UtshovChapter 73
73.1
वैशंपायन उवाच
त्रिगर्तैरभवद्युद्धं कृतवैरैः किरीटिनः
महारथसमाज्ञातैर्हतानां पुत्रनप्तृभिः
Vaishampayana uvacha
Trigartairabhavadyuddham kritavairaih kiritinah
Maharathasamagyatairhatanam putranaptribhih
73.2
ते समाज्ञाय संप्राप्तं यज्ञियं तुरगोत्तमम्
विषयान्ते ततो वीरा दंशिताः पर्यवारयन्
Te samagyaya sampraptam yagyiyam turagottamam
Vishayante tato vira danshitah paryavarayan
73.3
रथिनो बद्धतूणीराः सदश्वैः समलंकृतैः
परिवार्य हयं राजन्ग्रहीतुं संप्रचक्रमुः
Rathino baddhatunirah sadashvaih samalankritaih
Parivarya hayam rajangrahitum samprachakramuh
73.4
ततः किरीटी संचिन्त्य तेषां राज्ञां चिकीर्षितम्
वारयामास तान्वीरान्सान्त्वपूर्वमरिंदमः
Tatah kiriti sanchintya tesham ragyam chikirshitam
Varayamasa tanviransantvapurvamarindamah
73.5
तमनादृत्य ते सर्वे शरैरभ्यहनंस्तदा
तमोरजोभ्यां संछन्नांस्तान्किरीटी न्यवारयत्
Tamanadritya te sarve sharairabhyahananstada
Tamorajobhyam sanchhannanstankiriti nyavarayat
73.6
अब्रवीच्च ततो जिष्णुः प्रहसन्निव भारत
निवर्तध्वमधर्मज्ञाः श्रेयो जीवितमेव वः
Abravichcha tato jishnuh prahasanniva bharata
Nivartadhvamadharmagyah shreyo jivitameva vah
73.7
स हि वीरः प्रयास्यन्वै धर्मराजेन वारितः
हतबान्धवा न ते पार्थ हन्तव्याः पार्थिवा इति
Sa hi virah prayasyanvai dharmarajena varitah
Hatabandhava na te partha hantavyah parthiva iti
73.8
स तदा तद्वचः श्रुत्वा धर्मराजस्य धीमतः
तान्निवर्तध्वमित्याह न न्यवर्तन्त चापि ते
Sa tada tadvachah shrutva dharmarajasya dhimatah
Tannivartadhvamityaha na nyavartanta chapi te
73.9
ततस्त्रिगर्तराजानं सूर्यवर्माणमाहवे
वितत्य शरजालेन प्रजहास धनंजयः
Tatastrigartarajanam suryavarmanamahave
Vitatya sharajalena prajahasa dhananjayah
73.10
ततस्ते रथघोषेण खुरनेमिस्वनेन च
पूरयन्तो दिशः सर्वा धनंजयमुपाद्रवन्
Tataste rathaghoshena khuranemisvanena cha
Purayanto dishah sarva dhananjayamupadravan
73.11
सूर्यवर्मा ततः पार्थे शराणां नतपर्वणाम्
शतान्यमुञ्चद्राजेन्द्र लघ्वस्त्रमभिदर्शयन्
Suryavarma tatah parthe sharanam nataparvanam
Shatanyamunchadrajendra laghvastramabhidarshayan
73.12
तथैवान्ये महेष्वासा ये तस्यैवानुयायिनः
मुमुचुः शरवर्षाणि धनंजयवधैषिणः
Tathaivanye maheshvasa ye tasyaivanuyayinah
Mumuchuh sharavarshani dhananjayavadhaishinah
73.13
स ताञ्ज्यापुङ्खनिर्मुक्तैर्बहुभिः सुबहूञ्शरान्
चिच्छेद पाण्डवो राजंस्ते भूमौ न्यपतंस्तदा
Sa tanjyapunkhanirmuktairbahubhih subahunsharan
Chichchheda pandavo rajanste bhumau nyapatanstada
73.14
केतुवर्मा तु तेजस्वी तस्यैवावरजो युवा
युयुधे भ्रातुरर्थाय पाण्डवेन महात्मना
Ketuvarma tu tejasvi tasyaivavarajo yuva
Yuyudhe bhraturarthaya pandavena mahatmana
73.15
तमापतन्तं संप्रेक्ष्य केतुवर्माणमाहवे
अभ्यघ्नन्निशितैर्बाणैर्बीभत्सुः परवीरहा
Tamapatantam samprekshya ketuvarmanamahave
Abhyaghnannishitairbanairbibhatsuh paraviraha
73.16
केतुवर्मण्यभिहते धृतवर्मा महारथः
रथेनाशु समावृत्य शरैर्जिष्णुमवाकिरत्
Ketuvarmanyabhihate dhritavarma maharathah
Rathenashu samavritya sharairjishnumavakirat
73.17
तस्य तां शीघ्रतामीक्ष्य तुतोषातीव वीर्यवान्
गुडाकेशो महातेजा बालस्य धृतवर्मणः
Tasya tam shighratamikshya tutoshativa viryavan
Gudakesho mahateja balasya dhritavarmanah
73.18
न संदधानं ददृशे नाददानं च तं तदा
किरन्तमेव स शरान्ददृशे पाकशासनिः
Na sandadhanam dadrishe nadadanam cha tam tada
Kirantameva sa sharandadrishe pakashasanih
73.19
स तु तं पूजयामास धृतवर्माणमाहवे
मनसा स मुहूर्तं वै रणे समभिहर्षयन्
Sa tu tam pujayamasa dhritavarmanamahave
Manasa sa muhurtam vai rane samabhiharshayan
73.20
तं पन्नगमिव क्रुद्धं कुरुवीरः स्मयन्निव
प्रीतिपूर्वं महाराज प्राणैर्न व्यपरोपयत्
Tam pannagamiva kruddham kuruvirah smayanniva
Pritipurvam maharaja pranairna vyaparopayat
73.21
स तथा रक्ष्यमाणो वै पार्थेनामिततेजसा
धृतवर्मा शरं तीक्ष्णं मुमोच विजये तदा
Sa tatha rakshyamano vai parthenamitatejasa
Dhritavarma sharam tikshnam mumocha vijaye tada
73.22
स तेन विजयस्तूर्णमस्यन्विद्धः करे भृशम्
मुमोच गाण्डीवं दुःखात्तत्पपाताथ भूतले
Sa tena vijayasturnamasyanviddhah kare bhrisham
Mumocha gandivam duhkhattatpapatatha bhutale
73.23
धनुषः पततस्तस्य सव्यसाचिकराद्विभो
इन्द्रस्येवायुधस्यासीद्रूपं भरतसत्तम
Dhanushah patatastasya savyasachikaradvibho
Indrasyevayudhasyasidrupam bharatasattama
73.24
तस्मिन्निपतिते दिव्ये महाधनुषि पार्थिव
जहास सस्वनं हासं धृतवर्मा महाहवे
Tasminnipatite divye mahadhanushi parthiva
Jahasa sasvanam hasam dhritavarma mahahave
73.25
ततो रोषान्वितो जिष्णुः प्रमृज्य रुधिरं करात्
धनुरादत्त तद्दिव्यं शरवर्षं ववर्ष च
Tato roshanvito jishnuh pramrijya rudhiram karat
Dhanuradatta taddivyam sharavarsham vavarsha cha
73.26
ततो हलहलाशब्दो दिवस्पृगभवत्तदा
नानाविधानां भूतानां तत्कर्मातीव शंसताम्
Tato halahalashabdo divasprigabhavattada
Nanavidhanam bhutanam tatkarmativa shansatam
73.27
ततः संप्रेक्ष्य तं क्रुद्धं कालान्तकयमोपमम्
जिष्णुं त्रैगर्तका योधास्त्वरिताः पर्यवारयन्
Tatah samprekshya tam kruddham kalantakayamopamam
Jishnum traigartaka yodhastvaritah paryavarayan
73.28
अभिसृत्य परीप्सार्थं ततस्ते धृतवर्मणः
परिवव्रुर्गुडाकेशं तत्राक्रुध्यद्धनंजयः
Abhisritya paripsartham tataste dhritavarmanah
Parivavrurgudakesham tatrakrudhyaddhananjayah
73.29
ततो योधाञ्जघानाशु तेषां स दश चाष्ट च
महेन्द्रवज्रप्रतिमैरायसैर्निशितैः शरैः
Tato yodhanjaghanashu tesham sa dasha chashta cha
Mahendravajrapratimairayasairnishitaih sharaih
73.30
तांस्तु प्रभग्नान्संप्रेक्ष्य त्वरमाणो धनंजयः
शरैराशीविषाकारैर्जघान स्वनवद्धसन्
Tanstu prabhagnansamprekshya tvaramano dhananjayah
Sharairashivishakarairjaghana svanavaddhasan
73.31
ते भग्नमनसः सर्वे त्रैगर्तकमहारथाः
दिशो विदुद्रुवुः सर्वा धनंजयशरार्दिताः
Te bhagnamanasah sarve traigartakamaharathah
Disho vidudruvuh sarva dhananjayashararditah
73.32
त ऊचुः पुरुषव्याघ्रं संशप्तकनिषूदनम्
तव स्म किंकराः सर्वे सर्वे च वशगास्तव
Ta uchuh purushavyaghram sanshaptakanishudanam
Tava sma kinkarah sarve sarve cha vashagastava
73.33
आज्ञापयस्व नः पार्थ प्रह्वान्प्रेष्यानवस्थितान्
करिष्यामः प्रियं सर्वं तव कौरवनन्दन
Agyapayasva nah partha prahvanpreshyanavasthitan
Karishyamah priyam sarvam tava kauravanandana
73.34
एतदाज्ञाय वचनं सर्वांस्तानब्रवीत्तदा
जीवितं रक्षत नृपाः शासनं गृह्यतामिति
Etadagyaya vachanam sarvanstanabravittada
Jivitam rakshata nripah shasanam grihyatamiti