UtshovChapter 83
83.1
वैशंपायन उवाच
स तु वाजी समुद्रान्तां पर्येत्य पृथिवीमिमाम्
निवृत्तोऽभिमुखो राजन्येन नागाह्वयं पुरम्
Vaishampayana uvacha
Sa tu vaji samudrantam paryetya prithivimimam
Nivrittobhimukho rajanyena nagahvayam puram
83.2
अनुगच्छंश्च तेजस्वी निवृत्तोऽथ किरीटभृत्
यदृच्छया समापेदे पुरं राजगृहं तदा
Anugachchhanshcha tejasvi nivrittotha kiritabhrit
Yadrichchhaya samapede puram rajagriham tada
83.3
तमभ्याशगतं राजा जरासंधात्मजात्मजः
क्षत्रधर्मे स्थितो वीरः समरायाजुहाव ह
Tamabhyashagatam raja jarasandhatmajatmajah
Kshatradharme sthito virah samarayajuhava ha
83.4
ततः पुरात्स निष्क्रम्य रथी धन्वी शरी तली
मेघसंधिः पदातिं तं धनंजयमुपाद्रवत्
Tatah puratsa nishkramya rathi dhanvi shari tali
Meghasandhih padatim tam dhananjayamupadravat
83.5
आसाद्य च महातेजा मेघसंधिर्धनंजयम्
बालभावान्महाराज प्रोवाचेदं न कौशलात्
Asadya cha mahateja meghasandhirdhananjayam
Balabhavanmaharaja provachedam na kaushalat
83.6
किमयं चार्यते वाजी स्त्रीमध्य इव भारत
हयमेनं हरिष्यामि प्रयतस्व विमोक्षणे
Kimayam charyate vaji strimadhya iva bharata
Hayamenam harishyami prayatasva vimokshane
83.7
अदत्तानुनयो युद्धे यदि त्वं पितृभिर्मम
करिष्यामि तवातिथ्यं प्रहर प्रहरामि वा
Adattanunayo yuddhe yadi tvam pitribhirmama
Karishyami tavatithyam prahara praharami va
83.8
इत्युक्तः प्रत्युवाचैनं पाण्डवः प्रहसन्निव
विघ्नकर्ता मया वार्य इति मे व्रतमाहितम्
Ityuktah pratyuvachainam pandavah prahasanniva
Vighnakarta maya varya iti me vratamahitam
83.9
भ्रात्रा ज्येष्ठेन नृपते तवापि विदितं ध्रुवम्
प्रहरस्व यथाशक्ति न मन्युर्विद्यते मम
Bhratra jyeshthena nripate tavapi viditam dhruvam
Praharasva yathashakti na manyurvidyate mama
83.10
इत्युक्तः प्राहरत्पूर्वं पाण्डवं मगधेश्वरः
किरञ्शरसहस्राणि वर्षाणीव सहस्रदृक्
Ityuktah praharatpurvam pandavam magadheshvarah
Kiransharasahasrani varshaniva sahasradrik
83.11
ततो गाण्डीवभृच्छूरो गाण्डीवप्रेषितैः शरैः
चकार मोघांस्तान्बाणानयत्नाद्भरतर्षभ
Tato gandivabhrichchhuro gandivapreshitaih sharaih
Chakara moghanstanbananayatnadbharatarshabha
83.12
स मोघं तस्य बाणौघं कृत्वा वानरकेतनः
शरान्मुमोच ज्वलितान्दीप्तास्यानिव पन्नगान्
Sa mogham tasya banaugham kritva vanaraketanah
Sharanmumocha jvalitandiptasyaniva pannagan
83.13
ध्वजे पताकादण्डेषु रथयन्त्रे हयेषु च
अन्येषु च रथाङ्गेषु न शरीरे न सारथौ
Dhvaje patakadandeshu rathayantre hayeshu cha
Anyeshu cha rathangeshu na sharire na sarathau
83.14
संरक्ष्यमाणः पार्थेन शरीरे फल्गुनस्य ह
मन्यमानः स्ववीर्यं तन्मागधः प्राहिणोच्छरान्
Sanrakshyamanah parthena sharire phalgunasya ha
Manyamanah svaviryam tanmagadhah prahinochchharan
83.15
ततो गाण्डीवभृच्छूरो मागधेन समाहतः
बभौ वासन्तिक इव पलाशः पुष्पितो महान्
Tato gandivabhrichchhuro magadhena samahatah
Babhau vasantika iva palashah pushpito mahan
83.16
अवध्यमानः सोऽभ्यघ्नन्मागधः पाण्डवर्षभम्
तेन तस्थौ स कौरव्य लोकवीरस्य दर्शने
Avadhyamanah sobhyaghnanmagadhah pandavarshabham
Tena tasthau sa kauravya lokavirasya darshane
83.17
सव्यसाची तु संक्रुद्धो विकृष्य बलवद्धनुः
हयांश्चकार निर्देहान्सारथेश्च शिरोऽहरत्
Savyasachi tu sankruddho vikrishya balavaddhanuh
Hayanshchakara nirdehansaratheshcha shiroharat
83.18
धनुश्चास्य महच्चित्रं क्षुरेण प्रचकर्त ह
हस्तावापं पताकां च ध्वजं चास्य न्यपातयत्
Dhanushchasya mahachchitram kshurena prachakarta ha
Hastavapam patakam cha dhvajam chasya nyapatayat
83.19
स राजा व्यथितो व्यश्वो विधनुर्हतसारथिः
गदामादाय कौन्तेयमभिदुद्राव वेगवान्
Sa raja vyathito vyashvo vidhanurhatasarathih
Gadamadaya kaunteyamabhidudrava vegavan
83.20
तस्यापतत एवाशु गदां हेमपरिष्कृताम्
शरैश्चकर्त बहुधा बहुभिर्गृध्रवाजितैः
Tasyapatata evashu gadam hemaparishkritam
Sharaishchakarta bahudha bahubhirgridhravajitaih
83.21
सा गदा शकलीभूता विशीर्णमणिबन्धना
व्याली निर्मुच्यमानेव पपातास्य सहस्रधा
Sa gada shakalibhuta vishirnamanibandhana
Vyali nirmuchyamaneva papatasya sahasradha
83.22
विरथं तं विधन्वानं गदया परिवर्जितम्
नैच्छत्ताडयितुं धीमानर्जुनः समराग्रणीः
Viratham tam vidhanvanam gadaya parivarjitam
Naichchhattadayitum dhimanarjunah samaragranih
83.23
तत एनं विमनसं क्षत्रधर्मे समास्थितम्
सान्त्वपूर्वमिदं वाक्यमब्रवीत्कपिकेतनः
Tata enam vimanasam kshatradharme samasthitam
Santvapurvamidam vakyamabravitkapiketanah
83.24
पर्याप्तः क्षत्रधर्मोऽयं दर्शितः पुत्र गम्यताम्
बह्वेतत्समरे कर्म तव बालस्य पार्थिव
Paryaptah kshatradharmoyam darshitah putra gamyatam
Bahvetatsamare karma tava balasya parthiva
83.25
युधिष्ठिरस्य संदेशो न हन्तव्या नृपा इति
तेन जीवसि राजंस्त्वमपराद्धोऽपि मे रणे
Yudhishthirasya sandesho na hantavya nripa iti
Tena jivasi rajanstvamaparaddhopi me rane
83.26
इति मत्वा स चात्मानं प्रत्यादिष्टं स्म मागधः
तथ्यमित्यवगम्यैनं प्राञ्जलिः प्रत्यपूजयत्
Iti matva sa chatmanam pratyadishtam sma magadhah
Tathyamityavagamyainam pranjalih pratyapujayat
83.27
तमर्जुनः समाश्वास्य पुनरेवेदमब्रवीत्
आगन्तव्यं परां चैत्रीमश्वमेधे नृपस्य नः
Tamarjunah samashvasya punarevedamabravit
Agantavyam param chaitrimashvamedhe nripasya nah
83.28
इत्युक्तः स तथेत्युक्त्वा पूजयामास तं हयम्
फल्गुनं च युधां श्रेष्ठं विधिवत्सहदेवजः
Ityuktah sa tathetyuktva pujayamasa tam hayam
Phalgunam cha yudham shreshtham vidhivatsahadevajah
83.29
ततो यथेष्टमगमत्पुनरेव स केसरी
ततः समुद्रतीरेण वङ्गान्पुण्ड्रान्सकेरलान्
Tato yatheshtamagamatpunareva sa kesari
Tatah samudratirena vanganpundransakeralan
83.30
तत्र तत्र च भूरीणि म्लेच्छसैन्यान्यनेकशः
विजिग्ये धनुषा राजन्गाण्डीवेन धनंजयः
Tatra tatra cha bhurini mlechchhasainyanyanekashah
Vijigye dhanusha rajangandivena dhananjayah