UtshovChapter 77
77.1
वैशंपायन उवाच
ततो गाण्डीवभृच्छूरो युद्धाय समवस्थितः
विबभौ युधि दुर्धर्षो हिमवानचलो यथा
Vaishampayana uvacha
Tato gandivabhrichchhuro yuddhaya samavasthitah
Vibabhau yudhi durdharsho himavanachalo yatha
77.2
ततः सैन्धवयोधास्ते पुनरेव व्यवस्थिताः
विमुञ्चन्तः सुसंरब्धाः शरवर्षाणि भारत
Tatah saindhavayodhaste punareva vyavasthitah
Vimunchantah susanrabdhah sharavarshani bharata
77.3
तान्प्रसह्य महावीर्यः पुनरेव व्यवस्थितान्
ततः प्रोवाच कौन्तेयो मुमूर्षूञ्श्लक्ष्णया गिरा
Tanprasahya mahaviryah punareva vyavasthitan
Tatah provacha kaunteyo mumurshunshlakshnaya gira
77.4
युध्यध्वं परया शक्त्या यतध्वं च वधे मम
कुरुध्वं सर्वकार्याणि महद्वो भयमागतम्
Yudhyadhvam paraya shaktya yatadhvam cha vadhe mama
Kurudhvam sarvakaryani mahadvo bhayamagatam
77.5
एष योत्स्यामि वः सर्वान्निवार्य शरवागुराम्
तिष्ठध्वं युद्धमनसो दर्पं विनयितास्मि वः
Esha yotsyami vah sarvannivarya sharavaguram
Tishthadhvam yuddhamanaso darpam vinayitasmi vah
77.6
एतावदुक्त्वा कौरव्यो रुषा गाण्डीवभृत्तदा
ततोऽथ वचनं स्मृत्वा भ्रातुर्ज्येष्ठस्य भारत
Etavaduktva kauravyo rusha gandivabhrittada
Tatotha vachanam smritva bhraturjyeshthasya bharata
77.7
न हन्तव्या रणे तात क्षत्रिया विजिगीषवः
जेतव्याश्चेति यत्प्रोक्तं धर्मराज्ञा महात्मना
चिन्तयामास च तदा फल्गुनः पुरुषर्षभः
Na hantavya rane tata kshatriya vijigishavah
Jetavyashcheti yatproktam dharmaragya mahatmana
Chintayamasa cha tada phalgunah purusharshabhah
77.8
इत्युक्तोऽहं नरेन्द्रेण न हन्तव्या नृपा इति
कथं तन्न मृषेह स्याद्धर्मराजवचः शुभम्
Ityuktoham narendrena na hantavya nripa iti
Katham tanna mrisheha syaddharmarajavachah shubham
77.9
न हन्येरंश्च राजानो राज्ञश्चाज्ञा कृता भवेत्
इति संचिन्त्य स तदा भ्रातुः प्रियहिते रतः
प्रोवाच वाक्यं धर्मज्ञः सैन्धवान्युद्धदुर्मदान्
Na hanyeranshcha rajano ragyashchagya krita bhavet
Iti sanchintya sa tada bhratuh priyahite ratah
Provacha vakyam dharmagyah saindhavanyuddhadurmadan
77.10
बालान्स्त्रियो वा युष्माकं न हनिष्ये व्यवस्थितान्
यश्च वक्ष्यति संग्रामे तवास्मीति पराजितः
Balanstriyo va yushmakam na hanishye vyavasthitan
Yashcha vakshyati sangrame tavasmiti parajitah
77.11
एतच्छ्रुत्वा वचो मह्यं कुरुध्वं हितमात्मनः
अतोऽन्यथा कृच्छ्रगता भविष्यथ मयार्दिताः
Etachchhrutva vacho mahyam kurudhvam hitamatmanah
Atonyatha krichchhragata bhavishyatha mayarditah
77.12
एवमुक्त्वा तु तान्वीरान्युयुधे कुरुपुंगवः
अत्वरावानसंरब्धः संरब्धैर्विजिगीषुभिः
Evamuktva tu tanviranyuyudhe kurupungavah
Atvaravanasanrabdhah sanrabdhairvijigishubhih
77.13
ततः शतसहस्राणि शराणां नतपर्वणाम्
मुमुचुः सैन्धवा राजंस्तदा गाण्डीवधन्वनि
Tatah shatasahasrani sharanam nataparvanam
Mumuchuh saindhava rajanstada gandivadhanvani
77.14
स तानापततः क्रूरानाशीविषविषोपमान्
चिच्छेद निशितैर्बाणैरन्तरैव धनंजयः
Sa tanapatatah kruranashivishavishopaman
Chichchheda nishitairbanairantaraiva dhananjayah
77.15
छित्त्वा तु तानाशुगमान्कङ्कपत्राञ्शिलाशितान्
एकैकमेष दशभिर्बिभेद समरे शरैः
Chhittva tu tanashugamankankapatranshilashitan
Ekaikamesha dashabhirbibheda samare sharaih
77.16
ततः प्रासांश्च शक्तीश्च पुनरेव धनंजये
जयद्रथं हतं स्मृत्वा चिक्षिपुः सैन्धवा नृपाः
Tatah prasanshcha shaktishcha punareva dhananjaye
Jayadratham hatam smritva chikshipuh saindhava nripah
77.17
तेषां किरीटी संकल्पं मोघं चक्रे महामनाः
सर्वांस्तानन्तरा छित्त्वा मुदा चुक्रोश पाण्डवः
Tesham kiriti sankalpam mogham chakre mahamanah
Sarvanstanantara chhittva muda chukrosha pandavah
77.18
तथैवापततां तेषां योधानां जयगृद्धिनाम्
शिरांसि पातयामास भल्लैः संनतपर्वभिः
Tathaivapatatam tesham yodhanam jayagriddhinam
Shiransi patayamasa bhallaih sannataparvabhih
77.19
तेषां प्रद्रवतां चैव पुनरेव च धावताम्
निवर्ततां च शब्दोऽभूत्पूर्णस्येव महोदधेः
Tesham pradravatam chaiva punareva cha dhavatam
Nivartatam cha shabdobhutpurnasyeva mahodadheh
77.20
ते वध्यमानास्तु तदा पार्थेनामिततेजसा
यथाप्राणं यथोत्साहं योधयामासुरर्जुनम्
Te vadhyamanastu tada parthenamitatejasa
Yathapranam yathotsaham yodhayamasurarjunam
77.21
ततस्ते फल्गुनेनाजौ शरैः संनतपर्वभिः
कृता विसंज्ञा भूयिष्ठाः क्लान्तवाहनसैनिकाः
Tataste phalgunenajau sharaih sannataparvabhih
Krita visangya bhuyishthah klantavahanasainikah
77.22
तांस्तु सर्वान्परिग्लानान्विदित्वा धृतराष्ट्रजा
दुःशला बालमादाय नप्तारं प्रययौ तदा
सुरथस्य सुतं वीरं रथेनानागसं तदा
Tanstu sarvanpariglananviditva dhritarashtraja
Duhshala balamadaya naptaram prayayau tada
Surathasya sutam viram rathenanagasam tada
77.23
शान्त्यर्थं सर्वयोधानामभ्यगच्छत पाण्डवम्
सा धनंजयमासाद्य मुमोचार्तस्वरं तदा
धनंजयोऽपि तां दृष्ट्वा धनुर्विससृजे प्रभुः
Shantyartham sarvayodhanamabhyagachchhata pandavam
Sa dhananjayamasadya mumochartasvaram tada
Dhananjayopi tam drishtva dhanurvisasrije prabhuh
77.24
समुत्सृष्टधनुः पार्थो विधिवद्भगिनीं तदा
प्राह किं करवाणीति सा च तं वाक्यमब्रवीत्
Samutsrishtadhanuh partho vidhivadbhaginim tada
Praha kim karavaniti sa cha tam vakyamabravit
77.25
एष ते भरतश्रेष्ठ स्वस्रीयस्यात्मजः शिशुः
अभिवादयते वीर तं पश्य पुरुषर्षभ
Esha te bharatashreshtha svasriyasyatmajah shishuh
Abhivadayate vira tam pashya purusharshabha
77.26
इत्युक्तस्तस्य पितरं स पप्रच्छार्जुनस्तदा
क्वासाविति ततो राजन्दुःशला वाक्यमब्रवीत्
Ityuktastasya pitaram sa paprachchharjunastada
Kvasaviti tato rajanduhshala vakyamabravit
77.27
पितृशोकाभिसंतप्तो विषादार्तोऽस्य वै पिता
पञ्चत्वमगमद्वीर यथा तन्मे निबोध ह
Pitrishokabhisantapto vishadartosya vai pita
Panchatvamagamadvira yatha tanme nibodha ha
77.28
स पूर्वं पितरं श्रुत्वा हतं युद्धे त्वयानघ
त्वामागतं च संश्रुत्य युद्धाय हयसारिणम्
पितुश्च मृत्युदुःखार्तोऽजहात्प्राणान्धनंजय
Sa purvam pitaram shrutva hatam yuddhe tvayanagha
Tvamagatam cha sanshrutya yuddhaya hayasarinam
Pitushcha mrityuduhkhartojahatpranandhananjaya
77.29
प्राप्तो बीभत्सुरित्येव नाम श्रुत्वैव तेऽनघ
विषादार्तः पपातोर्व्यां ममार च ममात्मजः
Prapto bibhatsurityeva nama shrutvaiva tenagha
Vishadartah papatorvyam mamara cha mamatmajah
77.30
तं तु दृष्ट्वा निपतितं ततस्तस्यात्मजं विभो
गृहीत्वा समनुप्राप्ता त्वामद्य शरणैषिणी
Tam tu drishtva nipatitam tatastasyatmajam vibho
Grihitva samanuprapta tvamadya sharanaishini
77.31
इत्युक्त्वार्तस्वरं सा तु मुमोच धृतराष्ट्रजा
दीना दीनं स्थितं पार्थमब्रवीच्चाप्यधोमुखम्
Ityuktvartasvaram sa tu mumocha dhritarashtraja
Dina dinam sthitam parthamabravichchapyadhomukham
77.32
स्वसारं मामवेक्षस्व स्वस्रीयात्मजमेव च
कर्तुमर्हसि धर्मज्ञ दयां मयि कुरूद्वह
विस्मृत्य कुरुराजानं तं च मन्दं जयद्रथम्
Svasaram mamavekshasva svasriyatmajameva cha
Kartumarhasi dharmagya dayam mayi kurudvaha
Vismritya kururajanam tam cha mandam jayadratham
77.33
अभिमन्योर्यथा जातः परिक्षित्परवीरहा
तथायं सुरथाज्जातो मम पौत्रो महाभुज
Abhimanyoryatha jatah parikshitparaviraha
Tathayam surathajjato mama pautro mahabhuja
77.34
तमादाय नरव्याघ्र संप्राप्तास्मि तवान्तिकम्
शमार्थं सर्वयोधानां शृणु चेदं वचो मम
Tamadaya naravyaghra sampraptasmi tavantikam
Shamartham sarvayodhanam shrinu chedam vacho mama
77.35
आगतोऽयं महाबाहो तस्य मन्दस्य पौत्रकः
प्रसादमस्य बालस्य तस्मात्त्वं कर्तुमर्हसि
Agatoyam mahabaho tasya mandasya pautrakah
Prasadamasya balasya tasmattvam kartumarhasi
77.36
एष प्रसाद्य शिरसा मया सार्धमरिंदम
याचते त्वां महाबाहो शमं गच्छ धनंजय
Esha prasadya shirasa maya sardhamarindama
Yachate tvam mahabaho shamam gachchha dhananjaya
77.37
बालस्य हतबन्धोश्च पार्थ किंचिदजानतः
प्रसादं कुरु धर्मज्ञ मा मन्युवशमन्वगाः
Balasya hatabandhoshcha partha kinchidajanatah
Prasadam kuru dharmagya ma manyuvashamanvagah
77.38
तमनार्यं नृशंसं च विस्मृत्यास्य पितामहम्
आगस्कारिणमत्यर्थं प्रसादं कर्तुमर्हसि
Tamanaryam nrishansam cha vismrityasya pitamaham
Agaskarinamatyartham prasadam kartumarhasi
77.39
एवं ब्रुवत्यां करुणं दुःशलायां धनंजयः
संस्मृत्य देवीं गान्धारीं धृतराष्ट्रं च पार्थिवम्
प्रोवाच दुःखशोकार्तः क्षत्रधर्मं विगर्हयन्
Evam bruvatyam karunam duhshalayam dhananjayah
Sansmritya devim gandharim dhritarashtram cha parthivam
Provacha duhkhashokartah kshatradharmam vigarhayan
77.40
धिक्तं दुर्योधनं क्षुद्रं राज्यलुब्धं च मानिनम्
यत्कृते बान्धवाः सर्वे मया नीता यमक्षयम्
Dhiktam duryodhanam kshudram rajyalubdham cha maninam
Yatkrite bandhavah sarve maya nita yamakshayam
77.41
इत्युक्त्वा बहु सान्त्वादि प्रसादमकरोज्जयः
परिष्वज्य च तां प्रीतो विससर्ज गृहान्प्रति
Ityuktva bahu santvadi prasadamakarojjayah
Parishvajya cha tam prito visasarja grihanprati
77.42
दुःशला चापि तान्योधान्निवार्य महतो रणात्
संपूज्य पार्थं प्रययौ गृहान्प्रति शुभानना
Duhshala chapi tanyodhannivarya mahato ranat
Sampujya partham prayayau grihanprati shubhanana
77.43
ततः सैन्धवकान्योधान्विनिर्जित्य नरर्षभः
पुनरेवान्वधावत्स तं हयं कामचारिणम्
Tatah saindhavakanyodhanvinirjitya nararshabhah
Punarevanvadhavatsa tam hayam kamacharinam
77.44
ससार यज्ञियं वीरो विधिवत्स विशां पते
तारामृगमिवाकाशे देवदेवः पिनाकधृक्
Sasara yagyiyam viro vidhivatsa visham pate
Taramrigamivakashe devadevah pinakadhrik
77.45
स च वाजी यथेष्टेन तांस्तान्देशान्यथासुखम्
विचचार यथाकामं कर्म पार्थस्य वर्धयन्
Sa cha vaji yatheshtena tanstandeshanyathasukham
Vichachara yathakamam karma parthasya vardhayan
77.46
क्रमेण स हयस्त्वेवं विचरन्भरतर्षभ
मणिपूरपतेर्देशमुपायात्सहपाण्डवः
Kramena sa hayastvevam vicharanbharatarshabha
Manipurapaterdeshamupayatsahapandavah