UtshovChapter 94
94.1
जनमेजय उवाच
यज्ञे सक्ता नृपतयस्तपःसक्ता महर्षयः
शान्तिव्यवसिता विप्राः शमो दम इति प्रभो
Janamejaya uvacha
Yagye sakta nripatayastapahsakta maharshayah
Shantivyavasita viprah shamo dama iti prabho
94.2
तस्माद्यज्ञफलैस्तुल्यं न किंचिदिह विद्यते
इति मे वर्तते बुद्धिस्तथा चैतदसंशयम्
Tasmadyagyaphalaistulyam na kinchidiha vidyate
Iti me vartate buddhistatha chaitadasanshayam
94.3
यज्ञैरिष्ट्वा हि बहवो राजानो द्विजसत्तम
इह कीर्तिं परां प्राप्य प्रेत्य स्वर्गमितो गताः
Yagyairishtva hi bahavo rajano dvijasattama
Iha kirtim param prapya pretya svargamito gatah
94.4
देवराजः सहस्राक्षः क्रतुभिर्भूरिदक्षिणैः
देवराज्यं महातेजाः प्राप्तवानखिलं विभुः
Devarajah sahasrakshah kratubhirbhuridakshinaih
Devarajyam mahatejah praptavanakhilam vibhuh
94.5
यथा युधिष्ठिरो राजा भीमार्जुनपुरःसरः
सदृशो देवराजेन समृद्ध्या विक्रमेण च
Yatha yudhishthiro raja bhimarjunapurahsarah
Sadrisho devarajena samriddhya vikramena cha
94.6
अथ कस्मात्स नकुलो गर्हयामास तं क्रतुम्
अश्वमेधं महायज्ञं राज्ञस्तस्य महात्मनः
Atha kasmatsa nakulo garhayamasa tam kratum
Ashvamedham mahayagyam ragyastasya mahatmanah
94.7
वैशंपायन उवाच
यज्ञस्य विधिमग्र्यं वै फलं चैव नरर्षभ
गदतः शृणु मे राजन्यथावदिह भारत
Vaishampayana uvacha
Yagyasya vidhimagryam vai phalam chaiva nararshabha
Gadatah shrinu me rajanyathavadiha bharata
94.8
पुरा शक्रस्य यजतः सर्व ऊचुर्महर्षयः
ऋत्विक्षु कर्मव्यग्रेषु वितते यज्ञकर्मणि
Pura shakrasya yajatah sarva uchurmaharshayah
Ritvikshu karmavyagreshu vitate yagyakarmani
94.9
हूयमाने तथा वह्नौ होत्रे बहुगुणान्विते
देवेष्वाहूयमानेषु स्थितेषु परमर्षिषु
Huyamane tatha vahnau hotre bahugunanvite
Deveshvahuyamaneshu sthiteshu paramarshishu
94.10
सुप्रतीतैस्तदा विप्रैः स्वागमैः सुस्वनैर्नृप
अश्रान्तैश्चापि लघुभिरध्वर्युवृषभैस्तथा
Supratitaistada vipraih svagamaih susvanairnripa
Ashrantaishchapi laghubhiradhvaryuvrishabhaistatha
94.11
आलम्भसमये तस्मिन्गृहीतेषु पशुष्वथ
महर्षयो महाराज संबभूवुः कृपान्विताः
Alambhasamaye tasmingrihiteshu pashushvatha
Maharshayo maharaja sambabhuvuh kripanvitah
94.12
ततो दीनान्पशून्दृष्ट्वा ऋषयस्ते तपोधनाः
ऊचुः शक्रं समागम्य नायं यज्ञविधिः शुभः
Tato dinanpashundrishtva rishayaste tapodhanah
Uchuh shakram samagamya nayam yagyavidhih shubhah
94.13
अपविज्ञानमेतत्ते महान्तं धर्ममिच्छतः
न हि यज्ञे पशुगणा विधिदृष्टाः पुरंदर
Apavigyanametatte mahantam dharmamichchhatah
Na hi yagye pashugana vidhidrishtah purandara
94.14
धर्मोपघातकस्त्वेष समारम्भस्तव प्रभो
नायं धर्मकृतो धर्मो न हिंसा धर्म उच्यते
Dharmopaghatakastvesha samarambhastava prabho
Nayam dharmakrito dharmo na hinsa dharma uchyate
94.15
आगमेनैव ते यज्ञं कुर्वन्तु यदि हेच्छसि
विधिदृष्टेन यज्ञेन धर्मस्ते सुमहान्भवेत्
Agamenaiva te yagyam kurvantu yadi hechchhasi
Vidhidrishtena yagyena dharmaste sumahanbhavet
94.16
यज बीजैः सहस्राक्ष त्रिवर्षपरमोषितैः
एष धर्मो महाञ्शक्र चिन्त्यमानोऽधिगम्यते
Yaja bijaih sahasraksha trivarshaparamoshitaih
Esha dharmo mahanshakra chintyamanodhigamyate
94.17
शतक्रतुस्तु तद्वाक्यमृषिभिस्तत्त्वदर्शिभिः
उक्तं न प्रतिजग्राह मानमोहवशानुगः
Shatakratustu tadvakyamrishibhistattvadarshibhih
Uktam na pratijagraha manamohavashanugah
94.18
तेषां विवादः सुमहाञ्जज्ञे शक्रमहर्षिणाम्
जङ्गमैः स्थावरैर्वापि यष्टव्यमिति भारत
Tesham vivadah sumahanjagye shakramaharshinam
Jangamaih sthavarairvapi yashtavyamiti bharata
94.19
ते तु खिन्ना विवादेन ऋषयस्तत्त्वदर्शिनः
ततः संधाय शक्रेण पप्रच्छुर्नृपतिं वसुम्
Te tu khinna vivadena rishayastattvadarshinah
Tatah sandhaya shakrena paprachchhurnripatim vasum
94.20
महाभाग कथं यज्ञेष्वागमो नृपते स्मृतः
यष्टव्यं पशुभिर्मेध्यैरथो बीजैरजैरपि
Mahabhaga katham yagyeshvagamo nripate smritah
Yashtavyam pashubhirmedhyairatho bijairajairapi
94.21
तच्छ्रुत्वा तु वचस्तेषामविचार्य बलाबलम्
यथोपनीतैर्यष्टव्यमिति प्रोवाच पार्थिवः
Tachchhrutva tu vachasteshamavicharya balabalam
Yathopanitairyashtavyamiti provacha parthivah
94.22
एवमुक्त्वा स नृपतिः प्रविवेश रसातलम्
उक्त्वेह वितथं राजंश्चेदीनामीश्वरः प्रभुः
Evamuktva sa nripatih pravivesha rasatalam
Uktveha vitatham rajanshchedinamishvarah prabhuh
94.23
अन्यायोपगतं द्रव्यमतीतं यो ह्यपण्डितः
धर्माभिकाङ्क्षी यजते न धर्मफलमश्नुते
Anyayopagatam dravyamatitam yo hyapanditah
Dharmabhikankshi yajate na dharmaphalamashnute
94.24
धर्मवैतंसिको यस्तु पापात्मा पुरुषस्तथा
ददाति दानं विप्रेभ्यो लोकविश्वासकारकम्
Dharmavaitansiko yastu papatma purushastatha
Dadati danam viprebhyo lokavishvasakarakam
94.25
पापेन कर्मणा विप्रो धनं लब्ध्वा निरङ्कुशः
रागमोहान्वितः सोऽन्ते कलुषां गतिमाप्नुते
Papena karmana vipro dhanam labdhva nirankushah
Ragamohanvitah sonte kalusham gatimapnute
94.26
तेन दत्तानि दानानि पापेन हतबुद्धिना
तानि सत्त्वमनासाद्य नश्यन्ति विपुलान्यपि
Tena dattani danani papena hatabuddhina
Tani sattvamanasadya nashyanti vipulanyapi
94.27
तस्याधर्मप्रवृत्तस्य हिंसकस्य दुरात्मनः
दाने न कीर्तिर्भवति प्रेत्य चेह च दुर्मतेः
Tasyadharmapravrittasya hinsakasya duratmanah
Dane na kirtirbhavati pretya cheha cha durmateh
94.28
अपि संचयबुद्धिर्हि लोभमोहवशंगतः
उद्वेजयति भूतानि हिंसया पापचेतनः
Api sanchayabuddhirhi lobhamohavashangatah
Udvejayati bhutani hinsaya papachetanah
94.29
एवं लब्ध्वा धनं लोभाद्यजते यो ददाति च
स कृत्वा कर्मणा तेन न सिध्यति दुरागमात्
Evam labdhva dhanam lobhadyajate yo dadati cha
Sa kritva karmana tena na sidhyati duragamat
94.30
उञ्छं मूलं फलं शाकमुदपात्रं तपोधनाः
दानं विभवतो दत्त्वा नराः स्वर्यान्ति धर्मिणः
Unchham mulam phalam shakamudapatram tapodhanah
Danam vibhavato dattva narah svaryanti dharminah
94.31
एष धर्मो महांस्त्यागो दानं भूतदया तथा
ब्रह्मचर्यं तथा सत्यमनुक्रोशो धृतिः क्षमा
सनातनस्य धर्मस्य मूलमेतत्सनातनम्
Esha dharmo mahanstyago danam bhutadaya tatha
Brahmacharyam tatha satyamanukrosho dhritih kshama
Sanatanasya dharmasya mulametatsanatanam
94.32
श्रूयन्ते हि पुरा विप्रा विश्वामित्रादयो नृपाः
विश्वामित्रोऽसितश्चैव जनकश्च महीपतिः
कक्षसेनार्ष्टिषेणौ च सिन्धुद्वीपश्च पार्थिवः
Shruyante hi pura vipra vishvamitradayo nripah
Vishvamitrositashchaiva janakashcha mahipatih
Kakshasenarshtishenau cha sindhudvipashcha parthivah
94.33
एते चान्ये च बहवः सिद्धिं परमिकां गताः
नृपाः सत्यैश्च दानैश्च न्यायलब्धैस्तपोधनाः
Ete chanye cha bahavah siddhim paramikam gatah
Nripah satyaishcha danaishcha nyayalabdhaistapodhanah
94.34
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्रा ये चाश्रितास्तपः
दानधर्माग्निना शुद्धास्ते स्वर्गं यान्ति भारत
Brahmanah kshatriya vaishyah shudra ye chashritastapah
Danadharmagnina shuddhaste svargam yanti bharata