UtshovChapter 53
53.1
उत्तङ्क उवाच
ब्रूहि केशव तत्त्वेन त्वमध्यात्ममनिन्दितम्
श्रुत्वा श्रेयोऽभिधास्यामि शापं वा ते जनार्दन
Uttanka uvacha
Bruhi keshava tattvena tvamadhyatmamaninditam
Shrutva shreyobhidhasyami shapam va te janardana
53.2
वासुदेव उवाच
तमो रजश्च सत्त्वं च विद्धि भावान्मदाश्रयान्
तथा रुद्रान्वसूंश्चापि विद्धि मत्प्रभवान्द्विज
Vasudeva uvacha
Tamo rajashcha sattvam cha viddhi bhavanmadashrayan
Tatha rudranvasunshchapi viddhi matprabhavandvija
53.3
मयि सर्वाणि भूतानि सर्वभूतेषु चाप्यहम्
स्थित इत्यभिजानीहि मा तेऽभूदत्र संशयः
Mayi sarvani bhutani sarvabhuteshu chapyaham
Sthita ityabhijanihi ma tebhudatra sanshayah
53.4
तथा दैत्यगणान्सर्वान्यक्षराक्षसपन्नगान्
गन्धर्वाप्सरसश्चैव विद्धि मत्प्रभवान्द्विज
Tatha daityaganansarvanyaksharakshasapannagan
Gandharvapsarasashchaiva viddhi matprabhavandvija
53.5
सदसच्चैव यत्प्राहुरव्यक्तं व्यक्तमेव च
अक्षरं च क्षरं चैव सर्वमेतन्मदात्मकम्
Sadasachchaiva yatprahuravyaktam vyaktameva cha
Aksharam cha ksharam chaiva sarvametanmadatmakam
53.6
ये चाश्रमेषु वै धर्माश्चतुर्षु विहिता मुने
दैवानि चैव कर्माणि विद्धि सर्वं मदात्मकम्
Ye chashrameshu vai dharmashchaturshu vihita mune
Daivani chaiva karmani viddhi sarvam madatmakam
53.7
असच्च सदसच्चैव यद्विश्वं सदसतः परम्
ततः परं नास्ति चैव देवदेवात्सनातनात्
Asachcha sadasachchaiva yadvishvam sadasatah param
Tatah param nasti chaiva devadevatsanatanat
53.8
ओंकारप्रभवान्वेदान्विद्धि मां त्वं भृगूद्वह
यूपं सोमं तथैवेह त्रिदशाप्यायनं मखे
Onkaraprabhavanvedanviddhi mam tvam bhrigudvaha
Yupam somam tathaiveha tridashapyayanam makhe
53.9
होतारमपि हव्यं च विद्धि मां भृगुनन्दन
अध्वर्युः कल्पकश्चापि हविः परमसंस्कृतम्
Hotaramapi havyam cha viddhi mam bhrigunandana
Adhvaryuh kalpakashchapi havih paramasanskritam
53.10
उद्गाता चापि मां स्तौति गीतघोषैर्महाध्वरे
प्रायश्चित्तेषु मां ब्रह्मञ्शान्तिमङ्गलवाचकाः
स्तुवन्ति विश्वकर्माणं सततं द्विजसत्तमाः
Udgata chapi mam stauti gitaghoshairmahadhvare
Prayashchitteshu mam brahmanshantimangalavachakah
Stuvanti vishvakarmanam satatam dvijasattamah
53.11
विद्धि मह्यं सुतं धर्ममग्रजं द्विजसत्तम
मानसं दयितं विप्र सर्वभूतदयात्मकम्
Viddhi mahyam sutam dharmamagrajam dvijasattama
Manasam dayitam vipra sarvabhutadayatmakam
53.12
तत्राहं वर्तमानैश्च निवृत्तैश्चैव मानवैः
बह्वीः संसरमाणो वै योनीर्हि द्विजसत्तम
Tatraham vartamanaishcha nivrittaishchaiva manavaih
Bahvih sansaramano vai yonirhi dvijasattama
53.13
धर्मसंरक्षणार्थाय धर्मसंस्थापनाय च
तैस्तैर्वेषैश्च रूपैश्च त्रिषु लोकेषु भार्गव
Dharmasanrakshanarthaya dharmasansthapanaya cha
Taistairveshaishcha rupaishcha trishu lokeshu bhargava
53.14
अहं विष्णुरहं ब्रह्मा शक्रोऽथ प्रभवाप्ययः
भूतग्रामस्य सर्वस्य स्रष्टा संहार एव च
Aham vishnuraham brahma shakrotha prabhavapyayah
Bhutagramasya sarvasya srashta sanhara eva cha
53.15
अधर्मे वर्तमानानां सर्वेषामहमप्युत
धर्मस्य सेतुं बध्नामि चलिते चलिते युगे
तास्ता योनीः प्रविश्याहं प्रजानां हितकाम्यया
Adharme vartamananam sarveshamahamapyuta
Dharmasya setum badhnami chalite chalite yuge
Tasta yonih pravishyaham prajanam hitakamyaya
53.16
यदा त्वहं देवयोनौ वर्तामि भृगुनन्दन
तदाहं देववत्सर्वमाचरामि न संशयः
Yada tvaham devayonau vartami bhrigunandana
Tadaham devavatsarvamacharami na sanshayah
53.17
यदा गन्धर्वयोनौ तु वर्तामि भृगुनन्दन
तदा गन्धर्ववच्चेष्टाः सर्वाश्चेष्टामि भार्गव
Yada gandharvayonau tu vartami bhrigunandana
Tada gandharvavachcheshtah sarvashcheshtami bhargava
53.18
नागयोनौ यदा चैव तदा वर्तामि नागवत्
यक्षराक्षसयोनीश्च यथावद्विचराम्यहम्
Nagayonau yada chaiva tada vartami nagavat
Yaksharakshasayonishcha yathavadvicharamyaham
53.19
मानुष्ये वर्तमाने तु कृपणं याचिता मया
न च ते जातसंमोहा वचो गृह्णन्ति मे हितम्
Manushye vartamane tu kripanam yachita maya
Na cha te jatasammoha vacho grihnanti me hitam
53.20
भयं च महदुद्दिश्य त्रासिताः कुरवो मया
क्रुद्धेव भूत्वा च पुनर्यथावदनुदर्शिताः
Bhayam cha mahaduddishya trasitah kuravo maya
Kruddheva bhutva cha punaryathavadanudarshitah
53.21
तेऽधर्मेणेह संयुक्ताः परीताः कालधर्मणा
धर्मेण निहता युद्धे गताः स्वर्गं न संशयः
Tedharmeneha sanyuktah paritah kaladharmana
Dharmena nihata yuddhe gatah svargam na sanshayah
53.22
लोकेषु पाण्डवाश्चैव गताः ख्यातिं द्विजोत्तम
एतत्ते सर्वमाख्यातं यन्मां त्वं परिपृच्छसि
Lokeshu pandavashchaiva gatah khyatim dvijottama
Etatte sarvamakhyatam yanmam tvam pariprichchhasi