UtshovChapter 55
55.1
जनमेजय उवाच
उत्तङ्कः केन तपसा संयुक्तः सुमहातपाः
यः शापं दातुकामोऽभूद्विष्णवे प्रभविष्णवे
Janamejaya uvacha
Uttankah kena tapasa sanyuktah sumahatapah
Yah shapam datukamobhudvishnave prabhavishnave
55.2
वैशंपायन उवाच
उत्तङ्को महता युक्तस्तपसा जनमेजय
गुरुभक्तः स तेजस्वी नान्यं कंचिदपूजयत्
Vaishampayana uvacha
Uttanko mahata yuktastapasa janamejaya
Gurubhaktah sa tejasvi nanyam kanchidapujayat
55.3
सर्वेषामृषिपुत्राणामेष चासीन्मनोरथः
औत्तङ्कीं गुरुवृत्तिं वै प्राप्नुयामिति भारत
Sarveshamrishiputranamesha chasinmanorathah
Auttankim guruvrittim vai prapnuyamiti bharata
55.4
गौतमस्य तु शिष्याणां बहूनां जनमेजय
उत्तङ्केऽभ्यधिका प्रीतिः स्नेहश्चैवाभवत्तदा
Gautamasya tu shishyanam bahunam janamejaya
Uttankebhyadhika pritih snehashchaivabhavattada
55.5
स तस्य दमशौचाभ्यां विक्रान्तेन च कर्मणा
सम्यक्चैवोपचारेण गौतमः प्रीतिमानभूत्
Sa tasya damashauchabhyam vikrantena cha karmana
Samyakchaivopacharena gautamah pritimanabhut
55.6
अथ शिष्यसहस्राणि समनुज्ञाय गौतमः
उत्तङ्कं परया प्रीत्या नाभ्यनुज्ञातुमैच्छत
Atha shishyasahasrani samanugyaya gautamah
Uttankam paraya pritya nabhyanugyatumaichchhata
55.7
तं क्रमेण जरा तात प्रतिपेदे महामुनिम्
न चान्वबुध्यत तदा स मुनिर्गुरुवत्सलः
Tam kramena jara tata pratipede mahamunim
Na chanvabudhyata tada sa munirguruvatsalah
55.8
ततः कदाचिद्राजेन्द्र काष्ठान्यानयितुं ययौ
उत्तङ्कः काष्ठभारं च महान्तं समुपानयत्
Tatah kadachidrajendra kashthanyanayitum yayau
Uttankah kashthabharam cha mahantam samupanayat
55.9
स तु भाराभिभूतात्मा काष्ठभारमरिंदम
निष्पिपेष क्षितौ राजन्परिश्रान्तो बुभुक्षितः
Sa tu bharabhibhutatma kashthabharamarindama
Nishpipesha kshitau rajanparishranto bubhukshitah
55.10
तस्य काष्ठे विलग्नाभूज्जटा रूप्यसमप्रभा
ततः काष्ठैः सह तदा पपात धरणीतले
Tasya kashthe vilagnabhujjata rupyasamaprabha
Tatah kashthaih saha tada papata dharanitale
55.11
ततः स भारनिष्पिष्टः क्षुधाविष्टश्च भार्गवः
दृष्ट्वा तां वयसोऽवस्थां रुरोदार्तस्वरं तदा
Tatah sa bharanishpishtah kshudhavishtashcha bhargavah
Drishtva tam vayasovastham rurodartasvaram tada
55.12
ततो गुरुसुता तस्य पद्मपत्रनिभेक्षणा
जग्राहाश्रूणि सुश्रोणी करेण पृथुलोचना
पितुर्नियोगाद्धर्मज्ञा शिरसावनता तदा
Tato gurusuta tasya padmapatranibhekshana
Jagrahashruni sushroni karena prithulochana
Piturniyogaddharmagya shirasavanata tada
55.13
तस्या निपेततुर्दग्धौ करौ तैरश्रुबिन्दुभिः
न हि तानश्रुपातान्वै शक्ता धारयितुं मही
Tasya nipetaturdagdhau karau tairashrubindubhih
Na hi tanashrupatanvai shakta dharayitum mahi
55.14
गौतमस्त्वब्रवीद्विप्रमुत्तङ्कं प्रीतमानसः
कस्मात्तात तवाद्येह शोकोत्तरमिदं मनः
स स्वैरं ब्रूहि विप्रर्षे श्रोतुमिच्छामि ते वचः
Gautamastvabravidvipramuttankam pritamanasah
Kasmattata tavadyeha shokottaramidam manah
Sa svairam bruhi viprarshe shrotumichchhami te vachah
55.15
उत्तङ्क उवाच
भवद्गतेन मनसा भवत्प्रियचिकीर्षया
भवद्भक्तिगतेनेह भवद्भावानुगेन च
Uttanka uvacha
Bhavadgatena manasa bhavatpriyachikirshaya
Bhavadbhaktigateneha bhavadbhavanugena cha
55.16
जरेयं नावबुद्धा मे नाभिज्ञातं सुखं च मे
शतवर्षोषितं हि त्वं न मामभ्यनुजानथाः
Jareyam navabuddha me nabhigyatam sukham cha me
Shatavarshoshitam hi tvam na mamabhyanujanathah
55.17
भवता ह्यभ्यनुज्ञाताः शिष्याः प्रत्यवरा मया
उपपन्ना द्विजश्रेष्ठ शतशोऽथ सहस्रशः
Bhavata hyabhyanugyatah shishyah pratyavara maya
Upapanna dvijashreshtha shatashotha sahasrashah
55.18
गौतम उवाच
त्वत्प्रीतियुक्तेन मया गुरुशुश्रूषया तव
व्यतिक्रामन्महान्कालो नावबुद्धो द्विजर्षभ
Gautama uvacha
Tvatpritiyuktena maya gurushushrushaya tava
Vyatikramanmahankalo navabuddho dvijarshabha
55.19
किं त्वद्य यदि ते श्रद्धा गमनं प्रति भार्गव
अनुज्ञां गृह्य मत्तस्त्वं गृहान्गच्छस्व मा चिरम्
Kim tvadya yadi te shraddha gamanam prati bhargava
Anugyam grihya mattastvam grihangachchhasva ma chiram
55.20
उत्तङ्क उवाच
गुर्वर्थं कं प्रयच्छामि ब्रूहि त्वं द्विजसत्तम
तमुपाकृत्य गच्छेयमनुज्ञातस्त्वया विभो
Uttanka uvacha
Gurvartham kam prayachchhami bruhi tvam dvijasattama
Tamupakritya gachchheyamanugyatastvaya vibho
55.21
गौतम उवाच
दक्षिणा परितोषो वै गुरूणां सद्भिरुच्यते
तव ह्याचरतो ब्रह्मंस्तुष्टोऽहं वै न संशयः
Gautama uvacha
Dakshina paritosho vai gurunam sadbhiruchyate
Tava hyacharato brahmanstushtoham vai na sanshayah
55.22
इत्थं च परितुष्टं मां विजानीहि भृगूद्वह
युवा षोडशवर्षो हि यदद्य भविता भवान्
Ittham cha paritushtam mam vijanihi bhrigudvaha
Yuva shodashavarsho hi yadadya bhavita bhavan
55.23
ददामि पत्नीं कन्यां च स्वां ते दुहितरं द्विज
एतामृते हि नान्या वै त्वत्तेजोऽर्हति सेवितुम्
Dadami patnim kanyam cha svam te duhitaram dvija
Etamrite hi nanya vai tvattejorhati sevitum
55.24
ततस्तां प्रतिजग्राह युवा भूत्वा यशस्विनीम्
गुरुणा चाभ्यनुज्ञातो गुरुपत्नीमथाब्रवीत्
Tatastam pratijagraha yuva bhutva yashasvinim
Guruna chabhyanugyato gurupatnimathabravit
55.25
किं भवत्यै प्रयच्छामि गुर्वर्थं विनियुङ्क्ष्व माम्
प्रियं हि तव काङ्क्षामि प्राणैरपि धनैरपि
Kim bhavatyai prayachchhami gurvartham viniyunkshva mam
Priyam hi tava kankshami pranairapi dhanairapi
55.26
यद्दुर्लभं हि लोकेऽस्मिन्रत्नमत्यद्भुतं भवेत्
तदानयेयं तपसा न हि मेऽत्रास्ति संशयः
Yaddurlabham hi lokesminratnamatyadbhutam bhavet
Tadanayeyam tapasa na hi metrasti sanshayah
55.27
अहल्योवाच
परितुष्टास्मि ते पुत्र नित्यं भगवता सह
पर्याप्तये तद्भद्रं ते गच्छ तात यथेच्छकम्
Ahalyovacha
Paritushtasmi te putra nityam bhagavata saha
Paryaptaye tadbhadram te gachchha tata yathechchhakam
55.28
वैशंपायन उवाच
उत्तङ्कस्तु महाराज पुनरेवाब्रवीद्वचः
आज्ञापयस्व मां मातः कर्तव्यं हि प्रियं तव
Vaishampayana uvacha
Uttankastu maharaja punarevabravidvachah
Agyapayasva mam matah kartavyam hi priyam tava
55.29
अहल्योवाच
सौदासपत्न्या विदिते दिव्ये वै मणिकुण्डले
ते समानय भद्रं ते गुर्वर्थः सुकृतो भवेत्
Ahalyovacha
Saudasapatnya vidite divye vai manikundale
Te samanaya bhadram te gurvarthah sukrito bhavet
55.30
स तथेति प्रतिश्रुत्य जगाम जनमेजय
गुरुपत्नीप्रियार्थं वै ते समानयितुं तदा
Sa tatheti pratishrutya jagama janamejaya
Gurupatnipriyartham vai te samanayitum tada
55.31
स जगाम ततः शीघ्रमुत्तङ्को ब्राह्मणर्षभः
सौदासं पुरुषादं वै भिक्षितुं मणिकुण्डले
Sa jagama tatah shighramuttanko brahmanarshabhah
Saudasam purushadam vai bhikshitum manikundale
55.32
गौतमस्त्वब्रवीत्पत्नीमुत्तङ्को नाद्य दृश्यते
इति पृष्टा तमाचष्ट कुण्डलार्थं गतं तु वै
Gautamastvabravitpatnimuttanko nadya drishyate
Iti prishta tamachashta kundalartham gatam tu vai
55.33
ततः प्रोवाच पत्नीं स न ते सम्यगिदं कृतम्
शप्तः स पार्थिवो नूनं ब्राह्मणं तं वधिष्यति
Tatah provacha patnim sa na te samyagidam kritam
Shaptah sa parthivo nunam brahmanam tam vadhishyati
55.34
अहल्योवाच
अजानन्त्या नियुक्तः स भगवन्ब्राह्मणोऽद्य मे
भवत्प्रसादान्न भयं किंचित्तस्य भविष्यति
Ahalyovacha
Ajanantya niyuktah sa bhagavanbrahmanodya me
Bhavatprasadanna bhayam kinchittasya bhavishyati
55.35
इत्युक्तः प्राह तां पत्नीमेवमस्त्विति गौतमः
उत्तङ्कोऽपि वने शून्ये राजानं तं ददर्श ह
Ityuktah praha tam patnimevamastviti gautamah
Uttankopi vane shunye rajanam tam dadarsha ha