UtshovChapter 5
5.1
युधिष्ठिर उवाच
कथंवीर्यः समभवत्स राजा वदतां वरः
कथं च जातरूपेण समयुज्यत स द्विज
Yudhishthira uvacha
Kathanviryah samabhavatsa raja vadatam varah
Katham cha jatarupena samayujyata sa dvija
5.2
क्व च तत्सांप्रतं द्रव्यं भगवन्नवतिष्ठते
कथं च शक्यमस्माभिस्तदवाप्तुं तपोधन
Kva cha tatsampratam dravyam bhagavannavatishthate
Katham cha shakyamasmabhistadavaptum tapodhana
5.3
व्यास उवाच
असुराश्चैव देवाश्च दक्षस्यासन्प्रजापतेः
अपत्यं बहुलं तात तेऽस्पर्धन्त परस्परम्
Vyasa uvacha
Asurashchaiva devashcha dakshasyasanprajapateh
Apatyam bahulam tata tespardhanta parasparam
5.4
तथैवाङ्गिरसः पुत्रौ व्रततुल्यौ बभूवतुः
बृहस्पतिर्बृहत्तेजाः संवर्तश्च तपोधनः
Tathaivangirasah putrau vratatulyau babhuvatuh
Brihaspatirbrihattejah sanvartashcha tapodhanah
5.5
तावपि स्पर्धिनौ राजन्पृथगास्तां परस्परम्
बृहस्पतिश्च संवर्तं बाधते स्म पुनः पुनः
Tavapi spardhinau rajanprithagastam parasparam
Brihaspatishcha sanvartam badhate sma punah punah
5.6
स बाध्यमानः सततं भ्रात्रा ज्येष्ठेन भारत
अर्थानुत्सृज्य दिग्वासा वनवासमरोचयत्
Sa badhyamanah satatam bhratra jyeshthena bharata
Arthanutsrijya digvasa vanavasamarochayat
5.7
वासवोऽप्यसुरान्सर्वान्निर्जित्य च निहत्य च
इन्द्रत्वं प्राप्य लोकेषु ततो वव्रे पुरोहितम्
पुत्रमङ्गिरसो ज्येष्ठं विप्रश्रेष्ठं बृहस्पतिम्
Vasavopyasuransarvannirjitya cha nihatya cha
Indratvam prapya lokeshu tato vavre purohitam
Putramangiraso jyeshtham viprashreshtham brihaspatim
5.8
याज्यस्त्वङ्गिरसः पूर्वमासीद्राजा करंधमः
वीर्येणाप्रतिमो लोके वृत्तेन च बलेन च
शतक्रतुरिवौजस्वी धर्मात्मा संशितव्रतः
Yajyastvangirasah purvamasidraja karandhamah
Viryenapratimo loke vrittena cha balena cha
Shatakraturivaujasvi dharmatma sanshitavratah
5.9
वाहनं यस्य योधाश्च द्रव्याणि विविधानि च
ध्यानादेवाभवद्राजन्मुखवातेन सर्वशः
Vahanam yasya yodhashcha dravyani vividhani cha
Dhyanadevabhavadrajanmukhavatena sarvashah
5.10
स गुणैः पार्थिवान्सर्वान्वशे चक्रे नराधिपः
संजीव्य कालमिष्टं च सशरीरो दिवं गतः
Sa gunaih parthivansarvanvashe chakre naradhipah
Sanjivya kalamishtam cha sashariro divam gatah
5.11
बभूव तस्य पुत्रस्तु ययातिरिव धर्मवित्
अविक्षिन्नाम शत्रुक्षित्स वशे कृतवान्महीम्
विक्रमेण गुणैश्चैव पितेवासीत्स पार्थिवः
Babhuva tasya putrastu yayatiriva dharmavit
Avikshinnama shatrukshitsa vashe kritavanmahim
Vikramena gunaishchaiva pitevasitsa parthivah
5.12
तस्य वासवतुल्योऽभून्मरुत्तो नाम वीर्यवान्
पुत्रस्तमनुरक्ताभूत्पृथिवी सागराम्बरा
Tasya vasavatulyobhunmarutto nama viryavan
Putrastamanuraktabhutprithivi sagarambara
5.13
स्पर्धते सततं स स्म देवराजेन पार्थिवः
वासवोऽपि मरुत्तेन स्पर्धते पाण्डुनन्दन
Spardhate satatam sa sma devarajena parthivah
Vasavopi maruttena spardhate pandunandana
5.14
शुचिः स गुणवानासीन्मरुत्तः पृथिवीपतिः
यतमानोऽपि यं शक्रो न विशेषयति स्म ह
Shuchih sa gunavanasinmaruttah prithivipatih
Yatamanopi yam shakro na visheshayati sma ha
5.15
सोऽशक्नुवन्विशेषाय समाहूय बृहस्पतिम्
उवाचेदं वचो देवैः सहितो हरिवाहनः
Soshaknuvanvisheshaya samahuya brihaspatim
Uvachedam vacho devaih sahito harivahanah
5.16
बृहस्पते मरुत्तस्य मा स्म कार्षीः कथंचन
दैवं कर्माथ वा पित्र्यं कर्तासि मम चेत्प्रियम्
Brihaspate maruttasya ma sma karshih kathanchana
Daivam karmatha va pitryam kartasi mama chetpriyam
5.17
अहं हि त्रिषु लोकेषु सुराणां च बृहस्पते
इन्द्रत्वं प्राप्तवानेको मरुत्तस्तु महीपतिः
Aham hi trishu lokeshu suranam cha brihaspate
Indratvam praptavaneko maruttastu mahipatih
5.18
कथं ह्यमर्त्यं ब्रह्मंस्त्वं याजयित्वा सुराधिपम्
याजयेर्मृत्युसंयुक्तं मरुत्तमविशङ्कया
Katham hyamartyam brahmanstvam yajayitva suradhipam
Yajayermrityusanyuktam maruttamavishankaya
5.19
मां वा वृणीष्व भद्रं ते मरुत्तं वा महीपतिम्
परित्यज्य मरुत्तं वा यथाजोषं भजस्व माम्
Mam va vrinishva bhadram te maruttam va mahipatim
Parityajya maruttam va yathajosham bhajasva mam
5.20
एवमुक्तः स कौरव्य देवराज्ञा बृहस्पतिः
मुहूर्तमिव संचिन्त्य देवराजानमब्रवीत्
Evamuktah sa kauravya devaragya brihaspatih
Muhurtamiva sanchintya devarajanamabravit
5.21
त्वं भूतानामधिपतिस्त्वयि लोकाः प्रतिष्ठिताः
नमुचेर्विश्वरूपस्य निहन्ता त्वं बलस्य च
Tvam bhutanamadhipatistvayi lokah pratishthitah
Namuchervishvarupasya nihanta tvam balasya cha
5.22
त्वमाजहर्थ देवानामेको वीर श्रियं पराम्
त्वं बिभर्षि भुवं द्यां च सदैव बलसूदन
Tvamajahartha devanameko vira shriyam param
Tvam bibharshi bhuvam dyam cha sadaiva balasudana
5.23
पौरोहित्यं कथं कृत्वा तव देवगणेश्वर
याजयेयमहं मर्त्यं मरुत्तं पाकशासन
Paurohityam katham kritva tava devaganeshvara
Yajayeyamaham martyam maruttam pakashasana
5.24
समाश्वसिहि देवेश नाहं मर्त्याय कर्हिचित्
ग्रहीष्यामि स्रुवं यज्ञे शृणु चेदं वचो मम
Samashvasihi devesha naham martyaya karhichit
Grahishyami sruvam yagye shrinu chedam vacho mama
5.25
हिरण्यरेतसोऽम्भः स्यात्परिवर्तेत मेदिनी
भासं च न रविः कुर्यान्मत्सत्यं विचलेद्यदि
Hiranyaretasombhah syatparivarteta medini
Bhasam cha na ravih kuryanmatsatyam vichaledyadi
5.26
बृहस्पतिवचः श्रुत्वा शक्रो विगतमत्सरः
प्रशस्यैनं विवेशाथ स्वमेव भवनं तदा
Brihaspativachah shrutva shakro vigatamatsarah
Prashasyainam viveshatha svameva bhavanam tada