UtshovChapter 91
91.1
वैशंपायन उवाच
शमयित्वा पशूनन्यान्विधिवद्द्विजसत्तमाः
तुरगं तं यथाशास्त्रमालभन्त द्विजातयः
Vaishampayana uvacha
Shamayitva pashunanyanvidhivaddvijasattamah
Turagam tam yathashastramalabhanta dvijatayah
91.2
ततः संज्ञाप्य तुरगं विधिवद्याजकर्षभाः
उपसंवेशयन्राजंस्ततस्तां द्रुपदात्मजाम्
कलाभिस्तिसृभी राजन्यथाविधि मनस्विनीम्
Tatah sangyapya turagam vidhivadyajakarshabhah
Upasanveshayanrajanstatastam drupadatmajam
Kalabhistisribhi rajanyathavidhi manasvinim
91.3
उद्धृत्य तु वपां तस्य यथाशास्त्रं द्विजर्षभाः
श्रपयामासुरव्यग्राः शास्त्रवद्भरतर्षभ
Uddhritya tu vapam tasya yathashastram dvijarshabhah
Shrapayamasuravyagrah shastravadbharatarshabha
91.4
तं वपाधूमगन्धं तु धर्मराजः सहानुजः
उपाजिघ्रद्यथान्यायं सर्वपाप्मापहं तदा
Tam vapadhumagandham tu dharmarajah sahanujah
Upajighradyathanyayam sarvapapmapaham tada
91.5
शिष्टान्यङ्गानि यान्यासंस्तस्याश्वस्य नराधिप
तान्यग्नौ जुहुवुर्धीराः समस्ताः षोडशर्त्विजः
Shishtanyangani yanyasanstasyashvasya naradhipa
Tanyagnau juhuvurdhirah samastah shodashartvijah
91.6
संस्थाप्यैवं तस्य राज्ञस्तं क्रतुं शक्रतेजसः
व्यासः सशिष्यो भगवान्वर्धयामास तं नृपम्
Sansthapyaivam tasya ragyastam kratum shakratejasah
Vyasah sashishyo bhagavanvardhayamasa tam nripam
91.7
ततो युधिष्ठिरः प्रादात्सदस्येभ्यो यथाविधि
कोटीसहस्रं निष्काणां व्यासाय तु वसुंधराम्
Tato yudhishthirah pradatsadasyebhyo yathavidhi
Kotisahasram nishkanam vyasaya tu vasundharam
91.8
प्रतिगृह्य धरां राजन्व्यासः सत्यवतीसुतः
अब्रवीद्भरतश्रेष्ठं धर्मात्मानं युधिष्ठिरम्
Pratigrihya dharam rajanvyasah satyavatisutah
Abravidbharatashreshtham dharmatmanam yudhishthiram
91.9
पृथिवी भवतस्त्वेषा संन्यस्ता राजसत्तम
निष्क्रयो दीयतां मह्यं ब्राह्मणा हि धनार्थिनः
Prithivi bhavatastvesha sannyasta rajasattama
Nishkrayo diyatam mahyam brahmana hi dhanarthinah
91.10
युधिष्ठिरस्तु तान्विप्रान्प्रत्युवाच महामनाः
भ्रातृभिः सहितो धीमान्मध्ये राज्ञां महात्मनाम्
Yudhishthirastu tanvipranpratyuvacha mahamanah
Bhratribhih sahito dhimanmadhye ragyam mahatmanam
91.11
अश्वमेधे महायज्ञे पृथिवी दक्षिणा स्मृता
अर्जुनेन जिता सेयमृत्विग्भ्यः प्रापिता मया
Ashvamedhe mahayagye prithivi dakshina smrita
Arjunena jita seyamritvigbhyah prapita maya
91.12
वनं प्रवेक्ष्ये विप्रेन्द्रा विभजध्वं महीमिमाम्
चतुर्धा पृथिवीं कृत्वा चातुर्होत्रप्रमाणतः
Vanam pravekshye viprendra vibhajadhvam mahimimam
Chaturdha prithivim kritva chaturhotrapramanatah
91.13
नाहमादातुमिच्छामि ब्रह्मस्वं मुनिसत्तमाः
इदं हि मे मतं नित्यं भ्रातॄणां च ममानघाः
Nahamadatumichchhami brahmasvam munisattamah
Idam hi me matam nityam bhratrinam cha mamanaghah
91.14
इत्युक्तवति तस्मिंस्ते भ्रातरो द्रौपदी च सा
एवमेतदिति प्राहुस्तदभूद्रोमहर्षणम्
Ityuktavati tasminste bhrataro draupadi cha sa
Evametaditi prahustadabhudromaharshanam
91.15
ततोऽन्तरिक्षे वागासीत्साधु साध्विति भारत
तथैव द्विजसंघानां शंसतां विबभौ स्वनः
Tatontarikshe vagasitsadhu sadhviti bharata
Tathaiva dvijasanghanam shansatam vibabhau svanah
91.16
द्वैपायनस्तथोक्तस्तु पुनरेव युधिष्ठिरम्
उवाच मध्ये विप्राणामिदं संपूजयन्मुनिः
Dvaipayanastathoktastu punareva yudhishthiram
Uvacha madhye vipranamidam sampujayanmunih
91.17
दत्तैषा भवता मह्यं तां ते प्रतिददाम्यहम्
हिरण्यं दीयतामेभ्यो द्विजातिभ्यो धरास्तु ते
Dattaisha bhavata mahyam tam te pratidadamyaham
Hiranyam diyatamebhyo dvijatibhyo dharastu te
91.18
ततोऽब्रवीद्वासुदेवो धर्मराजं युधिष्ठिरम्
यथाह भगवान्व्यासस्तथा तत्कर्तुमर्हसि
Tatobravidvasudevo dharmarajam yudhishthiram
Yathaha bhagavanvyasastatha tatkartumarhasi
91.19
इत्युक्तः स कुरुश्रेष्ठः प्रीतात्मा भ्रातृभिः सह
कोटिकोटिकृतां प्रादाद्दक्षिणां त्रिगुणां क्रतोः
Ityuktah sa kurushreshthah pritatma bhratribhih saha
Kotikotikritam pradaddakshinam trigunam kratoh
91.20
न करिष्यति तल्लोके कश्चिदन्यो नराधिपः
यत्कृतं कुरुसिंहेन मरुत्तस्यानुकुर्वता
Na karishyati talloke kashchidanyo naradhipah
Yatkritam kurusinhena maruttasyanukurvata
91.21
प्रतिगृह्य तु तद्द्रव्यं कृष्णद्वैपायनः प्रभुः
ऋत्विग्भ्यः प्रददौ विद्वांश्चतुर्धा व्यभजंश्च ते
Pratigrihya tu taddravyam krishnadvaipayanah prabhuh
Ritvigbhyah pradadau vidvanshchaturdha vyabhajanshcha te
91.22
पृथिव्या निष्क्रयं दत्त्वा तद्धिरण्यं युधिष्ठिरः
धूतपाप्मा जितस्वर्गो मुमुदे भ्रातृभिः सह
Prithivya nishkrayam dattva taddhiranyam yudhishthirah
Dhutapapma jitasvargo mumude bhratribhih saha
91.23
ऋत्विजस्तमपर्यन्तं सुवर्णनिचयं तदा
व्यभजन्त द्विजातिभ्यो यथोत्साहं यथाबलम्
Ritvijastamaparyantam suvarnanichayam tada
Vyabhajanta dvijatibhyo yathotsaham yathabalam
91.24
यज्ञवाटे तु यत्किंचिद्धिरण्यमपि भूषणम्
तोरणानि च यूपांश्च घटाः पात्रीस्तथेष्टकाः
युधिष्ठिराभ्यनुज्ञाताः सर्वं तद्व्यभजन्द्विजाः
Yagyavate tu yatkinchiddhiranyamapi bhushanam
Toranani cha yupanshcha ghatah patristatheshtakah
Yudhishthirabhyanugyatah sarvam tadvyabhajandvijah
91.25
अनन्तरं ब्राह्मणेभ्यः क्षत्रिया जह्रिरे वसु
तथा विट्शूद्रसंघाश्च तथान्ये म्लेच्छजातयः
कालेन महता जह्रुस्तत्सुवर्णं ततस्ततः
Anantaram brahmanebhyah kshatriya jahrire vasu
Tatha vitshudrasanghashcha tathanye mlechchhajatayah
Kalena mahata jahrustatsuvarnam tatastatah
91.26
ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे मुदिता जग्मुरालयान्
तर्पिता वसुना तेन धर्मराज्ञा महात्मना
Tataste brahmanah sarve mudita jagmuralayan
Tarpita vasuna tena dharmaragya mahatmana
91.27
स्वमंशं भगवान्व्यासः कुन्त्यै पादाभिवादनात्
प्रददौ तस्य महतो हिरण्यस्य महाद्युतिः
Svamansham bhagavanvyasah kuntyai padabhivadanat
Pradadau tasya mahato hiranyasya mahadyutih
91.28
श्वशुरात्प्रीतिदायं तं प्राप्य सा प्रीतमानसा
चकार पुण्यं लोके तु सुमहान्तं पृथा तदा
Shvashuratpritidayam tam prapya sa pritamanasa
Chakara punyam loke tu sumahantam pritha tada
91.29
गत्वा त्ववभृथं राजा विपाप्मा भ्रातृभिः सह
सभाज्यमानः शुशुभे महेन्द्रो दैवतैरिव
Gatva tvavabhritham raja vipapma bhratribhih saha
Sabhajyamanah shushubhe mahendro daivatairiva
91.30
पाण्डवाश्च महीपालैः समेतैः संवृतास्तदा
अशोभन्त महाराज ग्रहास्तारागणैरिव
Pandavashcha mahipalaih sametaih sanvritastada
Ashobhanta maharaja grahastaraganairiva
91.31
राजभ्योऽपि ततः प्रादाद्रत्नानि विविधानि च
गजानश्वानलंकारान्स्त्रियो वस्त्राणि काञ्चनम्
Rajabhyopi tatah pradadratnani vividhani cha
Gajanashvanalankaranstriyo vastrani kanchanam
91.32
तद्धनौघमपर्यन्तं पार्थः पार्थिवमण्डले
विसृजञ्शुशुभे राजा यथा वैश्रवणस्तथा
Taddhanaughamaparyantam parthah parthivamandale
Visrijanshushubhe raja yatha vaishravanastatha
91.33
आनाय्य च तथा वीरं राजानं बभ्रुवाहनम्
प्रदाय विपुलं वित्तं गृहान्प्रास्थापयत्तदा
Anayya cha tatha viram rajanam babhruvahanam
Pradaya vipulam vittam grihanprasthapayattada
91.34
दुःशलायाश्च तं पौत्रं बालकं पार्थिवर्षभ
स्वराज्ये पितृभिर्गुप्ते प्रीत्या समभिषेचयत्
Duhshalayashcha tam pautram balakam parthivarshabha
Svarajye pitribhirgupte pritya samabhishechayat
91.35
राज्ञश्चैवापि तान्सर्वान्सुविभक्तान्सुपूजितान्
प्रस्थापयामास वशी कुरुराजो युधिष्ठिरः
Ragyashchaivapi tansarvansuvibhaktansupujitan
Prasthapayamasa vashi kururajo yudhishthirah
91.36
एवं बभूव यज्ञः स धर्मराजस्य धीमतः
बह्वन्नधनरत्नौघः सुरामैरेयसागरः
Evam babhuva yagyah sa dharmarajasya dhimatah
Bahvannadhanaratnaughah suramaireyasagarah
91.37
सर्पिःपङ्का ह्रदा यत्र बहवश्चान्नपर्वताः
रसालाकर्दमाः कुल्या बभूवुर्भरतर्षभ
Sarpihpanka hrada yatra bahavashchannaparvatah
Rasalakardamah kulya babhuvurbharatarshabha
91.38
भक्ष्यषाण्डवरागाणां क्रियतां भुज्यतामिति
पशूनां वध्यतां चापि नान्तस्तत्र स्म दृश्यते
Bhakshyashandavaraganam kriyatam bhujyatamiti
Pashunam vadhyatam chapi nantastatra sma drishyate
91.39
मत्तोन्मत्तप्रमुदितं प्रगीतयुवतीजनम्
मृदङ्गशङ्खशब्दैश्च मनोरममभूत्तदा
Mattonmattapramuditam pragitayuvatijanam
Mridangashankhashabdaishcha manoramamabhuttada
91.40
दीयतां भुज्यतां चेति दिवारात्रमवारितम्
तं महोत्सवसंकाशमतिहृष्टजनाकुलम्
कथयन्ति स्म पुरुषा नानादेशनिवासिनः
Diyatam bhujyatam cheti divaratramavaritam
Tam mahotsavasankashamatihrishtajanakulam
Kathayanti sma purusha nanadeshanivasinah
91.41
वर्षित्वा धनधाराभिः कामै रत्नैर्धनैस्तथा
विपाप्मा भरतश्रेष्ठः कृतार्थः प्राविशत्पुरम्
Varshitva dhanadharabhih kamai ratnairdhanaistatha
Vipapma bharatashreshthah kritarthah pravishatpuram