UtshovChapter 60
60.1
वैशंपायन उवाच
कथयन्नेव तु तदा वासुदेवः प्रतापवान्
महाभारतयुद्धं तत्कथान्ते पितुरग्रतः
Vaishampayana uvacha
Kathayanneva tu tada vasudevah pratapavan
Mahabharatayuddham tatkathante pituragratah
60.2
अभिमन्योर्वधं वीरः सोऽत्यक्रामत भारत
अप्रियं वसुदेवस्य मा भूदिति महामनाः
Abhimanyorvadham virah sotyakramata bharata
Apriyam vasudevasya ma bhuditi mahamanah
60.3
मा दौहित्रवधं श्रुत्वा वसुदेवो महात्ययम्
दुःखशोकाभिसंतप्तो भवेदिति महामतिः
Ma dauhitravadham shrutva vasudevo mahatyayam
Duhkhashokabhisantapto bhavediti mahamatih
60.4
सुभद्रा तु तमुत्क्रान्तमात्मजस्य वधं रणे
आचक्ष्व कृष्ण सौभद्रवधमित्यपतद्भुवि
Subhadra tu tamutkrantamatmajasya vadham rane
Achakshva krishna saubhadravadhamityapatadbhuvi
60.5
तामपश्यन्निपतितां वसुदेवः क्षितौ तदा
दृष्ट्वैव च पपातोर्व्यां सोऽपि दुःखेन मूर्छितः
Tamapashyannipatitam vasudevah kshitau tada
Drishtvaiva cha papatorvyam sopi duhkhena murchhitah
60.6
ततः स दौहित्रवधाद्दुःखशोकसमन्वितः
वसुदेवो महाराज कृष्णं वाक्यमथाब्रवीत्
Tatah sa dauhitravadhadduhkhashokasamanvitah
Vasudevo maharaja krishnam vakyamathabravit
60.7
ननु त्वं पुण्डरीकाक्ष सत्यवाग्भुवि विश्रुतः
यद्दौहित्रवधं मेऽद्य न ख्यापयसि शत्रुहन्
Nanu tvam pundarikaksha satyavagbhuvi vishrutah
Yaddauhitravadham medya na khyapayasi shatruhan
60.8
तद्भागिनेयनिधनं तत्त्वेनाचक्ष्व मे विभो
सदृशाक्षस्तव कथं शत्रुभिर्निहतो रणे
Tadbhagineyanidhanam tattvenachakshva me vibho
Sadrishakshastava katham shatrubhirnihato rane
60.9
दुर्मरं बत वार्ष्णेय कालेऽप्राप्ते नृभिः सदा
यत्र मे हृदयं दुःखाच्छतधा न विदीर्यते
Durmaram bata varshneya kaleprapte nribhih sada
Yatra me hridayam duhkhachchhatadha na vidiryate
60.10
किमब्रवीत्त्वा संग्रामे सुभद्रां मातरं प्रति
मां चापि पुण्डरीकाक्ष चपलाक्षः प्रियो मम
Kimabravittva sangrame subhadram mataram prati
Mam chapi pundarikaksha chapalakshah priyo mama
60.11
आहवं पृष्ठतः कृत्वा कच्चिन्न निहतः परैः
कच्चिन्मुखं न गोविन्द तेनाजौ विकृतं कृतम्
Ahavam prishthatah kritva kachchinna nihatah paraih
Kachchinmukham na govinda tenajau vikritam kritam
60.12
स हि कृष्ण महातेजाः श्लाघन्निव ममाग्रतः
बालभावेन विजयमात्मनोऽकथयत्प्रभुः
Sa hi krishna mahatejah shlaghanniva mamagratah
Balabhavena vijayamatmanokathayatprabhuh
60.13
कच्चिन्न विकृतो बालो द्रोणकर्णकृपादिभिः
धरण्यां निहतः शेते तन्ममाचक्ष्व केशव
Kachchinna vikrito balo dronakarnakripadibhih
Dharanyam nihatah shete tanmamachakshva keshava
60.14
स हि द्रोणं च भीष्मं च कर्णं च रथिनां वरम्
स्पर्धते स्म रणे नित्यं दुहितुः पुत्रको मम
Sa hi dronam cha bhishmam cha karnam cha rathinam varam
Spardhate sma rane nityam duhituh putrako mama
60.15
एवंविधं बहु तदा विलपन्तं सुदुःखितम्
पितरं दुःखिततरो गोविन्दो वाक्यमब्रवीत्
Evanvidham bahu tada vilapantam suduhkhitam
Pitaram duhkhitataro govindo vakyamabravit
60.16
न तेन विकृतं वक्त्रं कृतं संग्राममूर्धनि
न पृष्ठतः कृतश्चापि संग्रामस्तेन दुस्तरः
Na tena vikritam vaktram kritam sangramamurdhani
Na prishthatah kritashchapi sangramastena dustarah
60.17
निहत्य पृथिवीपालान्सहस्रशतसंघशः
खेदितो द्रोणकर्णाभ्यां दौःशासनिवशं गतः
Nihatya prithivipalansahasrashatasanghashah
Khedito dronakarnabhyam dauhshasanivasham gatah
60.18
एको ह्येकेन सततं युध्यमानो यदि प्रभो
न स शक्येत संग्रामे निहन्तुमपि वज्रिणा
Eko hyekena satatam yudhyamano yadi prabho
Na sa shakyeta sangrame nihantumapi vajrina
60.19
समाहूते तु संग्रामे पार्थे संशप्तकैस्तदा
पर्यवार्यत संक्रुद्धैः स द्रोणादिभिराहवे
Samahute tu sangrame parthe sanshaptakaistada
Paryavaryata sankruddhaih sa dronadibhirahave
60.20
ततः शत्रुक्षयं कृत्वा सुमहान्तं रणे पितुः
दौहित्रस्तव वार्ष्णेय दौःशासनिवशं गतः
Tatah shatrukshayam kritva sumahantam rane pituh
Dauhitrastava varshneya dauhshasanivasham gatah
60.21
नूनं च स गतः स्वर्गं जहि शोकं महामते
न हि व्यसनमासाद्य सीदन्ते सन्नराः क्वचित्
Nunam cha sa gatah svargam jahi shokam mahamate
Na hi vyasanamasadya sidante sannarah kvachit
60.22
द्रोणकर्णप्रभृतयो येन प्रतिसमासिताः
रणे महेन्द्रप्रतिमाः स कथं नाप्नुयाद्दिवम्
Dronakarnaprabhritayo yena pratisamasitah
Rane mahendrapratimah sa katham napnuyaddivam
60.23
स शोकं जहि दुर्धर्ष मा च मन्युवशं गमः
शस्त्रपूतां हि स गतिं गतः परपुरंजयः
Sa shokam jahi durdharsha ma cha manyuvasham gamah
Shastraputam hi sa gatim gatah parapuranjayah
60.24
तस्मिंस्तु निहते वीरे सुभद्रेयं स्वसा मम
दुःखार्ताथो पृथां प्राप्य कुररीव ननाद ह
Tasminstu nihate vire subhadreyam svasa mama
Duhkhartatho pritham prapya kurariva nanada ha
60.25
द्रौपदीं च समासाद्य पर्यपृच्छत दुःखिता
आर्ये क्व दारकाः सर्वे द्रष्टुमिच्छामि तानहम्
Draupadim cha samasadya paryaprichchhata duhkhita
Arye kva darakah sarve drashtumichchhami tanaham
60.26
अस्यास्तु वचनं श्रुत्वा सर्वास्ताः कुरुयोषितः
भुजाभ्यां परिगृह्यैनां चुक्रुशुः परमार्तवत्
Asyastu vachanam shrutva sarvastah kuruyoshitah
Bhujabhyam parigrihyainam chukrushuh paramartavat
60.27
उत्तरां चाब्रवीद्भद्रा भद्रे भर्ता क्व ते गतः
क्षिप्रमागमनं मह्यं तस्मै त्वं वेदयस्व ह
Uttaram chabravidbhadra bhadre bharta kva te gatah
Kshipramagamanam mahyam tasmai tvam vedayasva ha
60.28
ननु नाम स वैराटि श्रुत्वा मम गिरं पुरा
भवनान्निष्पतत्याशु कस्मान्नाभ्येति ते पतिः
Nanu nama sa vairati shrutva mama giram pura
Bhavanannishpatatyashu kasmannabhyeti te patih
60.29
अभिमन्यो कुशलिनो मातुलास्ते महारथाः
कुशलं चाब्रुवन्सर्वे त्वां युयुत्सुमिहागतम्
Abhimanyo kushalino matulaste maharathah
Kushalam chabruvansarve tvam yuyutsumihagatam
60.30
आचक्ष्व मेऽद्य संग्रामं यथापूर्वमरिंदम
कस्मादेव विलपतीं नाद्येह प्रतिभाषसे
Achakshva medya sangramam yathapurvamarindama
Kasmadeva vilapatim nadyeha pratibhashase
60.31
एवमादि तु वार्ष्णेय्यास्तदस्याः परिदेवितम्
श्रुत्वा पृथा सुदुःखार्ता शनैर्वाक्यमथाब्रवीत्
Evamadi tu varshneyyastadasyah paridevitam
Shrutva pritha suduhkharta shanairvakyamathabravit
60.32
सुभद्रे वासुदेवेन तथा सात्यकिना रणे
पित्रा च पालितो बालः स हतः कालधर्मणा
Subhadre vasudevena tatha satyakina rane
Pitra cha palito balah sa hatah kaladharmana
60.33
ईदृशो मर्त्यधर्मोऽयं मा शुचो यदुनन्दिनि
पुत्रो हि तव दुर्धर्षः संप्राप्तः परमां गतिम्
Idrisho martyadharmoyam ma shucho yadunandini
Putro hi tava durdharshah sampraptah paramam gatim
60.34
कुले महति जातासि क्षत्रियाणां महात्मनाम्
मा शुचश्चपलाक्षं त्वं पुण्डरीकनिभेक्षणे
Kule mahati jatasi kshatriyanam mahatmanam
Ma shuchashchapalaksham tvam pundarikanibhekshane
60.35
उत्तरां त्वमवेक्षस्व गर्भिणीं मा शुचः शुभे
पुत्रमेषा हि तस्याशु जनयिष्यति भामिनी
Uttaram tvamavekshasva garbhinim ma shuchah shubhe
Putramesha hi tasyashu janayishyati bhamini
60.36
एवमाश्वासयित्वैनां कुन्ती यदुकुलोद्वह
विहाय शोकं दुर्धर्षं श्राद्धमस्य ह्यकल्पयत्
Evamashvasayitvainam kunti yadukulodvaha
Vihaya shokam durdharsham shraddhamasya hyakalpayat
60.37
समनुज्ञाप्य धर्मज्ञा राजानं भीममेव च
यमौ यमोपमौ चैव ददौ दानान्यनेकशः
Samanugyapya dharmagya rajanam bhimameva cha
Yamau yamopamau chaiva dadau dananyanekashah
60.38
ततः प्रदाय बह्वीर्गा ब्राह्मणेभ्यो यदूद्वह
समहृष्यत वार्ष्णेयी वैराटीं चाब्रवीदिदम्
Tatah pradaya bahvirga brahmanebhyo yadudvaha
Samahrishyata varshneyi vairatim chabravididam
60.39
वैराटि नेह संतापस्त्वया कार्यो यशस्विनि
भर्तारं प्रति सुश्रोणि गर्भस्थं रक्ष मे शिशुम्
Vairati neha santapastvaya karyo yashasvini
Bhartaram prati sushroni garbhastham raksha me shishum
60.40
एवमुक्त्वा ततः कुन्ती विरराम महाद्युते
तामनुज्ञाप्य चैवेमां सुभद्रां समुपानयम्
Evamuktva tatah kunti virarama mahadyute
Tamanugyapya chaivemam subhadram samupanayam
60.41
एवं स निधनं प्राप्तो दौहित्रस्तव माधव
संतापं जहि दुर्धर्ष मा च शोके मनः कृथाः
Evam sa nidhanam prapto dauhitrastava madhava
Santapam jahi durdharsha ma cha shoke manah krithah