UtshovChapter 54
54.1
उत्तङ्क उवाच
अभिजानामि जगतः कर्तारं त्वां जनार्दन
नूनं भवत्प्रसादोऽयमिति मे नास्ति संशयः
Uttanka uvacha
Abhijanami jagatah kartaram tvam janardana
Nunam bhavatprasadoyamiti me nasti sanshayah
54.2
चित्तं च सुप्रसन्नं मे त्वद्भावगतमच्युत
विनिवृत्तश्च मे कोप इति विद्धि परंतप
Chittam cha suprasannam me tvadbhavagatamachyuta
Vinivrittashcha me kopa iti viddhi parantapa
54.3
यदि त्वनुग्रहं कंचित्त्वत्तोऽर्होऽहं जनार्दन
द्रष्टुमिच्छामि ते रूपमैश्वरं तन्निदर्शय
Yadi tvanugraham kanchittvattorhoham janardana
Drashtumichchhami te rupamaishvaram tannidarshaya
54.4
वैशंपायन उवाच
ततः स तस्मै प्रीतात्मा दर्शयामास तद्वपुः
शाश्वतं वैष्णवं धीमान्ददृशे यद्धनंजयः
Vaishampayana uvacha
Tatah sa tasmai pritatma darshayamasa tadvapuh
Shashvatam vaishnavam dhimandadrishe yaddhananjayah
54.5
स ददर्श महात्मानं विश्वरूपं महाभुजम्
विस्मयं च ययौ विप्रस्तद्दृष्ट्वा रूपमैश्वरम्
Sa dadarsha mahatmanam vishvarupam mahabhujam
Vismayam cha yayau viprastaddrishtva rupamaishvaram
54.6
उत्तङ्क उवाच
विश्वकर्मन्नमस्तेऽस्तु यस्य ते रूपमीदृशम्
पद्भ्यां ते पृथिवी व्याप्ता शिरसा चावृतं नभः
Uttanka uvacha
Vishvakarmannamastestu yasya te rupamidrisham
Padbhyam te prithivi vyapta shirasa chavritam nabhah
54.7
द्यावापृथिव्योर्यन्मध्यं जठरेण तदावृतम्
भुजाभ्यामावृताश्चाशास्त्वमिदं सर्वमच्युत
Dyavaprithivyoryanmadhyam jatharena tadavritam
Bhujabhyamavritashchashastvamidam sarvamachyuta
54.8
संहरस्व पुनर्देव रूपमक्षय्यमुत्तमम्
पुनस्त्वां स्वेन रूपेण द्रष्टुमिच्छामि शाश्वतम्
Sanharasva punardeva rupamakshayyamuttamam
Punastvam svena rupena drashtumichchhami shashvatam
54.9
वैशंपायन उवाच
तमुवाच प्रसन्नात्मा गोविन्दो जनमेजय
वरं वृणीष्वेति तदा तमुत्तङ्कोऽब्रवीदिदम्
Vaishampayana uvacha
Tamuvacha prasannatma govindo janamejaya
Varam vrinishveti tada tamuttankobravididam
54.10
पर्याप्त एष एवाद्य वरस्त्वत्तो महाद्युते
यत्ते रूपमिदं कृष्ण पश्यामि प्रभवाप्ययम्
Paryapta esha evadya varastvatto mahadyute
Yatte rupamidam krishna pashyami prabhavapyayam
54.11
तमब्रवीत्पुनः कृष्णो मा त्वमत्र विचारय
अवश्यमेतत्कर्तव्यममोघं दर्शनं मम
Tamabravitpunah krishno ma tvamatra vicharaya
Avashyametatkartavyamamogham darshanam mama
54.12
उत्तङ्क उवाच
अवश्यकरणीयं वै यद्येतन्मन्यसे विभो
तोयमिच्छामि यत्रेष्टं मरुष्वेतद्धि दुर्लभम्
Uttanka uvacha
Avashyakaraniyam vai yadyetanmanyase vibho
Toyamichchhami yatreshtam marushvetaddhi durlabham
54.13
वैशंपायन उवाच
ततः संहृत्य तत्तेजः प्रोवाचोत्तङ्कमीश्वरः
एष्टव्ये सति चिन्त्योऽहमित्युक्त्वा द्वारकां ययौ
Vaishampayana uvacha
Tatah sanhritya tattejah provachottankamishvarah
Eshtavye sati chintyohamityuktva dvarakam yayau
54.14
ततः कदाचिद्भगवानुत्तङ्कस्तोयकाङ्क्षया
तृषितः परिचक्राम मरौ सस्मार चाच्युतम्
Tatah kadachidbhagavanuttankastoyakankshaya
Trishitah parichakrama marau sasmara chachyutam
54.15
ततो दिग्वाससं धीमान्मातङ्गं मलपङ्किनम्
अपश्यत मरौ तस्मिञ्श्वयूथपरिवारितम्
Tato digvasasam dhimanmatangam malapankinam
Apashyata marau tasminshvayuthaparivaritam
54.16
भीषणं बद्धनिस्त्रिंशं बाणकार्मुकधारिणम्
तस्याधः स्रोतसोऽपश्यद्वारि भूरि द्विजोत्तमः
Bhishanam baddhanistrinsham banakarmukadharinam
Tasyadhah srotasopashyadvari bhuri dvijottamah
54.17
स्मरन्नेव च तं प्राह मातङ्गः प्रहसन्निव
एह्युत्तङ्क प्रतीच्छस्व मत्तो वारि भृगूद्वह
कृपा हि मे सुमहती त्वां दृष्ट्वा तृट्समाहतम्
Smaranneva cha tam praha matangah prahasanniva
Ehyuttanka pratichchhasva matto vari bhrigudvaha
Kripa hi me sumahati tvam drishtva tritsamahatam
54.18
इत्युक्तस्तेन स मुनिस्तत्तोयं नाभ्यनन्दत
चिक्षेप च स तं धीमान्वाग्भिरुग्राभिरच्युतम्
Ityuktastena sa munistattoyam nabhyanandata
Chikshepa cha sa tam dhimanvagbhirugrabhirachyutam
54.19
पुनः पुनश्च मातङ्गः पिबस्वेति तमब्रवीत्
न चापिबत्स सक्रोधः क्षुभितेनान्तरात्मना
Punah punashcha matangah pibasveti tamabravit
Na chapibatsa sakrodhah kshubhitenantaratmana
54.20
स तथा निश्चयात्तेन प्रत्याख्यातो महात्मना
श्वभिः सह महाराज तत्रैवान्तरधीयत
Sa tatha nishchayattena pratyakhyato mahatmana
Shvabhih saha maharaja tatraivantaradhiyata
54.21
उत्तङ्कस्तं तथा दृष्ट्वा ततो व्रीडितमानसः
मेने प्रलब्धमात्मानं कृष्णेनामित्रघातिना
Uttankastam tatha drishtva tato vriditamanasah
Mene pralabdhamatmanam krishnenamitraghatina
54.22
अथ तेनैव मार्गेण शङ्खचक्रगदाधरः
आजगाम महाबाहुरुत्तङ्कश्चैनमब्रवीत्
Atha tenaiva margena shankhachakragadadharah
Ajagama mahabahuruttankashchainamabravit
54.23
न युक्तं तादृशं दातुं त्वया पुरुषसत्तम
सलिलं विप्रमुख्येभ्यो मातङ्गस्रोतसा विभो
Na yuktam tadrisham datum tvaya purushasattama
Salilam vipramukhyebhyo matangasrotasa vibho
54.24
इत्युक्तवचनं धीमान्महाबुद्धिर्जनार्दनः
उत्तङ्कं श्लक्ष्णया वाचा सान्त्वयन्निदमब्रवीत्
Ityuktavachanam dhimanmahabuddhirjanardanah
Uttankam shlakshnaya vacha santvayannidamabravit
54.25
यादृशेनेह रूपेण योग्यं दातुं वृतेन वै
तादृशं खलु मे दत्तं त्वं तु तन्नावबुध्यसे
Yadrisheneha rupena yogyam datum vritena vai
Tadrisham khalu me dattam tvam tu tannavabudhyase
54.26
मया त्वदर्थमुक्तो हि वज्रपाणिः पुरंदरः
उत्तङ्कायामृतं देहि तोयरूपमिति प्रभुः
Maya tvadarthamukto hi vajrapanih purandarah
Uttankayamritam dehi toyarupamiti prabhuh
54.27
स मामुवाच देवेन्द्रो न मर्त्योऽमर्त्यतां व्रजेत्
अन्यमस्मै वरं देहीत्यसकृद्भृगुनन्दन
Sa mamuvacha devendro na martyomartyatam vrajet
Anyamasmai varam dehityasakridbhrigunandana
54.28
अमृतं देयमित्येव मयोक्तः स शचीपतिः
स मां प्रसाद्य देवेन्द्रः पुनरेवेदमब्रवीत्
Amritam deyamityeva mayoktah sa shachipatih
Sa mam prasadya devendrah punarevedamabravit
54.29
यदि देयमवश्यं वै मातङ्गोऽहं महाद्युते
भूत्वामृतं प्रदास्यामि भार्गवाय महात्मने
Yadi deyamavashyam vai matangoham mahadyute
Bhutvamritam pradasyami bhargavaya mahatmane
54.30
यद्येवं प्रतिगृह्णाति भार्गवोऽमृतमद्य वै
प्रदातुमेष गच्छामि भार्गवायामृतं प्रभो
प्रत्याख्यातस्त्वहं तेन न दद्यामिति भार्गव
Yadyevam pratigrihnati bhargavomritamadya vai
Pradatumesha gachchhami bhargavayamritam prabho
Pratyakhyatastvaham tena na dadyamiti bhargava
54.31
स तथा समयं कृत्वा तेन रूपेण वासवः
उपस्थितस्त्वया चापि प्रत्याख्यातोऽमृतं ददत्
चण्डालरूपी भगवान्सुमहांस्ते व्यतिक्रमः
Sa tatha samayam kritva tena rupena vasavah
Upasthitastvaya chapi pratyakhyatomritam dadat
Chandalarupi bhagavansumahanste vyatikramah
54.32
यत्तु शक्यं मया कर्तुं भूय एव तवेप्सितम्
तोयेप्सां तव दुर्धर्ष करिष्ये सफलामहम्
Yattu shakyam maya kartum bhuya eva tavepsitam
Toyepsam tava durdharsha karishye saphalamaham
54.33
येष्वहःसु तव ब्रह्मन्सलिलेच्छा भविष्यति
तदा मरौ भविष्यन्ति जलपूर्णाः पयोधराः
Yeshvahahsu tava brahmansalilechchha bhavishyati
Tada marau bhavishyanti jalapurnah payodharah
54.34
रसवच्च प्रदास्यन्ति ते तोयं भृगुनन्दन
उत्तङ्कमेघा इत्युक्ताः ख्यातिं यास्यन्ति चापि ते
Rasavachcha pradasyanti te toyam bhrigunandana
Uttankamegha ityuktah khyatim yasyanti chapi te
54.35
इत्युक्तः प्रीतिमान्विप्रः कृष्णेन स बभूव ह
अद्याप्युत्तङ्कमेघाश्च मरौ वर्षन्ति भारत
Ityuktah pritimanviprah krishnena sa babhuva ha
Adyapyuttankameghashcha marau varshanti bharata