UtshovChapter 78
78.1
वैशंपायन उवाच
श्रुत्वा तु नृपतिर्वीरं पितरं बभ्रुवाहनः
निर्ययौ विनयेनार्यो ब्राह्मणार्घ्यपुरःसरः
Vaishampayana uvacha
Shrutva tu nripatirviram pitaram babhruvahanah
Niryayau vinayenaryo brahmanarghyapurahsarah
78.2
मणिपूरेश्वरं त्वेवमुपयातं धनंजयः
नाभ्यनन्दत मेधावी क्षत्रधर्ममनुस्मरन्
Manipureshvaram tvevamupayatam dhananjayah
Nabhyanandata medhavi kshatradharmamanusmaran
78.3
उवाच चैनं धर्मात्मा समन्युः फल्गुनस्तदा
प्रक्रियेयं न ते युक्ता बहिस्त्वं क्षत्रधर्मतः
Uvacha chainam dharmatma samanyuh phalgunastada
Prakriyeyam na te yukta bahistvam kshatradharmatah
78.4
संरक्ष्यमाणं तुरगं यौधिष्ठिरमुपागतम्
यज्ञियं विषयान्ते मां नायोत्सीः किं नु पुत्रक
Sanrakshyamanam turagam yaudhishthiramupagatam
Yagyiyam vishayante mam nayotsih kim nu putraka
78.5
धिक्त्वामस्तु सुदुर्बुद्धिं क्षत्रधर्माविशारदम्
यो मां युद्धाय संप्राप्तं साम्नैवाथो त्वमग्रहीः
Dhiktvamastu sudurbuddhim kshatradharmavisharadam
Yo mam yuddhaya sampraptam samnaivatho tvamagrahih
78.6
न त्वया पुरुषार्थश्च कश्चिदस्तीह जीवता
यस्त्वं स्त्रीवद्युधा प्राप्तं साम्ना मां प्रत्यगृह्णथाः
Na tvaya purusharthashcha kashchidastiha jivata
Yastvam strivadyudha praptam samna mam pratyagrihnathah
78.7
यद्यहं न्यस्तशस्त्रस्त्वामागच्छेयं सुदुर्मते
प्रक्रियेयं ततो युक्ता भवेत्तव नराधम
Yadyaham nyastashastrastvamagachchheyam sudurmate
Prakriyeyam tato yukta bhavettava naradhama
78.8
तमेवमुक्तं भर्त्रा तु विदित्वा पन्नगात्मजा
अमृष्यमाणा भित्त्वोर्वीमुलूपी तमुपागमत्
Tamevamuktam bhartra tu viditva pannagatmaja
Amrishyamana bhittvorvimulupi tamupagamat
78.9
सा ददर्श ततः पुत्रं विमृशन्तमधोमुखम्
संतर्ज्यमानमसकृद्भर्त्रा युद्धार्थिना विभो
Sa dadarsha tatah putram vimrishantamadhomukham
Santarjyamanamasakridbhartra yuddharthina vibho
78.10
ततः सा चारुसर्वाङ्गी तमुपेत्योरगात्मजा
उलूपी प्राह वचनं क्षत्रधर्मविशारदा
Tatah sa charusarvangi tamupetyoragatmaja
Ulupi praha vachanam kshatradharmavisharada
78.11
उलूपीं मां निबोध त्वं मातरं पन्नगात्मजाम्
कुरुष्व वचनं पुत्र धर्मस्ते भविता परः
Ulupim mam nibodha tvam mataram pannagatmajam
Kurushva vachanam putra dharmaste bhavita parah
78.12
युध्यस्वैनं कुरुश्रेष्ठं धनंजयमरिंदम
एवमेष हि ते प्रीतो भविष्यति न संशयः
Yudhyasvainam kurushreshtham dhananjayamarindama
Evamesha hi te prito bhavishyati na sanshayah
78.13
एवमुद्धर्षितो मात्रा स राजा बभ्रुवाहनः
मनश्चक्रे महातेजा युद्धाय भरतर्षभ
Evamuddharshito matra sa raja babhruvahanah
Manashchakre mahateja yuddhaya bharatarshabha
78.14
संनह्य काञ्चनं वर्म शिरस्त्राणं च भानुमत्
तूणीरशतसंबाधमारुरोह महारथम्
Sannahya kanchanam varma shirastranam cha bhanumat
Tunirashatasambadhamaruroha maharatham
78.15
सर्वोपकरणैर्युक्तं युक्तमश्वैर्मनोजवैः
सुचक्रोपस्करं धीमान्हेमभाण्डपरिष्कृतम्
Sarvopakaranairyuktam yuktamashvairmanojavaih
Suchakropaskaram dhimanhemabhandaparishkritam
78.16
परमार्चितमुच्छ्रित्य ध्वजं सिंहं हिरण्मयम्
प्रययौ पार्थमुद्दिश्य स राजा बभ्रुवाहनः
Paramarchitamuchchhritya dhvajam sinham hiranmayam
Prayayau parthamuddishya sa raja babhruvahanah
78.17
ततोऽभ्येत्य हयं वीरो यज्ञियं पार्थरक्षितम्
ग्राहयामास पुरुषैर्हयशिक्षाविशारदैः
Tatobhyetya hayam viro yagyiyam partharakshitam
Grahayamasa purushairhayashikshavisharadaih
78.18
गृहीतं वाजिनं दृष्ट्वा प्रीतात्मा स धनंजयः
पुत्रं रथस्थं भूमिष्ठः संन्यवारयदाहवे
Grihitam vajinam drishtva pritatma sa dhananjayah
Putram rathastham bhumishthah sannyavarayadahave
78.19
ततः स राजा तं वीरं शरव्रातैः सहस्रशः
अर्दयामास निशितैराशीविषविषोपमैः
Tatah sa raja tam viram sharavrataih sahasrashah
Ardayamasa nishitairashivishavishopamaih
78.20
तयोः समभवद्युद्धं पितुः पुत्रस्य चातुलम्
देवासुररणप्रख्यमुभयोः प्रीयमाणयोः
Tayoh samabhavadyuddham pituh putrasya chatulam
Devasuraranaprakhyamubhayoh priyamanayoh
78.21
किरीटिनं तु विव्याध शरेण नतपर्वणा
जत्रुदेशे नरव्याघ्रः प्रहसन्बभ्रुवाहनः
Kiritinam tu vivyadha sharena nataparvana
Jatrudeshe naravyaghrah prahasanbabhruvahanah
78.22
सोऽभ्यगात्सह पुङ्खेन वल्मीकमिव पन्नगः
विनिर्भिद्य च कौन्तेयं महीतलमथाविशत्
Sobhyagatsaha punkhena valmikamiva pannagah
Vinirbhidya cha kaunteyam mahitalamathavishat
78.23
स गाढवेदनो धीमानालम्ब्य धनुरुत्तमम्
दिव्यं तेजः समाविश्य प्रमीत इव संबभौ
Sa gadhavedano dhimanalambya dhanuruttamam
Divyam tejah samavishya pramita iva sambabhau
78.24
स संज्ञामुपलभ्याथ प्रशस्य पुरुषर्षभः
पुत्रं शक्रात्मजो वाक्यमिदमाह महीपते
Sa sangyamupalabhyatha prashasya purusharshabhah
Putram shakratmajo vakyamidamaha mahipate
78.25
साधु साधु महाबाहो वत्स चित्राङ्गदात्मज
सदृशं कर्म ते दृष्ट्वा प्रीतिमानस्मि पुत्रक
Sadhu sadhu mahabaho vatsa chitrangadatmaja
Sadrisham karma te drishtva pritimanasmi putraka
78.26
विमुञ्चाम्येष बाणांस्ते पुत्र युद्धे स्थिरो भव
इत्येवमुक्त्वा नाराचैरभ्यवर्षदमित्रहा
Vimunchamyesha bananste putra yuddhe sthiro bhava
Ityevamuktva narachairabhyavarshadamitraha
78.27
तान्स गाण्डीवनिर्मुक्तान्वज्राशनिसमप्रभान्
नाराचैरच्छिनद्राजा सर्वानेव त्रिधा त्रिधा
Tansa gandivanirmuktanvajrashanisamaprabhan
Narachairachchhinadraja sarvaneva tridha tridha
78.28
तस्य पार्थः शरैर्दिव्यैर्ध्वजं हेमपरिष्कृतम्
सुवर्णतालप्रतिमं क्षुरेणापाहरद्रथात्
Tasya parthah sharairdivyairdhvajam hemaparishkritam
Suvarnatalapratimam kshurenapaharadrathat
78.29
हयांश्चास्य महाकायान्महावेगपराक्रमान्
चकार राज्ञो निर्जीवान्प्रहसन्पाण्डवर्षभः
Hayanshchasya mahakayanmahavegaparakraman
Chakara ragyo nirjivanprahasanpandavarshabhah
78.30
स रथादवतीर्याशु राजा परमकोपनः
पदातिः पितरं कोपाद्योधयामास पाण्डवम्
Sa rathadavatiryashu raja paramakopanah
Padatih pitaram kopadyodhayamasa pandavam
78.31
संप्रीयमाणः पाण्डूनामृषभः पुत्रविक्रमात्
नात्यर्थं पीडयामास पुत्रं वज्रधरात्मजः
Sampriyamanah pandunamrishabhah putravikramat
Natyartham pidayamasa putram vajradharatmajah
78.32
स हन्यमानो विमुखं पितरं बभ्रुवाहनः
शरैराशीविषाकारैः पुनरेवार्दयद्बली
Sa hanyamano vimukham pitaram babhruvahanah
Sharairashivishakaraih punarevardayadbali
78.33
ततः स बाल्यात्पितरं विव्याध हृदि पत्रिणा
निशितेन सुपुङ्खेन बलवद्बभ्रुवाहनः
Tatah sa balyatpitaram vivyadha hridi patrina
Nishitena supunkhena balavadbabhruvahanah
78.34
स बाणस्तेजसा दीप्तो ज्वलन्निव हुताशनः
विवेश पाण्डवं राजन्मर्म भित्त्वातिदुःखकृत्
Sa banastejasa dipto jvalanniva hutashanah
Vivesha pandavam rajanmarma bhittvatiduhkhakrit
78.35
स तेनातिभृशं विद्धः पुत्रेण कुरुनन्दनः
महीं जगाम मोहार्तस्ततो राजन्धनंजयः
Sa tenatibhrisham viddhah putrena kurunandanah
Mahim jagama mohartastato rajandhananjayah
78.36
तस्मिन्निपतिते वीरे कौरवाणां धुरंधरे
सोऽपि मोहं जगामाशु ततश्चित्राङ्गदासुतः
Tasminnipatite vire kauravanam dhurandhare
Sopi moham jagamashu tatashchitrangadasutah
78.37
व्यायम्य संयुगे राजा दृष्ट्वा च पितरं हतम्
पूर्वमेव च बाणौघैर्गाढविद्धोऽर्जुनेन सः
Vyayamya sanyuge raja drishtva cha pitaram hatam
Purvameva cha banaughairgadhaviddhorjunena sah
78.38
भर्तारं निहतं दृष्ट्वा पुत्रं च पतितं भुवि
चित्राङ्गदा परित्रस्ता प्रविवेश रणाजिरम्
Bhartaram nihatam drishtva putram cha patitam bhuvi
Chitrangada paritrasta pravivesha ranajiram
78.39
शोकसंतप्तहृदया रुदती सा ततः शुभा
मणिपूरपतेर्माता ददर्श निहतं पतिम्
Shokasantaptahridaya rudati sa tatah shubha
Manipurapatermata dadarsha nihatam patim