UtshovChapter 80
80.1
वैशंपायन उवाच
तथा विलप्योपरता भर्तुः पादौ प्रगृह्य सा
उपविष्टाभवद्देवी सोच्छ्वासं पुत्रमीक्षती
Vaishampayana uvacha
Tatha vilapyoparata bhartuh padau pragrihya sa
Upavishtabhavaddevi sochchhvasam putramikshati
80.2
ततः संज्ञां पुनर्लब्ध्वा स राजा बभ्रुवाहनः
मातरं तामथालोक्य रणभूमावथाब्रवीत्
Tatah sangyam punarlabdhva sa raja babhruvahanah
Mataram tamathalokya ranabhumavathabravit
80.3
इतो दुःखतरं किं नु यन्मे माता सुखैधिता
भूमौ निपतितं वीरमनुशेते मृतं पतिम्
Ito duhkhataram kim nu yanme mata sukhaidhita
Bhumau nipatitam viramanushete mritam patim
80.4
निहन्तारं रणेऽरीणां सर्वशस्त्रभृतां वरम्
मया विनिहतं संख्ये प्रेक्षते दुर्मरं बत
Nihantaram ranerinam sarvashastrabhritam varam
Maya vinihatam sankhye prekshate durmaram bata
80.5
अहोऽस्या हृदयं देव्या दृढं यन्न विदीर्यते
व्यूढोरस्कं महाबाहुं प्रेक्षन्त्या निहतं पतिम्
Ahosya hridayam devya dridham yanna vidiryate
Vyudhoraskam mahabahum prekshantya nihatam patim
80.6
दुर्मरं पुरुषेणेह मन्ये ह्यध्वन्यनागते
यत्र नाहं न मे माता विप्रयुज्येत जीवितात्
Durmaram purusheneha manye hyadhvanyanagate
Yatra naham na me mata viprayujyeta jivitat
80.7
अहो धिक्कुरुवीरस्य ह्युरःस्थं काञ्चनं भुवि
व्यपविद्धं हतस्येह मया पुत्रेण पश्यत
Aho dhikkuruvirasya hyurahstham kanchanam bhuvi
Vyapaviddham hatasyeha maya putrena pashyata
80.8
भो भो पश्यत मे वीरं पितरं ब्राह्मणा भुवि
शयानं वीरशयने मया पुत्रेण पातितम्
Bho bho pashyata me viram pitaram brahmana bhuvi
Shayanam virashayane maya putrena patitam
80.9
ब्राह्मणाः कुरुमुख्यस्य प्रयुक्ता हयसारिणः
कुर्वन्तु शान्तिकां त्वद्य रणे योऽयं मया हतः
Brahmanah kurumukhyasya prayukta hayasarinah
Kurvantu shantikam tvadya rane yoyam maya hatah
80.10
व्यादिशन्तु च किं विप्राः प्रायश्चित्तमिहाद्य मे
सुनृशंसस्य पापस्य पितृहन्तू रणाजिरे
Vyadishantu cha kim viprah prayashchittamihadya me
Sunrishansasya papasya pitrihantu ranajire
80.11
दुश्चरा द्वादश समा हत्वा पितरमद्य वै
ममेह सुनृशंसस्य संवीतस्यास्य चर्मणा
Dushchara dvadasha sama hatva pitaramadya vai
Mameha sunrishansasya sanvitasyasya charmana
80.12
शिरःकपाले चास्यैव भुञ्जतः पितुरद्य मे
प्रायश्चित्तं हि नास्त्यन्यद्धत्वाद्य पितरं मम
Shirahkapale chasyaiva bhunjatah pituradya me
Prayashchittam hi nastyanyaddhatvadya pitaram mama
80.13
पश्य नागोत्तमसुते भर्तारं निहतं मया
कृतं प्रियं मया तेऽद्य निहत्य समरेऽर्जुनम्
Pashya nagottamasute bhartaram nihatam maya
Kritam priyam maya tedya nihatya samarerjunam
80.14
सोऽहमप्यद्य यास्यामि गतिं पितृनिषेविताम्
न शक्नोम्यात्मनात्मानमहं धारयितुं शुभे
Sohamapyadya yasyami gatim pitrinishevitam
Na shaknomyatmanatmanamaham dharayitum shubhe
80.15
सा त्वं मयि मृते मातस्तथा गाण्डीवधन्वनि
भव प्रीतिमती देवि सत्येनात्मानमालभे
Sa tvam mayi mrite matastatha gandivadhanvani
Bhava pritimati devi satyenatmanamalabhe
80.16
इत्युक्त्वा स तदा राजा दुःखशोकसमाहतः
उपस्पृश्य महाराज दुःखाद्वचनमब्रवीत्
Ityuktva sa tada raja duhkhashokasamahatah
Upasprishya maharaja duhkhadvachanamabravit
80.17
शृण्वन्तु सर्वभूतानि स्थावराणि चराणि च
त्वं च मातर्यथा सत्यं ब्रवीमि भुजगोत्तमे
Shrinvantu sarvabhutani sthavarani charani cha
Tvam cha mataryatha satyam bravimi bhujagottame
80.18
यदि नोत्तिष्ठति जयः पिता मे भरतर्षभः
अस्मिन्नेव रणोद्देशे शोषयिष्ये कलेवरम्
Yadi nottishthati jayah pita me bharatarshabhah
Asminneva ranoddeshe shoshayishye kalevaram
80.19
न हि मे पितरं हत्वा निष्कृतिर्विद्यते क्वचित्
नरकं प्रतिपत्स्यामि ध्रुवं गुरुवधार्दितः
Na hi me pitaram hatva nishkritirvidyate kvachit
Narakam pratipatsyami dhruvam guruvadharditah
80.20
वीरं हि क्षत्रियं हत्वा गोशतेन प्रमुच्यते
पितरं तु निहत्यैवं दुस्तरा निष्कृतिर्मया
Viram hi kshatriyam hatva goshatena pramuchyate
Pitaram tu nihatyaivam dustara nishkritirmaya
80.21
एष ह्येको महातेजाः पाण्डुपुत्रो धनंजयः
पिता च मम धर्मात्मा तस्य मे निष्कृतिः कुतः
Esha hyeko mahatejah panduputro dhananjayah
Pita cha mama dharmatma tasya me nishkritih kutah
80.22
इत्येवमुक्त्वा नृपते धनंजयसुतो नृपः
उपस्पृश्याभवत्तूष्णीं प्रायोपेतो महामतिः
Ityevamuktva nripate dhananjayasuto nripah
Upasprishyabhavattushnim prayopeto mahamatih