UtshovChapter 72
72.1
वैशंपायन उवाच
दीक्षाकाले तु संप्राप्ते ततस्ते सुमहर्त्विजः
विधिवद्दीक्षयामासुरश्वमेधाय पार्थिवम्
Vaishampayana uvacha
Dikshakale tu samprapte tataste sumahartvijah
Vidhivaddikshayamasurashvamedhaya parthivam
72.2
कृत्वा स पशुबन्धांश्च दीक्षितः पाण्डुनन्दनः
धर्मराजो महातेजाः सहर्त्विग्भिर्व्यरोचत
Kritva sa pashubandhanshcha dikshitah pandunandanah
Dharmarajo mahatejah sahartvigbhirvyarochata
72.3
हयश्च हयमेधार्थं स्वयं स ब्रह्मवादिना
उत्सृष्टः शास्त्रविधिना व्यासेनामिततेजसा
Hayashcha hayamedhartham svayam sa brahmavadina
Utsrishtah shastravidhina vyasenamitatejasa
72.4
स राजा धर्मजो राजन्दीक्षितो विबभौ तदा
हेममाली रुक्मकण्ठः प्रदीप्त इव पावकः
Sa raja dharmajo rajandikshito vibabhau tada
Hemamali rukmakanthah pradipta iva pavakah
72.5
कृष्णाजिनी दण्डपाणिः क्षौमवासाः स धर्मजः
विबभौ द्युतिमान्भूयः प्रजापतिरिवाध्वरे
Krishnajini dandapanih kshaumavasah sa dharmajah
Vibabhau dyutimanbhuyah prajapatirivadhvare
72.6
तथैवास्यर्त्विजः सर्वे तुल्यवेषा विशां पते
बभूवुरर्जुनश्चैव प्रदीप्त इव पावकः
Tathaivasyartvijah sarve tulyavesha visham pate
Babhuvurarjunashchaiva pradipta iva pavakah
72.7
श्वेताश्वः कृष्णसारं तं ससाराश्वं धनंजयः
विधिवत्पृथिवीपाल धर्मराजस्य शासनात्
Shvetashvah krishnasaram tam sasarashvam dhananjayah
Vidhivatprithivipala dharmarajasya shasanat
72.8
विक्षिपन्गाण्डिवं राजन्बद्धगोधाङ्गुलित्रवान्
तमश्वं पृथिवीपाल मुदा युक्तः ससार ह
Vikshipangandivam rajanbaddhagodhangulitravan
Tamashvam prithivipala muda yuktah sasara ha
72.9
आकुमारं तदा राजन्नागमत्तत्पुरं विभो
द्रष्टुकामं कुरुश्रेष्ठं प्रयास्यन्तं धनंजयम्
Akumaram tada rajannagamattatpuram vibho
Drashtukamam kurushreshtham prayasyantam dhananjayam
72.10
तेषामन्योन्यसंमर्दादूष्मेव समजायत
दिदृक्षूणां हयं तं च तं चैव हयसारिणम्
Teshamanyonyasammardadushmeva samajayata
Didrikshunam hayam tam cha tam chaiva hayasarinam
72.11
ततः शब्दो महाराज दशाशाः प्रतिपूरयन्
बभूव प्रेक्षतां नॄणां कुन्तीपुत्रं धनंजयम्
Tatah shabdo maharaja dashashah pratipurayan
Babhuva prekshatam nrinam kuntiputram dhananjayam
72.12
एष गच्छति कौन्तेयस्तुरगश्चैव दीप्तिमान्
यमन्वेति महाबाहुः संस्पृशन्धनुरुत्तमम्
Esha gachchhati kaunteyasturagashchaiva diptiman
Yamanveti mahabahuh sansprishandhanuruttamam
72.13
एवं शुश्राव वदतां गिरो जिष्णुरुदारधीः
स्वस्ति तेऽस्तु व्रजारिष्टं पुनश्चैहीति भारत
Evam shushrava vadatam giro jishnurudaradhih
Svasti testu vrajarishtam punashchaihiti bharata
72.14
अथापरे मनुष्येन्द्र पुरुषा वाक्यमब्रुवन्
नैनं पश्याम संमर्दे धनुरेतत्प्रदृश्यते
Athapare manushyendra purusha vakyamabruvan
Nainam pashyama sammarde dhanuretatpradrishyate
72.15
एतद्धि भीमनिर्ह्रादं विश्रुतं गाण्डिवं धनुः
स्वस्ति गच्छत्वरिष्टं वै पन्थानमकुतोभयम्
निवृत्तमेनं द्रक्ष्यामः पुनरेवं च तेऽब्रुवन्
Etaddhi bhimanirhradam vishrutam gandivam dhanuh
Svasti gachchhatvarishtam vai panthanamakutobhayam
Nivrittamenam drakshyamah punarevam cha tebruvan
72.16
एवमाद्या मनुष्याणां स्त्रीणां च भरतर्षभ
शुश्राव मधुरा वाचः पुनः पुनरुदीरिताः
Evamadya manushyanam strinam cha bharatarshabha
Shushrava madhura vachah punah punarudiritah
72.17
याज्ञवल्क्यस्य शिष्यश्च कुशलो यज्ञकर्मणि
प्रायात्पार्थेन सहितः शान्त्यर्थं वेदपारगः
Yagyavalkyasya shishyashcha kushalo yagyakarmani
Prayatparthena sahitah shantyartham vedaparagah
72.18
ब्राह्मणाश्च महीपाल बहवो वेदपारगाः
अनुजग्मुर्महात्मानं क्षत्रियाश्च विशोऽपि च
Brahmanashcha mahipala bahavo vedaparagah
Anujagmurmahatmanam kshatriyashcha vishopi cha
72.19
पाण्डवैः पृथिवीमश्वो निर्जितामस्त्रतेजसा
चचार स महाराज यथादेशं स सत्तम
Pandavaih prithivimashvo nirjitamastratejasa
Chachara sa maharaja yathadesham sa sattama
72.20
तत्र युद्धानि वृत्तानि यान्यासन्पाण्डवस्य ह
तानि वक्ष्यामि ते वीर विचित्राणि महान्ति च
Tatra yuddhani vrittani yanyasanpandavasya ha
Tani vakshyami te vira vichitrani mahanti cha
72.21
स हयः पृथिवीं राजन्प्रदक्षिणमरिंदम
ससारोत्तरतः पूर्वं तन्निबोध महीपते
Sa hayah prithivim rajanpradakshinamarindama
Sasarottaratah purvam tannibodha mahipate
72.22
अवमृद्नन्स राष्ट्राणि पार्थिवानां हयोत्तमः
शनैस्तदा परिययौ श्वेताश्वश्च महारथः
Avamridnansa rashtrani parthivanam hayottamah
Shanaistada pariyayau shvetashvashcha maharathah
72.23
तत्र संकलना नास्ति राज्ञामयुतशस्तदा
येऽयुध्यन्त महाराज क्षत्रिया हतबान्धवाः
Tatra sankalana nasti ragyamayutashastada
Yeyudhyanta maharaja kshatriya hatabandhavah
72.24
किराता विकृता राजन्बहवोऽसिधनुर्धराः
म्लेच्छाश्चान्ये बहुविधाः पूर्वं विनिकृता रणे
Kirata vikrita rajanbahavosidhanurdharah
Mlechchhashchanye bahuvidhah purvam vinikrita rane
72.25
आर्याश्च पृथिवीपालाः प्रहृष्टनरवाहनाः
समीयुः पाण्डुपुत्रेण बहवो युद्धदुर्मदाः
Aryashcha prithivipalah prahrishtanaravahanah
Samiyuh panduputrena bahavo yuddhadurmadah
72.26
एवं युद्धानि वृत्तानि तत्र तत्र महीपते
अर्जुनस्य महीपालैर्नानादेशनिवासिभिः
Evam yuddhani vrittani tatra tatra mahipate
Arjunasya mahipalairnanadeshanivasibhih
72.27
यानि तूभयतो राजन्प्रतप्तानि महान्ति च
तानि युद्धानि वक्ष्यामि कौन्तेयस्य तवानघ
Yani tubhayato rajanprataptani mahanti cha
Tani yuddhani vakshyami kaunteyasya tavanagha