktunpradaddvijataye
Tatastushtobhavadviprastasya sadhormahatmanah
93.56
प्रीतात्मा स तु तं वाक्यमिदमाह द्विजर्षभम्
वाग्मी तदा द्विजश्रेष्ठो धर्मः पुरुषविग्रहः
Pritatma sa tu tam vakyamidamaha dvijarshabham
Vagmi tada dvijashreshtho dharmah purushavigrahah
93.57
शुद्धेन तव दानेन न्यायोपात्तेन यत्नतः
यथाशक्ति विमुक्तेन प्रीतोऽस्मि द्विजसत्तम
Shuddhena tava danena nyayopattena yatnatah
Yathashakti vimuktena pritosmi dvijasattama
93.58
अहो दानं घुष्यते ते स्वर्गे स्वर्गनिवासिभिः
गगनात्पुष्पवर्षं च पश्यस्व पतितं भुवि
Aho danam ghushyate te svarge svarganivasibhih
Gaganatpushpavarsham cha pashyasva patitam bhuvi
93.59
सुरर्षिदेवगन्धर्वा ये च देवपुरःसराः
स्तुवन्तो देवदूताश्च स्थिता दानेन विस्मिताः
Surarshidevagandharva ye cha devapurahsarah
Stuvanto devadutashcha sthita danena vismitah
93.60
ब्रह्मर्षयो विमानस्था ब्रह्मलोकगताश्च ये
काङ्क्षन्ते दर्शनं तुभ्यं दिवं गच्छ द्विजर्षभ
Brahmarshayo vimanastha brahmalokagatashcha ye
Kankshante darshanam tubhyam divam gachchha dvijarshabha
93.61
पितृलोकगताः सर्वे तारिताः पितरस्त्वया
अनागताश्च बहवः सुबहूनि युगानि च
Pitrilokagatah sarve taritah pitarastvaya
Anagatashcha bahavah subahuni yugani cha
93.62
ब्रह्मचर्येण यज्ञेन दानेन तपसा तथा
अगह्वरेण धर्मेण तस्माद्गच्छ दिवं द्विज
Brahmacharyena yagyena danena tapasa tatha
Agahvarena dharmena tasmadgachchha divam dvija
93.63
श्रद्धया परया यस्त्वं तपश्चरसि सुव्रत
तस्माद्देवास्तवानेन प्रीता द्विजवरोत्तम
Shraddhaya paraya yastvam tapashcharasi suvrata
Tasmaddevastavanena prita dvijavarottama
93.64
सर्वस्वमेतद्यस्मात्ते त्यक्तं शुद्धेन चेतसा
कृच्छ्रकाले ततः स्वर्गो जितोऽयं तव कर्मणा
Sarvasvametadyasmatte tyaktam shuddhena chetasa
Krichchhrakale tatah svargo jitoyam tava karmana
93.65
क्षुधा निर्णुदति प्रज्ञां धर्म्यां बुद्धिं व्यपोहति
क्षुधापरिगतज्ञानो धृतिं त्यजति चैव ह
Kshudha nirnudati pragyam dharmyam buddhim vyapohati
Kshudhaparigatagyano dhritim tyajati chaiva ha
93.66
बुभुक्षां जयते यस्तु स स्वर्गं जयते ध्रुवम्
यदा दानरुचिर्भवति तदा धर्मो न सीदति
Bubhuksham jayate yastu sa svargam jayate dhruvam
Yada danaruchirbhavati tada dharmo na sidati
93.67
अनवेक्ष्य सुतस्नेहं कलत्रस्नेहमेव च
धर्ममेव गुरुं ज्ञात्वा तृष्णा न गणिता त्वया
Anavekshya sutasneham kalatrasnehameva cha
Dharmameva gurum gyatva trishna na ganita tvaya
93.68
द्रव्यागमो नृणां सूक्ष्मः पात्रे दानं ततः परम्
कालः परतरो दानाच्छ्रद्धा चापि ततः परा
Dravyagamo nrinam sukshmah patre danam tatah param
Kalah parataro danachchhraddha chapi tatah para
93.69
स्वर्गद्वारं सुसूक्ष्मं हि नरैर्मोहान्न दृश्यते
स्वर्गार्गलं लोभबीजं रागगुप्तं दुरासदम्
Svargadvaram susukshmam hi narairmohanna drishyate
Svargargalam lobhabijam ragaguptam durasadam
93.70
तत्तु पश्यन्ति पुरुषा जितक्रोधा जितेन्द्रियाः
ब्राह्मणास्तपसा युक्ता यथाशक्तिप्रदायिनः
Tattu pashyanti purusha jitakrodha jitendriyah
Brahmanastapasa yukta yathashaktipradayinah
93.71
सहस्रशक्तिश्च शतं शतशक्तिर्दशापि च
दद्यादपश्च यः शक्त्या सर्वे तुल्यफलाः स्मृताः
Sahasrashaktishcha shatam shatashaktirdashapi cha
Dadyadapashcha yah shaktya sarve tulyaphalah smritah
93.72
रन्तिदेवो हि नृपतिरपः प्रादादकिंचनः
शुद्धेन मनसा विप्र नाकपृष्ठं ततो गतः
Rantidevo hi nripatirapah pradadakinchanah
Shuddhena manasa vipra nakaprishtham tato gatah
93.73
न धर्मः प्रीयते तात दानैर्दत्तैर्महाफलैः
न्यायलब्धैर्यथा सूक्ष्मैः श्रद्धापूतैः स तुष्यति
Na dharmah priyate tata danairdattairmahaphalaih
Nyayalabdhairyatha sukshmaih shraddhaputaih sa tushyati
93.74
गोप्रदानसहस्राणि द्विजेभ्योऽदान्नृगो नृपः
एकां दत्त्वा स पारक्यां नरकं समवाप्तवान्
Gopradanasahasrani dvijebhyodannrigo nripah
Ekam dattva sa parakyam narakam samavaptavan
93.75
आत्ममांसप्रदानेन शिबिरौशीनरो नृपः
प्राप्य पुण्यकृताँल्लोकान्मोदते दिवि सुव्रतः
Atmamansapradanena shibiraushinaro nripah
Prapya punyakritanllokanmodate divi suvratah
93.76
विभवे न नृणां पुण्यं स्वशक्त्या स्वर्जितं सताम्
न यज्ञैर्विविधैर्विप्र यथान्यायेन संचितैः
Vibhave na nrinam punyam svashaktya svarjitam satam
Na yagyairvividhairvipra yathanyayena sanchitaih
93.77
क्रोधो दानफलं हन्ति लोभात्स्वर्गं न गच्छति
न्यायवृत्तिर्हि तपसा दानवित्स्वर्गमश्नुते
Krodho danaphalam hanti lobhatsvargam na gachchhati
Nyayavrittirhi tapasa danavitsvargamashnute
93.78
न राजसूयैर्बहुभिरिष्ट्वा विपुलदक्षिणैः
न चाश्वमेधैर्बहुभिः फलं सममिदं तव
Na rajasuyairbahubhirishtva vipuladakshinaih
Na chashvamedhairbahubhih phalam samamidam tava
93.79
सक्तुप्रस्थेन हि जितो ब्रह्मलोकस्त्वयानघ
विरजो ब्रह्मभवनं गच्छ विप्र यथेच्छकम्
Saktuprasthena hi jito brahmalokastvayanagha
Virajo brahmabhavanam gachchha vipra yathechchhakam
93.80
सर्वेषां वो द्विजश्रेष्ठ दिव्यं यानमुपस्थितम्
आरोहत यथाकामं धर्मोऽस्मि द्विज पश्य माम्
Sarvesham vo dvijashreshtha divyam yanamupasthitam
Arohata yathakamam dharmosmi dvija pashya mam
93.81
पावितो हि त्वया देहो लोके कीर्तिः स्थिरा च ते
सभार्यः सहपुत्रश्च सस्नुषश्च दिवं व्रज
Pavito hi tvaya deho loke kirtih sthira cha te
Sabharyah sahaputrashcha sasnushashcha divam vraja
93.82
इत्युक्तवाक्यो धर्मेण यानमारुह्य स द्विजः
सभार्यः ससुतश्चापि सस्नुषश्च दिवं ययौ
Ityuktavakyo dharmena yanamaruhya sa dvijah
Sabharyah sasutashchapi sasnushashcha divam yayau
93.83
तस्मिन्विप्रे गते स्वर्गं ससुते सस्नुषे तदा
भार्याचतुर्थे धर्मज्ञे ततोऽहं निःसृतो बिलात्
Tasminvipre gate svargam sasute sasnushe tada
Bharyachaturthe dharmagye tatoham nihsrito bilat
93.84
ततस्तु सक्तुगन्धेन क्लेदेन सलिलस्य च
दिव्यपुष्पावमर्दाच्च साधोर्दानलवैश्च तैः
विप्रस्य तपसा तस्य शिरो मे काञ्चनीकृतम्
Tatastu saktugandhena kledena salilasya cha
Divyapushpavamardachcha sadhordanalavaishcha taih
Viprasya tapasa tasya shiro me kanchanikritam
93.85
तस्य सत्याभिसंधस्य सूक्ष्मदानेन चैव ह
शरीरार्धं च मे विप्राः शातकुम्भमयं कृतम्
पश्यतेदं सुविपुलं तपसा तस्य धीमतः
Tasya satyabhisandhasya sukshmadanena chaiva ha
Sharirardham cha me viprah shatakumbhamayam kritam
Pashyatedam suvipulam tapasa tasya dhimatah
93.86
कथमेवंविधं मे स्यादन्यत्पार्श्वमिति द्विजाः
तपोवनानि यज्ञांश्च हृष्टोऽभ्येमि पुनः पुनः
Kathamevanvidham me syadanyatparshvamiti dvijah
Tapovanani yagyanshcha hrishtobhyemi punah punah
93.87
यज्ञं त्वहमिमं श्रुत्वा कुरुराजस्य धीमतः
आशया परया प्राप्तो न चाहं काञ्चनीकृतः
Yagyam tvahamimam shrutva kururajasya dhimatah
Ashaya paraya prapto na chaham kanchanikritah
93.88
ततो मयोक्तं तद्वाक्यं प्रहस्य द्विजसत्तमाः
सक्तुप्रस्थेन यज्ञोऽयं संमितो नेति सर्वथा
Tato mayoktam tadvakyam prahasya dvijasattamah
Saktuprasthena yagyoyam sammito neti sarvatha
93.89
सक्तुप्रस्थलवैस्तैर्हि तदाहं काञ्चनीकृतः
न हि यज्ञो महानेष सदृशस्तैर्मतो मम
Saktuprasthalavaistairhi tadaham kanchanikritah
Na hi yagyo mahanesha sadrishastairmato mama
93.90
वैशंपायन उवाच
इत्युक्त्वा नकुलः सर्वान्यज्ञे द्विजवरांस्तदा
जगामादर्शनं राजन्विप्रास्ते च ययुर्गृहान्
Vaishampayana uvacha
Ityuktva nakulah sarvanyagye dvijavaranstada
Jagamadarshanam rajanvipraste cha yayurgrihan
93.91
एतत्ते सर्वमाख्यातं मया परपुरंजय
यदाश्चर्यमभूत्तस्मिन्वाजिमेधे महाक्रतौ
Etatte sarvamakhyatam maya parapuranjaya
Yadashcharyamabhuttasminvajimedhe mahakratau
93.92
न विस्मयस्ते नृपते यज्ञे कार्यः कथंचन
ऋषिकोटिसहस्राणि तपोभिर्ये दिवं गताः
Na vismayaste nripate yagye karyah kathanchana
Rishikotisahasrani tapobhirye divam gatah
93.93
अद्रोहः सर्वभूतेषु संतोषः शीलमार्जवम्
तपो दमश्च सत्यं च दानं चेति समं मतम्
Adrohah sarvabhuteshu santoshah shilamarjavam
Tapo damashcha satyam cha danam cheti samam matam