UtshovChapter 59
59.1
वसुदेव उवाच
श्रुतवानस्मि वार्ष्णेय संग्रामं परमाद्भुतम्
नराणां वदतां पुत्र कथोद्घातेषु नित्यशः
Vasudeva uvacha
Shrutavanasmi varshneya sangramam paramadbhutam
Naranam vadatam putra kathodghateshu nityashah
59.2
त्वं तु प्रत्यक्षदर्शी च कार्यज्ञश्च महाभुज
तस्मात्प्रब्रूहि संग्रामं याथातथ्येन मेऽनघ
Tvam tu pratyakshadarshi cha karyagyashcha mahabhuja
Tasmatprabruhi sangramam yathatathyena menagha
59.3
यथा तदभवद्युद्धं पाण्डवानां महात्मनाम्
भीष्मकर्णकृपद्रोणशल्यादिभिरनुत्तमम्
Yatha tadabhavadyuddham pandavanam mahatmanam
Bhishmakarnakripadronashalyadibhiranuttamam
59.4
अन्येषां क्षत्रियाणां च कृतास्त्राणामनेकशः
नानावेषाकृतिमतां नानादेशनिवासिनाम्
Anyesham kshatriyanam cha kritastranamanekashah
Nanaveshakritimatam nanadeshanivasinam
59.5
इत्युक्तः पुण्डरीकाक्षः पित्रा मातुस्तदन्तिके
शशंस कुरुवीराणां संग्रामे निधनं यथा
Ityuktah pundarikakshah pitra matustadantike
Shashansa kuruviranam sangrame nidhanam yatha
59.6
वासुदेव उवाच
अत्यद्भुतानि कर्माणि क्षत्रियाणां महात्मनाम्
बहुलत्वान्न संख्यातुं शक्यान्यब्दशतैरपि
Vasudeva uvacha
Atyadbhutani karmani kshatriyanam mahatmanam
Bahulatvanna sankhyatum shakyanyabdashatairapi
59.7
प्राधान्यतस्तु गदतः समासेनैव मे शृणु
कर्माणि पृथिवीशानां यथावदमरद्युते
Pradhanyatastu gadatah samasenaiva me shrinu
Karmani prithivishanam yathavadamaradyute
59.8
भीष्मः सेनापतिरभूदेकादशचमूपतिः
कौरव्यः कौरवेयाणां देवानामिव वासवः
Bhishmah senapatirabhudekadashachamupatih
Kauravyah kauraveyanam devanamiva vasavah
59.9
शिखण्डी पाण्डुपुत्राणां नेता सप्तचमूपतिः
बभूव रक्षितो धीमान्धीमता सव्यसाचिना
Shikhandi panduputranam neta saptachamupatih
Babhuva rakshito dhimandhimata savyasachina
59.10
तेषां तदभवद्युद्धं दशाहानि महात्मनाम्
कुरूणां पाण्डवानां च सुमहद्रोमहर्षणम्
Tesham tadabhavadyuddham dashahani mahatmanam
Kurunam pandavanam cha sumahadromaharshanam
59.11
ततः शिखण्डी गाङ्गेयमयुध्यन्तं महाहवे
जघान बहुभिर्बाणैः सह गाण्डीवधन्वना
Tatah shikhandi gangeyamayudhyantam mahahave
Jaghana bahubhirbanaih saha gandivadhanvana
59.12
अकरोत्स ततः कालं शरतल्पगतो मुनिः
अयनं दक्षिणं हित्वा संप्राप्ते चोत्तरायणे
Akarotsa tatah kalam sharatalpagato munih
Ayanam dakshinam hitva samprapte chottarayane
59.13
ततः सेनापतिरभूद्द्रोणोऽस्त्रविदुषां वरः
प्रवीरः कौरवेन्द्रस्य काव्यो दैत्यपतेरिव
Tatah senapatirabhuddronostravidusham varah
Pravirah kauravendrasya kavyo daityapateriva
59.14
अक्षौहिणीभिः शिष्टाभिर्नवभिर्द्विजसत्तमः
संवृतः समरश्लाघी गुप्तः कृपवृषादिभिः
Akshauhinibhih shishtabhirnavabhirdvijasattamah
Sanvritah samarashlaghi guptah kripavrishadibhih
59.15
धृष्टद्युम्नस्त्वभून्नेता पाण्डवानां महास्त्रवित्
गुप्तो भीमेन तेजस्वी मित्रेण वरुणो यथा
Dhrishtadyumnastvabhunneta pandavanam mahastravit
Gupto bhimena tejasvi mitrena varuno yatha
59.16
पञ्चसेनापरिवृतो द्रोणप्रेप्सुर्महामनाः
पितुर्निकारान्संस्मृत्य रणे कर्माकरोन्महत्
Panchasenaparivrito dronaprepsurmahamanah
Piturnikaransansmritya rane karmakaronmahat
59.17
तस्मिंस्ते पृथिवीपाला द्रोणपार्षतसंगरे
नानादिगागता वीराः प्रायशो निधनं गताः
Tasminste prithivipala dronaparshatasangare
Nanadigagata virah prayasho nidhanam gatah
59.18
दिनानि पञ्च तद्युद्धमभूत्परमदारुणम्
ततो द्रोणः परिश्रान्तो धृष्टद्युम्नवशं गतः
Dinani pancha tadyuddhamabhutparamadarunam
Tato dronah parishranto dhrishtadyumnavasham gatah
59.19
ततः सेनापतिरभूत्कर्णो दौर्योधने बले
अक्षौहिणीभिः शिष्टाभिर्वृतः पञ्चभिराहवे
Tatah senapatirabhutkarno dauryodhane bale
Akshauhinibhih shishtabhirvritah panchabhirahave
59.20
तिस्रस्तु पाण्डुपुत्राणां चम्वो बीभत्सुपालिताः
हतप्रवीरभूयिष्ठा बभूवुः समवस्थिताः
Tisrastu panduputranam chamvo bibhatsupalitah
Hatapravirabhuyishtha babhuvuh samavasthitah
59.21
ततः पार्थं समासाद्य पतंग इव पावकम्
पञ्चत्वमगमत्सौतिर्द्वितीयेऽहनि दारुणे
Tatah partham samasadya patanga iva pavakam
Panchatvamagamatsautirdvitiyehani darune
59.22
हते कर्णे तु कौरव्या निरुत्साहा हतौजसः
अक्षौहिणीभिस्तिसृभिर्मद्रेशं पर्यवारयन्
Hate karne tu kauravya nirutsaha hataujasah
Akshauhinibhistisribhirmadresham paryavarayan
59.23
हतवाहनभूयिष्ठाः पाण्डवास्तु युधिष्ठिरम्
अक्षौहिण्या निरुत्साहाः शिष्टया पर्यवारयन्
Hatavahanabhuyishthah pandavastu yudhishthiram
Akshauhinya nirutsahah shishtaya paryavarayan
59.24
अवधीन्मद्रराजानं कुरुराजो युधिष्ठिरः
तस्मिंस्तथार्धदिवसे कर्म कृत्वा सुदुष्करम्
Avadhinmadrarajanam kururajo yudhishthirah
Tasminstathardhadivase karma kritva sudushkaram
59.25
हते शल्ये तु शकुनिं सहदेवो महामनाः
आहर्तारं कलेस्तस्य जघानामितविक्रमः
Hate shalye tu shakunim sahadevo mahamanah
Ahartaram kalestasya jaghanamitavikramah
59.26
निहते शकुनौ राजा धार्तराष्ट्रः सुदुर्मनाः
अपाक्रामद्गदापाणिर्हतभूयिष्ठसैनिकः
Nihate shakunau raja dhartarashtrah sudurmanah
Apakramadgadapanirhatabhuyishthasainikah
59.27
तमन्वधावत्संक्रुद्धो भीमसेनः प्रतापवान्
ह्रदे द्वैपायने चापि सलिलस्थं ददर्श तम्
Tamanvadhavatsankruddho bhimasenah pratapavan
Hrade dvaipayane chapi salilastham dadarsha tam
59.28
ततः शिष्टेन सैन्येन समन्तात्परिवार्य तम्
उपोपविविशुर्हृष्टा ह्रदस्थं पञ्च पाण्डवाः
Tatah shishtena sainyena samantatparivarya tam
Upopavivishurhrishta hradastham pancha pandavah
59.29
विगाह्य सलिलं त्वाशु वाग्बाणैर्भृशविक्षतः
उत्थाय स गदापाणिर्युद्धाय समुपस्थितः
Vigahya salilam tvashu vagbanairbhrishavikshatah
Utthaya sa gadapaniryuddhaya samupasthitah
59.30
ततः स निहतो राजा धार्तराष्ट्रो महामृधे
भीमसेनेन विक्रम्य पश्यतां पृथिवीक्षिताम्
Tatah sa nihato raja dhartarashtro mahamridhe
Bhimasenena vikramya pashyatam prithivikshitam
59.31
ततस्तत्पाण्डवं सैन्यं संसुप्तं शिबिरे निशि
निहतं द्रोणपुत्रेण पितुर्वधममृष्यता
Tatastatpandavam sainyam sansuptam shibire nishi
Nihatam dronaputrena piturvadhamamrishyata
59.32
हतपुत्रा हतबला हतमित्रा मया सह
युयुधानद्वितीयेन पञ्च शिष्टाः स्म पाण्डवाः
Hataputra hatabala hatamitra maya saha
Yuyudhanadvitiyena pancha shishtah sma pandavah
59.33
सहैव कृपभोजाभ्यां द्रौणिर्युद्धादमुच्यत
युयुत्सुश्चापि कौरव्यो मुक्तः पाण्डवसंश्रयात्
Sahaiva kripabhojabhyam drauniryuddhadamuchyata
Yuyutsushchapi kauravyo muktah pandavasanshrayat
59.34
निहते कौरवेन्द्रे च सानुबन्धे सुयोधने
विदुरः संजयश्चैव धर्मराजमुपस्थितौ
Nihate kauravendre cha sanubandhe suyodhane
Vidurah sanjayashchaiva dharmarajamupasthitau
59.35
एवं तदभवद्युद्धमहान्यष्टादश प्रभो
यत्र ते पृथिवीपाला निहताः स्वर्गमावसन्
Evam tadabhavadyuddhamahanyashtadasha prabho
Yatra te prithivipala nihatah svargamavasan
59.36
वैशंपायन उवाच
शृण्वतां तु महाराज कथां तां रोमहर्षणीम्
दुःखहर्षपरिक्लेशा वृष्णीनामभवंस्तदा
Vaishampayana uvacha
Shrinvatam tu maharaja katham tam romaharshanim
Duhkhaharshapariklesha vrishninamabhavanstada