UtshovChapter 56
56.1
वैशंपायन उवाच
स तं दृष्ट्वा तथाभूतं राजानं घोरदर्शनम्
दीर्घश्मश्रुधरं नॄणां शोणितेन समुक्षितम्
Vaishampayana uvacha
Sa tam drishtva tathabhutam rajanam ghoradarshanam
Dirghashmashrudharam nrinam shonitena samukshitam
56.2
चकार न व्यथां विप्रो राजा त्वेनमथाब्रवीत्
प्रत्युत्थाय महातेजा भयकर्ता यमोपमः
Chakara na vyatham vipro raja tvenamathabravit
Pratyutthaya mahateja bhayakarta yamopamah
56.3
दिष्ट्या त्वमसि कल्याण षष्ठे काले ममान्तिकम्
भक्षं मृगयमाणस्य संप्राप्तो द्विजसत्तम
Dishtya tvamasi kalyana shashthe kale mamantikam
Bhaksham mrigayamanasya samprapto dvijasattama
56.4
उत्तङ्क उवाच
राजन्गुर्वर्थिनं विद्धि चरन्तं मामिहागतम्
न च गुर्वर्थमुद्युक्तं हिंस्यमाहुर्मनीषिणः
Uttanka uvacha
Rajangurvarthinam viddhi charantam mamihagatam
Na cha gurvarthamudyuktam hinsyamahurmanishinah
56.5
राजोवाच
षष्ठे काले ममाहारो विहितो द्विजसत्तम
न च शक्यः समुत्स्रष्टुं क्षुधितेन मयाद्य वै
Rajovacha
Shashthe kale mamaharo vihito dvijasattama
Na cha shakyah samutsrashtum kshudhitena mayadya vai
56.6
उत्तङ्क उवाच
एवमस्तु महाराज समयः क्रियतां तु मे
गुर्वर्थमभिनिर्वर्त्य पुनरेष्यामि ते वशम्
Uttanka uvacha
Evamastu maharaja samayah kriyatam tu me
Gurvarthamabhinirvartya punareshyami te vasham
56.7
संश्रुतश्च मया योऽर्थो गुरवे राजसत्तम
त्वदधीनः स राजेन्द्र तं त्वा भिक्षे नरेश्वर
Sanshrutashcha maya yortho gurave rajasattama
Tvadadhinah sa rajendra tam tva bhikshe nareshvara
56.8
ददासि विप्रमुख्येभ्यस्त्वं हि रत्नानि सर्वशः
दाता त्वं च नरव्याघ्र पात्रभूतः क्षिताविह
पात्रं प्रतिग्रहे चापि विद्धि मां नृपसत्तम
Dadasi vipramukhyebhyastvam hi ratnani sarvashah
Data tvam cha naravyaghra patrabhutah kshitaviha
Patram pratigrahe chapi viddhi mam nripasattama
56.9
उपाकृत्य गुरोरर्थं त्वदायत्तमरिंदम
समयेनेह राजेन्द्र पुनरेष्यामि ते वशम्
Upakritya gurorartham tvadayattamarindama
Samayeneha rajendra punareshyami te vasham
56.10
सत्यं ते प्रतिजानामि नात्र मिथ्यास्ति किंचन
अनृतं नोक्तपूर्वं मे स्वैरेष्वपि कुतोऽन्यथा
Satyam te pratijanami natra mithyasti kinchana
Anritam noktapurvam me svaireshvapi kutonyatha
56.11
सौदास उवाच
यदि मत्तस्त्वदायत्तो गुर्वर्थः कृत एव सः
यदि चास्मि प्रतिग्राह्यः सांप्रतं तद्ब्रवीहि मे
Saudasa uvacha
Yadi mattastvadayatto gurvarthah krita eva sah
Yadi chasmi pratigrahyah sampratam tadbravihi me
56.12
उत्तङ्क उवाच
प्रतिग्राह्यो मतो मे त्वं सदैव पुरुषर्षभ
सोऽहं त्वामनुसंप्राप्तो भिक्षितुं मणिकुण्डले
Uttanka uvacha
Pratigrahyo mato me tvam sadaiva purusharshabha
Soham tvamanusamprapto bhikshitum manikundale
56.13
सौदास उवाच
पत्न्यास्ते मम विप्रर्षे रुचिरे मणिकुण्डले
वरयार्थं त्वमन्यं वै तं ते दास्यामि सुव्रत
Saudasa uvacha
Patnyaste mama viprarshe ruchire manikundale
Varayartham tvamanyam vai tam te dasyami suvrata
56.14
उत्तङ्क उवाच
अलं ते व्यपदेशेन प्रमाणं यदि ते वयम्
प्रयच्छ कुण्डले मे त्वं सत्यवाग्भव पार्थिव
Uttanka uvacha
Alam te vyapadeshena pramanam yadi te vayam
Prayachchha kundale me tvam satyavagbhava parthiva
56.15
वैशंपायन उवाच
इत्युक्तस्त्वब्रवीद्राजा तमुत्तङ्कं पुनर्वचः
गच्छ मद्वचनाद्देवीं ब्रूहि देहीति सत्तम
Vaishampayana uvacha
Ityuktastvabravidraja tamuttankam punarvachah
Gachchha madvachanaddevim bruhi dehiti sattama
56.16
सैवमुक्ता त्वया नूनं मद्वाक्येन शुचिस्मिता
प्रदास्यति द्विजश्रेष्ठ कुण्डले ते न संशयः
Saivamukta tvaya nunam madvakyena shuchismita
Pradasyati dvijashreshtha kundale te na sanshayah
56.17
उत्तङ्क उवाच
क्व पत्नी भवतः शक्या मया द्रष्टुं नरेश्वर
स्वयं वापि भवान्पत्नीं किमर्थं नोपसर्पति
Uttanka uvacha
Kva patni bhavatah shakya maya drashtum nareshvara
Svayam vapi bhavanpatnim kimartham nopasarpati
56.18
सौदास उवाच
द्रक्ष्यते तां भवानद्य कस्मिंश्चिद्वननिर्झरे
षष्ठे काले न हि मया सा शक्या द्रष्टुमद्य वै
Saudasa uvacha
Drakshyate tam bhavanadya kasminshchidvananirjhare
Shashthe kale na hi maya sa shakya drashtumadya vai
56.19
उत्तङ्कस्तु तथोक्तः स जगाम भरतर्षभ
मदयन्तीं च दृष्ट्वा सोऽज्ञापयत्स्वं प्रयोजनम्
Uttankastu tathoktah sa jagama bharatarshabha
Madayantim cha drishtva sogyapayatsvam prayojanam
56.20
सौदासवचनं श्रुत्वा ततः सा पृथुलोचना
प्रत्युवाच महाबुद्धिमुत्तङ्कं जनमेजय
Saudasavachanam shrutva tatah sa prithulochana
Pratyuvacha mahabuddhimuttankam janamejaya
56.21
एवमेतन्महाब्रह्मन्नानृतं वदसेऽनघ
अभिज्ञानं तु किंचित्त्वं समानेतुमिहार्हसि
Evametanmahabrahmannanritam vadasenagha
Abhigyanam tu kinchittvam samanetumiharhasi
56.22
इमे हि दिव्ये मणिकुण्डले मे; देवाश्च यक्षाश्च महोरगाश्च
तैस्तैरुपायैः परिहर्तुकामा;श्छिद्रेषु नित्यं परितर्कयन्ति
Ime hi divye manikundale me; devashcha yakshashcha mahoragashcha
Taistairupayaih parihartukama;shchhidreshu nityam paritarkayanti
56.23
निक्षिप्तमेतद्भुवि पन्नगास्तु; रत्नं समासाद्य परामृषेयुः
यक्षास्तथोच्छिष्टधृतं सुराश्च; निद्रावशं त्वा परिधर्षयेयुः
Nikshiptametadbhuvi pannagastu; ratnam samasadya paramrisheyuh
Yakshastathochchhishtadhritam surashcha; nidravasham tva paridharshayeyuh
56.24
छिद्रेष्वेतेषु हि सदा ह्यधृष्येषु द्विजर्षभ
देवराक्षसनागानामप्रमत्तेन धार्यते
Chhidreshveteshu hi sada hyadhrishyeshu dvijarshabha
Devarakshasanaganamapramattena dharyate
56.25
स्यन्देते हि दिवा रुक्मं रात्रौ च द्विजसत्तम
नक्तं नक्षत्रताराणां प्रभामाक्षिप्य वर्तते
Syandete hi diva rukmam ratrau cha dvijasattama
Naktam nakshatrataranam prabhamakshipya vartate
56.26
एते ह्यामुच्य भगवन्क्षुत्पिपासाभयं कुतः
विषाग्निश्वापदेभ्यश्च भयं जातु न विद्यते
Ete hyamuchya bhagavankshutpipasabhayam kutah
Vishagnishvapadebhyashcha bhayam jatu na vidyate
56.27
ह्रस्वेन चैते आमुक्ते भवतो ह्रस्वके तदा
अनुरूपेण चामुक्ते तत्प्रमाणे हि जायतः
Hrasvena chaite amukte bhavato hrasvake tada
Anurupena chamukte tatpramane hi jayatah
56.28
एवंविधे ममैते वै कुण्डले परमार्चिते
त्रिषु लोकेषु विख्याते तदभिज्ञानमानय
Evanvidhe mamaite vai kundale paramarchite
Trishu lokeshu vikhyate tadabhigyanamanaya