UtshovChapter 90
90.1
वैशंपायन उवाच
स प्रविश्य यथान्यायं पाण्डवानां निवेशनम्
पितामहीमभ्यवदत्साम्ना परमवल्गुना
Vaishampayana uvacha
Sa pravishya yathanyayam pandavanam niveshanam
Pitamahimabhyavadatsamna paramavalguna
90.2
तथा चित्राङ्गदा देवी कौरव्यस्यात्मजापि च
पृथां कृष्णां च सहिते विनयेनाभिजग्मतुः
सुभद्रां च यथान्यायं याश्चान्याः कुरुयोषितः
Tatha chitrangada devi kauravyasyatmajapi cha
Pritham krishnam cha sahite vinayenabhijagmatuh
Subhadram cha yathanyayam yashchanyah kuruyoshitah
90.3
ददौ कुन्ती ततस्ताभ्यां रत्नानि विविधानि च
द्रौपदी च सुभद्रा च याश्चाप्यन्या ददुः स्त्रियः
Dadau kunti tatastabhyam ratnani vividhani cha
Draupadi cha subhadra cha yashchapyanya daduh striyah
90.4
ऊषतुस्तत्र ते देव्यौ महार्हशयनासने
सुपूजिते स्वयं कुन्त्या पार्थस्य प्रियकाम्यया
Ushatustatra te devyau maharhashayanasane
Supujite svayam kuntya parthasya priyakamyaya
90.5
स च राजा महावीर्यः पूजितो बभ्रुवाहनः
धृतराष्ट्रं महीपालमुपतस्थे यथाविधि
Sa cha raja mahaviryah pujito babhruvahanah
Dhritarashtram mahipalamupatasthe yathavidhi
90.6
युधिष्ठिरं च राजानं भीमादींश्चापि पाण्डवान्
उपगम्य महातेजा विनयेनाभ्यवादयत्
Yudhishthiram cha rajanam bhimadinshchapi pandavan
Upagamya mahateja vinayenabhyavadayat
90.7
स तैः प्रेम्णा परिष्वक्तः पूजितश्च यथाविधि
धनं चास्मै ददुर्भूरि प्रीयमाणा महारथाः
Sa taih premna parishvaktah pujitashcha yathavidhi
Dhanam chasmai dadurbhuri priyamana maharathah
90.8
तथैव स महीपालः कृष्णं चक्रगदाधरम्
प्रद्युम्न इव गोविन्दं विनयेनोपतस्थिवान्
Tathaiva sa mahipalah krishnam chakragadadharam
Pradyumna iva govindam vinayenopatasthivan
90.9
तस्मै कृष्णो ददौ राज्ञे महार्हमभिपूजितम्
रथं हेमपरिष्कारं दिव्याश्वयुजमुत्तमम्
Tasmai krishno dadau ragye maharhamabhipujitam
Ratham hemaparishkaram divyashvayujamuttamam
90.10
धर्मराजश्च भीमश्च यमजौ फल्गुनस्तथा
पृथक्पृथगतीवैनं मानार्हं समपूजयन्
Dharmarajashcha bhimashcha yamajau phalgunastatha
Prithakprithagativainam manarham samapujayan
90.11
ततस्तृतीये दिवसे सत्यवत्याः सुतो मुनिः
युधिष्ठिरं समभ्येत्य वाग्मी वचनमब्रवीत्
Tatastritiye divase satyavatyah suto munih
Yudhishthiram samabhyetya vagmi vachanamabravit
90.12
अद्य प्रभृति कौन्तेय यजस्व समयो हि ते
मुहूर्तो यज्ञियः प्राप्तश्चोदयन्ति च याजकाः
Adya prabhriti kaunteya yajasva samayo hi te
Muhurto yagyiyah praptashchodayanti cha yajakah
90.13
अहीनो नाम राजेन्द्र क्रतुस्तेऽयं विकल्पवान्
बहुत्वात्काञ्चनस्यास्य ख्यातो बहुसुवर्णकः
Ahino nama rajendra kratusteyam vikalpavan
Bahutvatkanchanasyasya khyato bahusuvarnakah
90.14
एवमेव महाराज दक्षिणां त्रिगुणां कुरु
त्रित्वं व्रजतु ते राजन्ब्राह्मणा ह्यत्र कारणम्
Evameva maharaja dakshinam trigunam kuru
Tritvam vrajatu te rajanbrahmana hyatra karanam
90.15
त्रीनश्वमेधानत्र त्वं संप्राप्य बहुदक्षिणान्
ज्ञातिवध्याकृतं पापं प्रहास्यसि नराधिप
Trinashvamedhanatra tvam samprapya bahudakshinan
Gyativadhyakritam papam prahasyasi naradhipa
90.16
पवित्रं परमं ह्येतत्पावनानां च पावनम्
यदश्वमेधावभृथं प्राप्स्यसे कुरुनन्दन
Pavitram paramam hyetatpavananam cha pavanam
Yadashvamedhavabhritham prapsyase kurunandana
90.17
इत्युक्तः स तु तेजस्वी व्यासेनामिततेजसा
दीक्षां विवेश धर्मात्मा वाजिमेधाप्तये तदा
नराधिपः प्रायजत वाजिमेधं महाक्रतुम्
Ityuktah sa tu tejasvi vyasenamitatejasa
Diksham vivesha dharmatma vajimedhaptaye tada
Naradhipah prayajata vajimedham mahakratum
90.18
तत्र वेदविदो राजंश्चक्रुः कर्माणि याजकाः
परिक्रमन्तः शास्त्रज्ञा विधिवत्साधुशिक्षिताः
Tatra vedavido rajanshchakruh karmani yajakah
Parikramantah shastragya vidhivatsadhushikshitah
90.19
न तेषां स्खलितं तत्र नासीदपहुतं तथा
क्रमयुक्तं च युक्तं च चक्रुस्तत्र द्विजर्षभाः
Na tesham skhalitam tatra nasidapahutam tatha
Kramayuktam cha yuktam cha chakrustatra dvijarshabhah
90.20
कृत्वा प्रवर्ग्यं धर्मज्ञा यथावद्द्विजसत्तमाः
चक्रुस्ते विधिवद्राजंस्तथैवाभिषवं द्विजाः
Kritva pravargyam dharmagya yathavaddvijasattamah
Chakruste vidhivadrajanstathaivabhishavam dvijah
90.21
अभिषूय ततो राजन्सोमं सोमपसत्तमाः
सवनान्यानुपूर्व्येण चक्रुः शास्त्रानुसारिणः
Abhishuya tato rajansomam somapasattamah
Savananyanupurvyena chakruh shastranusarinah
90.22
न तत्र कृपणः कश्चिन्न दरिद्रो बभूव ह
क्षुधितो दुःखितो वापि प्राकृतो वापि मानवः
Na tatra kripanah kashchinna daridro babhuva ha
Kshudhito duhkhito vapi prakrito vapi manavah
90.23
भोजनं भोजनार्थिभ्यो दापयामास नित्यदा
भीमसेनो महातेजाः सततं राजशासनात्
Bhojanam bhojanarthibhyo dapayamasa nityada
Bhimaseno mahatejah satatam rajashasanat
90.24
संस्तरे कुशलाश्चापि सर्वकर्माणि याजकाः
दिवसे दिवसे चक्रुर्यथाशास्त्रार्थचक्षुषः
Sanstare kushalashchapi sarvakarmani yajakah
Divase divase chakruryathashastrarthachakshushah
90.25
नाषडङ्गविदत्रासीत्सदस्यस्तस्य धीमतः
नाव्रतो नानुपाध्यायो न च वादाक्षमो द्विजः
Nashadangavidatrasitsadasyastasya dhimatah
Navrato nanupadhyayo na cha vadakshamo dvijah
90.26
ततो यूपोच्छ्रये प्राप्ते षड्बैल्वान्भरतर्षभ
खादिरान्बिल्वसमितांस्तावतः सर्ववर्णिनः
Tato yupochchhraye prapte shadbailvanbharatarshabha
Khadiranbilvasamitanstavatah sarvavarninah
90.27
देवदारुमयौ द्वौ तु यूपौ कुरुपतेः क्रतौ
श्लेष्मातकमयं चैकं याजकाः समकारयन्
Devadarumayau dvau tu yupau kurupateh kratau
Shleshmatakamayam chaikam yajakah samakarayan
90.28
शोभार्थं चापरान्यूपान्काञ्चनान्पुरुषर्षभ
स भीमः कारयामास धर्मराजस्य शासनात्
Shobhartham chaparanyupankanchananpurusharshabha
Sa bhimah karayamasa dharmarajasya shasanat
90.29
ते व्यराजन्त राजर्षे वासोभिरुपशोभिताः
नरेन्द्राभिगता देवान्यथा सप्तर्षयो दिवि
Te vyarajanta rajarshe vasobhirupashobhitah
Narendrabhigata devanyatha saptarshayo divi
90.30
इष्टकाः काञ्चनीश्चात्र चयनार्थं कृताभवन्
शुशुभे चयनं तत्र दक्षस्येव प्रजापतेः
Ishtakah kanchanishchatra chayanartham kritabhavan
Shushubhe chayanam tatra dakshasyeva prajapateh
90.31
चतुश्चित्यः स तस्यासीदष्टादशकरात्मकः
स रुक्मपक्षो निचितस्त्रिगुणो गरुडाकृतिः
Chatushchityah sa tasyasidashtadashakaratmakah
Sa rukmapaksho nichitastriguno garudakritih
90.32
ततो नियुक्ताः पशवो यथाशास्त्रं मनीषिभिः
तं तं देवं समुद्दिश्य पक्षिणः पशवश्च ये
Tato niyuktah pashavo yathashastram manishibhih
Tam tam devam samuddishya pakshinah pashavashcha ye
90.33
ऋषभाः शास्त्रपठितास्तथा जलचराश्च ये
सर्वांस्तानभ्ययुञ्जंस्ते तत्राग्निचयकर्मणि
Rishabhah shastrapathitastatha jalacharashcha ye
Sarvanstanabhyayunjanste tatragnichayakarmani
90.34
यूपेषु नियतं चासीत्पशूनां त्रिशतं तथा
अश्वरत्नोत्तरं राज्ञः कौन्तेयस्य महात्मनः
Yupeshu niyatam chasitpashunam trishatam tatha
Ashvaratnottaram ragyah kaunteyasya mahatmanah
90.35
स यज्ञः शुशुभे तस्य साक्षाद्देवर्षिसंकुलः
गन्धर्वगणसंकीर्णः शोभितोऽप्सरसां गणैः
Sa yagyah shushubhe tasya sakshaddevarshisankulah
Gandharvaganasankirnah shobhitopsarasam ganaih
90.36
स किंपुरुषगीतैश्च किंनरैरुपशोभितः
सिद्धविप्रनिवासैश्च समन्तादभिसंवृतः
Sa kimpurushagitaishcha kinnarairupashobhitah
Siddhavipranivasaishcha samantadabhisanvritah
90.37
तस्मिन्सदसि नित्यास्तु व्यासशिष्या द्विजोत्तमाः
सर्वशास्त्रप्रणेतारः कुशला यज्ञकर्मसु
Tasminsadasi nityastu vyasashishya dvijottamah
Sarvashastrapranetarah kushala yagyakarmasu
90.38
नारदश्च बभूवात्र तुम्बुरुश्च महाद्युतिः
विश्वावसुश्चित्रसेनस्तथान्ये गीतकोविदाः
Naradashcha babhuvatra tumburushcha mahadyutih
Vishvavasushchitrasenastathanye gitakovidah
90.39
गन्धर्वा गीतकुशला नृत्तेषु च विशारदाः
रमयन्ति स्म तान्विप्रान्यज्ञकर्मान्तरेष्वथ
Gandharva gitakushala nritteshu cha visharadah
Ramayanti sma tanvipranyagyakarmantareshvatha